महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 34

34 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

श्रुत्वा तु वचनं तेषां सर्वेषाम् इति चेति च । (१।२)

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ sarveṣām iti ceti ca |

1.3१.३

वासुकेश्च वचः श्रुत्वा एलापत्त्रो ऽब्रवीद् इदम् । (१।३)

vāsukeśca vacaḥ śrutvā elāpattro 'bravīd idam |

1.4१.४

प्राग् एव दर्शिता बुद्धिर् मयैषा भुजगोत्तमाः । (१।४)

prāg eva darśitā buddhir mayaiṣā bhujagottamāḥ |

1.5१.५

हेयेति यदि वो बुद्धिस्तवापि च तथा प्रभो । (१।५)

heyeti yadi vo buddhistavāpi ca tathā prabho |

1.6१.६

अस्तु कामं ममाद्यापि बुद्धिः स्मरणम् आगता । (१।६)

astu kāmaṃ mamādyāpi buddhiḥ smaraṇam āgatā |

1.7१.७

तां शृणुष्व प्रवक्ष्यामि यथातथ्येन पन्नगाः ॥ (१।७)

tāṃ śṛṇuṣva pravakṣyāmi yathātathyena pannagāḥ ||

2.1२.१

न स यज्ञो न भविता न स राजा तथाविधः । (२।१)

na sa yajño na bhavitā na sa rājā tathāvidhaḥ |

2.2२.२

जनमेजयः पाण्डवेयो यतो ऽस्माकं महाभयम् ॥ (२।२)

janamejayaḥ pāṇḍaveyo yato 'smākaṃ mahābhayam ||

3.1३.१

दैवेनोपहतो राजन् यो भवेद् इह पूरुषः । (३।१)

daivenopahato rājan yo bhaved iha pūruṣaḥ |

3.2३.२

स दैवम् एवाश्रयते नान्यत् तत्र परायणम् ॥ (३।२)

sa daivam evāśrayate nānyat tatra parāyaṇam ||

4.1४.१

तद् इदं दैवम् अस्माकं भयं पन्नगसत्तमाः । (४।१)

tad idaṃ daivam asmākaṃ bhayaṃ pannagasattamāḥ |

4.2४.२

दैवम् एवाश्रयामो ऽत्र शृणुध्वं च वचो मम ॥ (४।२)

daivam evāśrayāmo 'tra śṛṇudhvaṃ ca vaco mama ||

5.1५.१

अहं शापे समुत्सृष्टे समश्रौषं वचस्तदा । (५।१)

ahaṃ śāpe samutsṛṣṭe samaśrauṣaṃ vacastadā |

5.2५.२

मातुर् उत्सङ्गम् आरूढो भयात् पन्नगसत्तमाः ॥ (५।२)

mātur utsaṅgam ārūḍho bhayāt pannagasattamāḥ ||

6.1६.१

देवानां पन्नगश्रेष्ठास्तीक्ष्णास्तीक्ष्णा इति प्रभो । (६।१)

devānāṃ pannagaśreṣṭhāstīkṣṇāstīkṣṇā iti prabho |

6.2६.२

शापदुःखाग्नितप्तानां पन्नगानाम् अनामयम् । (६।२)

śāpaduḥkhāgnitaptānāṃ pannagānām anāmayam |

6.3६.३

कृपया परयाविष्टाः प्रार्थयन्तो दिवौकसः । (६।३)

kṛpayā parayāviṣṭāḥ prārthayanto divaukasaḥ |

6.4६.४

पितामहम् उपागम्य दुःखार्तानां महाद्युते ॥ (६।४)

pitāmaham upāgamya duḥkhārtānāṃ mahādyute ||

7.1७.१

देवा ऊचुः । (७।१)

devā ūcuḥ |

7.2७.२

का हि लब्ध्वा प्रियान् पुत्राञ्शपेद् एवं पितामह । (७।२)

kā hi labdhvā priyān putrāñśaped evaṃ pitāmaha |

7.3७.३

ऋते कद्रूं तीक्ष्णरूपां देवदेव तवाग्रतः ॥ (७।३)

ṛte kadrūṃ tīkṣṇarūpāṃ devadeva tavāgrataḥ ||

8.1८.१

तथेति च वचस्तस्यास्त्वयाप्युक्तं पितामह । (८।१)

tatheti ca vacastasyāstvayāpyuktaṃ pitāmaha |

8.2८.२

एतद् इच्छाम विज्ञातुं कारणं यन् न वारिता ॥ (८।२)

etad icchāma vijñātuṃ kāraṇaṃ yan na vāritā ||

9.1९.१

ब्रह्मोवाच । (९।१)

brahmovāca |

9.2९.२

बहवः पन्नगास्तीक्ष्णा भीमवीर्या विषोल्बणाः । (९।२)

bahavaḥ pannagāstīkṣṇā bhīmavīryā viṣolbaṇāḥ |

9.3९.३

प्रजानां हितकामो ऽहं न निवारितवांस्तदा ॥ (९।३)

prajānāṃ hitakāmo 'haṃ na nivāritavāṃstadā ||

10.1१०.१

ये दन्दशूकाः क्षुद्राश्च पापचारा विषोल्बणाः । (१०।१)

ye dandaśūkāḥ kṣudrāśca pāpacārā viṣolbaṇāḥ |

10.2१०.२

तेषां विनाशो भविता न तु ये धर्मचारिणः ॥ (१०।२)

teṣāṃ vināśo bhavitā na tu ye dharmacāriṇaḥ ||

11.1११.१

यन्निमित्तं च भविता मोक्षस्तेषां महाभयात् । (११।१)

yannimittaṃ ca bhavitā mokṣasteṣāṃ mahābhayāt |

11.2११.२

पन्नगानां निबोधध्वं तस्मिन् काले तथागते ॥ (११।२)

pannagānāṃ nibodhadhvaṃ tasmin kāle tathāgate ||

12.1१२.१

यायावरकुले धीमान् भविष्यति महान् ऋषिः । (१२।१)

yāyāvarakule dhīmān bhaviṣyati mahān ṛṣiḥ |

12.2१२.२

जरत्कारुर् इति ख्यातस्तेजस्वी नियतेन्द्रियः ॥ (१२।२)

jaratkārur iti khyātastejasvī niyatendriyaḥ ||

13.1१३.१

तस्य पुत्रो जरत्कारोर् उत्पत्स्यति महातपाः । (१३।१)

tasya putro jaratkāror utpatsyati mahātapāḥ |

13.2१३.२

आस्तीको नाम यज्ञं स प्रतिषेत्स्यति तं तदा । (१३।२)

āstīko nāma yajñaṃ sa pratiṣetsyati taṃ tadā |

13.3१३.३

तत्र मोक्ष्यन्ति भुजगा ये भविष्यन्ति धार्मिकाः ॥ (१३।३)

tatra mokṣyanti bhujagā ye bhaviṣyanti dhārmikāḥ ||

14.1१४.१

देवा ऊचुः । (१४।१)

devā ūcuḥ |

14.2१४.२

स मुनिप्रवरो देव जरत्कारुर् महातपाः । (१४।२)

sa munipravaro deva jaratkārur mahātapāḥ |

14.3१४.३

कस्यां पुत्रं महात्मानं जनयिष्यति वीर्यवान् ॥ (१४।३)

kasyāṃ putraṃ mahātmānaṃ janayiṣyati vīryavān ||

15.1१५.१

ब्रह्मोवाच । (१५।१)

brahmovāca |

15.2१५.२

वासुकेर् भगिनी कन्या समुत्पन्ना सुशोभना । (१५।२)

vāsuker bhaginī kanyā samutpannā suśobhanā |

15.3१५.३

तस्मै दास्यति तां कन्यां वासुकिर् भुजगोत्तमः । (१५।३)

tasmai dāsyati tāṃ kanyāṃ vāsukir bhujagottamaḥ |

15.4१५.४

तस्यां जनयिता पुत्रं वेदवेदाङ्गपारगम् । (१५।४)

tasyāṃ janayitā putraṃ vedavedāṅgapāragam |

15.5१५.५

सनामायां सनामा स कन्यायां द्विजसत्तमः । (१५।५)

sanāmāyāṃ sanāmā sa kanyāyāṃ dvijasattamaḥ |

15.6१५.६

अपत्यं वीर्यवान् देवा वीर्यवज्जनयिष्यति । (१५।६)

apatyaṃ vīryavān devā vīryavajjanayiṣyati |

15.7१५.७

वासुकेः सर्पराजस्य जरत्कारुः स्वसा किल । (१५।७)

vāsukeḥ sarparājasya jaratkāruḥ svasā kila |

15.8१५.८

स तस्यां भविता पुत्रः शापान् नागांश्च मोक्ष्यति ॥ (१५।८)

sa tasyāṃ bhavitā putraḥ śāpān nāgāṃśca mokṣyati ||

16.1१६.१

एलापत्त्र उवाच । (१६।१)

elāpattra uvāca

16.2१६.२

एवम् अस्त्विति तं देवाः पितामहम् अथाब्रुवन् । (१६।२)

evam astviti taṃ devāḥ pitāmaham athābruvan |

16.3१६.३

उक्त्वा चैवं गता देवाः स च देवः पितामहः ॥ (१६।३)

uktvā caivaṃ gatā devāḥ sa ca devaḥ pitāmahaḥ ||

17.1१७.१

सो ऽहम् एवं प्रपश्यामि वासुके भगिनीं तव । (१७।१)

so 'ham evaṃ prapaśyāmi vāsuke bhaginīṃ tava |

17.2१७.२

जरत्कारुर् इति ख्यातां तां तस्मै प्रतिपादय ॥ (१७।२)

jaratkārur iti khyātāṃ tāṃ tasmai pratipādaya ||

18.1१८.१

भैक्षवद् भिक्षमाणाय नागानां भयशान्तये । (१८।१)

bhaikṣavad bhikṣamāṇāya nāgānāṃ bhayaśāntaye |

18.2१८.२

ऋषये सुव्रताय त्वम् एष मोक्षः श्रुतो मया ॥ (१८।२)

ṛṣaye suvratāya tvam eṣa mokṣaḥ śruto mayā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 34

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit