MBh, 1, 34
Select a line for its word-by-word analysis.
श्रुत्वा तु वचनं तेषां सर्वेषाम् इति चेति च । (१।२)
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ sarveṣām iti ceti ca |
वासुकेश्च वचः श्रुत्वा एलापत्त्रो ऽब्रवीद् इदम् । (१।३)
vāsukeśca vacaḥ śrutvā elāpattro 'bravīd idam |
प्राग् एव दर्शिता बुद्धिर् मयैषा भुजगोत्तमाः । (१।४)
prāg eva darśitā buddhir mayaiṣā bhujagottamāḥ |
अस्तु कामं ममाद्यापि बुद्धिः स्मरणम् आगता । (१।६)
astu kāmaṃ mamādyāpi buddhiḥ smaraṇam āgatā |
तां शृणुष्व प्रवक्ष्यामि यथातथ्येन पन्नगाः ॥ (१।७)
tāṃ śṛṇuṣva pravakṣyāmi yathātathyena pannagāḥ ||
तद् इदं दैवम् अस्माकं भयं पन्नगसत्तमाः । (४।१)
tad idaṃ daivam asmākaṃ bhayaṃ pannagasattamāḥ |
दैवम् एवाश्रयामो ऽत्र शृणुध्वं च वचो मम ॥ (४।२)
daivam evāśrayāmo 'tra śṛṇudhvaṃ ca vaco mama ||
मातुर् उत्सङ्गम् आरूढो भयात् पन्नगसत्तमाः ॥ (५।२)
mātur utsaṅgam ārūḍho bhayāt pannagasattamāḥ ||
देवानां पन्नगश्रेष्ठास्तीक्ष्णास्तीक्ष्णा इति प्रभो । (६।१)
devānāṃ pannagaśreṣṭhāstīkṣṇāstīkṣṇā iti prabho |
का हि लब्ध्वा प्रियान् पुत्राञ्शपेद् एवं पितामह । (७।२)
kā hi labdhvā priyān putrāñśaped evaṃ pitāmaha |
एतद् इच्छाम विज्ञातुं कारणं यन् न वारिता ॥ (८।२)
etad icchāma vijñātuṃ kāraṇaṃ yan na vāritā ||
बहवः पन्नगास्तीक्ष्णा भीमवीर्या विषोल्बणाः । (९।२)
bahavaḥ pannagāstīkṣṇā bhīmavīryā viṣolbaṇāḥ |
ये दन्दशूकाः क्षुद्राश्च पापचारा विषोल्बणाः । (१०।१)
ye dandaśūkāḥ kṣudrāśca pāpacārā viṣolbaṇāḥ |
तेषां विनाशो भविता न तु ये धर्मचारिणः ॥ (१०।२)
teṣāṃ vināśo bhavitā na tu ye dharmacāriṇaḥ ||
यन्निमित्तं च भविता मोक्षस्तेषां महाभयात् । (११।१)
yannimittaṃ ca bhavitā mokṣasteṣāṃ mahābhayāt |
पन्नगानां निबोधध्वं तस्मिन् काले तथागते ॥ (११।२)
pannagānāṃ nibodhadhvaṃ tasmin kāle tathāgate ||
जरत्कारुर् इति ख्यातस्तेजस्वी नियतेन्द्रियः ॥ (१२।२)
jaratkārur iti khyātastejasvī niyatendriyaḥ ||
तस्य पुत्रो जरत्कारोर् उत्पत्स्यति महातपाः । (१३।१)
tasya putro jaratkāror utpatsyati mahātapāḥ |
आस्तीको नाम यज्ञं स प्रतिषेत्स्यति तं तदा । (१३।२)
āstīko nāma yajñaṃ sa pratiṣetsyati taṃ tadā |
तत्र मोक्ष्यन्ति भुजगा ये भविष्यन्ति धार्मिकाः ॥ (१३।३)
tatra mokṣyanti bhujagā ye bhaviṣyanti dhārmikāḥ ||
कस्यां पुत्रं महात्मानं जनयिष्यति वीर्यवान् ॥ (१४।३)
kasyāṃ putraṃ mahātmānaṃ janayiṣyati vīryavān ||
वासुकेर् भगिनी कन्या समुत्पन्ना सुशोभना । (१५।२)
vāsuker bhaginī kanyā samutpannā suśobhanā |
तस्मै दास्यति तां कन्यां वासुकिर् भुजगोत्तमः । (१५।३)
tasmai dāsyati tāṃ kanyāṃ vāsukir bhujagottamaḥ |
स तस्यां भविता पुत्रः शापान् नागांश्च मोक्ष्यति ॥ (१५।८)
sa tasyāṃ bhavitā putraḥ śāpān nāgāṃśca mokṣyati ||
एवम् अस्त्विति तं देवाः पितामहम् अथाब्रुवन् । (१६।२)
evam astviti taṃ devāḥ pitāmaham athābruvan |
उक्त्वा चैवं गता देवाः स च देवः पितामहः ॥ (१६।३)
uktvā caivaṃ gatā devāḥ sa ca devaḥ pitāmahaḥ ||
सो ऽहम् एवं प्रपश्यामि वासुके भगिनीं तव । (१७।१)
so 'ham evaṃ prapaśyāmi vāsuke bhaginīṃ tava |
जरत्कारुर् इति ख्यातां तां तस्मै प्रतिपादय ॥ (१७।२)
jaratkārur iti khyātāṃ tāṃ tasmai pratipādaya ||
भैक्षवद् भिक्षमाणाय नागानां भयशान्तये । (१८।१)
bhaikṣavad bhikṣamāṇāya nāgānāṃ bhayaśāntaye |
ऋषये सुव्रताय त्वम् एष मोक्षः श्रुतो मया ॥ (१८।२)
ṛṣaye suvratāya tvam eṣa mokṣaḥ śruto mayā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.