महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 228

526 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

धृतराष्ट्रं ततः सर्वे ददृशुर् जनमेजय । (१।२)

dhṛtarāṣṭraṃ tataḥ sarve dadṛśur janamejaya |

1.3१.३

पृष्ट्वा सुखम् अथो राज्ञः पृष्ट्वा राज्ञा च भारत ॥ (१।३)

pṛṣṭvā sukham atho rājñaḥ pṛṣṭvā rājñā ca bhārata ||

2.1२.१

ततस् तैर् विहितः पूर्वं समङ्गो नाम बल्लवः । (२।१)

tatas tair vihitaḥ pūrvaṃ samaṅgo nāma ballavaḥ |

2.2२.२

समीपस्थास् तदा गावो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥ (२।२)

samīpasthās tadā gāvo dhṛtarāṣṭre nyavedayat ||

3.1३.१

अनन्तरं च राधेयः शकुनिश् च विशां पते । (३।१)

anantaraṃ ca rādheyaḥ śakuniś ca viśāṃ pate |

3.2३.२

आहतुः पार्थिवश्रेष्ठं धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ॥ (३।२)

āhatuḥ pārthivaśreṣṭhaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam ||

4.1४.१

रमणीयेषु देशेषु घोषाः सम्प्रति कौरव । (४।१)

ramaṇīyeṣu deśeṣu ghoṣāḥ samprati kaurava |

4.2४.२

स्मारणसमयः प्राप्तो वत्सानाम् अपि चाङ्कनम् ॥ (४।२)

smāraṇasamayaḥ prāpto vatsānām api cāṅkanam ||

5.1५.१

मृगया चोचिता राजन्न् अस्मिन् काले सुतस्य ते । (५।१)

mṛgayā cocitā rājann asmin kāle sutasya te |

5.2५.२

दुर्योधनस्य गमनं त्वम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (५।२)

duryodhanasya gamanaṃ tvam anujñātum arhasi ||

6.1६.१

धृतराष्ट्र उवाच । (६।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

6.2६.२

मृगया शोभना तात गवां च समवेक्षणम् । (६।२)

mṛgayā śobhanā tāta gavāṃ ca samavekṣaṇam |

6.3६.३

विश्रम्भस् तु न गन्तव्यो बल्लवानाम् इति स्मरे ॥ (६।३)

viśrambhas tu na gantavyo ballavānām iti smare ||

7.1७.१

ते तु तत्र नरव्याघ्राः समीप इति नः श्रुतम् । (७।१)

te tu tatra naravyāghrāḥ samīpa iti naḥ śrutam |

7.2७.२

अतो नाभ्यनुजानामि गमनं तत्र वः स्वयम् ॥ (७।२)

ato nābhyanujānāmi gamanaṃ tatra vaḥ svayam ||

8.1८.१

छद्मना निर्जितास् ते हि कर्शिताश् च महावने । (८।१)

chadmanā nirjitās te hi karśitāś ca mahāvane |

8.2८.२

तपोनित्याश् च राधेय समर्थाश् च महारथाः ॥ (८।२)

taponityāś ca rādheya samarthāś ca mahārathāḥ ||

9.1९.१

धर्मराजो न संक्रुध्येद् भीमसेनस् त्वमर्षणः । (९।१)

dharmarājo na saṃkrudhyed bhīmasenas tvamarṣaṇaḥ |

9.2९.२

यज्ञसेनस्य दुहिता तेज एव तु केवलम् ॥ (९।२)

yajñasenasya duhitā teja eva tu kevalam ||

10.1१०.१

यूयं चाप्यपराध्येयुर् दर्पमोहसमन्विताः । (१०।१)

yūyaṃ cāpyaparādhyeyur darpamohasamanvitāḥ |

10.2१०.२

ततो विनिर्दहेयुस् ते तपसा हि समन्विताः ॥ (१०।२)

tato vinirdaheyus te tapasā hi samanvitāḥ ||

11.1११.१

अथवा सायुधा वीरा मन्युनाभिपरिप्लुताः । (११।१)

athavā sāyudhā vīrā manyunābhipariplutāḥ |

11.2११.२

सहिता बद्धनिस्त्रिंशा दहेयुः शस्त्रतेजसा ॥ (११।२)

sahitā baddhanistriṃśā daheyuḥ śastratejasā ||

12.1१२.१

अथ यूयं बहुत्वात् तान् आरभध्वं कथंचन । (१२।१)

atha yūyaṃ bahutvāt tān ārabhadhvaṃ kathaṃcana |

12.2१२.२

अनार्यं परमं तत् स्याद् अशक्यं तच्च मे मतम् ॥ (१२।२)

anāryaṃ paramaṃ tat syād aśakyaṃ tacca me matam ||

13.1१३.१

उषितो हि महाबाहुर् इन्द्रलोके धनंजयः । (१३।१)

uṣito hi mahābāhur indraloke dhanaṃjayaḥ |

13.2१३.२

दिव्यान्यस्त्राण्यवाप्याथ ततः प्रत्यागतो वनम् ॥ (१३।२)

divyānyastrāṇyavāpyātha tataḥ pratyāgato vanam ||

14.1१४.१

अकृतास्त्रेण पृथिवी जिता बीभत्सुना पुरा । (१४।१)

akṛtāstreṇa pṛthivī jitā bībhatsunā purā |

14.2१४.२

किं पुनः स कृतास्त्रो ऽद्य न हन्याद् वो महारथः ॥ (१४।२)

kiṃ punaḥ sa kṛtāstro 'dya na hanyād vo mahārathaḥ ||

15.1१५.१

अथवा मद्वचः श्रुत्वा तत्र यत्ता भविष्यथ । (१५।१)

athavā madvacaḥ śrutvā tatra yattā bhaviṣyatha |

15.2१५.२

उद्विग्नवासो विश्रम्भाद् दुःखं तत्र भविष्यति ॥ (१५।२)

udvignavāso viśrambhād duḥkhaṃ tatra bhaviṣyati ||

16.1१६.१

अथवा सैनिकाः केचिद् अपकुर्युर् युधिष्ठिरे । (१६।१)

athavā sainikāḥ kecid apakuryur yudhiṣṭhire |

16.2१६.२

तद् अबुद्धिकृतं कर्म दोषम् उत्पादयेच्च वः ॥ (१६।२)

tad abuddhikṛtaṃ karma doṣam utpādayecca vaḥ ||

17.1१७.१

तस्माद् गच्छन्तु पुरुषाः स्मारणायाप्तकारिणः । (१७।१)

tasmād gacchantu puruṣāḥ smāraṇāyāptakāriṇaḥ |

17.2१७.२

न स्वयं तत्र गमनं रोचये तव भारत ॥ (१७।२)

na svayaṃ tatra gamanaṃ rocaye tava bhārata ||

18.1१८.१

शकुनिर् उवाच । (१८।१)

śakunir uvāca

18.2१८.२

धर्मज्ञः पाण्डवो ज्येष्ठः प्रतिज्ञातं च संसदि । (१८।२)

dharmajñaḥ pāṇḍavo jyeṣṭhaḥ pratijñātaṃ ca saṃsadi |

18.3१८.३

तेन द्वादश वर्षाणि वस्तव्यानीति भारत ॥ (१८।३)

tena dvādaśa varṣāṇi vastavyānīti bhārata ||

19.1१९.१

अनुवृत्ताश् च ते सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः । (१९।१)

anuvṛttāś ca te sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ |

19.2१९.२

युधिष्ठिरश् च कौन्तेयो न नः कोपं करिष्यति ॥ (१९।२)

yudhiṣṭhiraś ca kaunteyo na naḥ kopaṃ kariṣyati ||

20.1२०.१

मृगयां चैव नो गन्तुम् इच्छा संवर्धते भृशम् । (२०।१)

mṛgayāṃ caiva no gantum icchā saṃvardhate bhṛśam |

20.2२०.२

स्मारणं च चिकीर्षामो न तु पाण्डवदर्शनम् ॥ (२०।२)

smāraṇaṃ ca cikīrṣāmo na tu pāṇḍavadarśanam ||

21.1२१.१

न चानार्यसमाचारः कश्चित् तत्र भविष्यति । (२१।१)

na cānāryasamācāraḥ kaścit tatra bhaviṣyati |

21.2२१.२

न च तत्र गमिष्यामो यत्र तेषां प्रतिश्रयः ॥ (२१।२)

na ca tatra gamiṣyāmo yatra teṣāṃ pratiśrayaḥ ||

22.1२२.१

वैशम्पायन उवाच । (२२।१)

vaiśampāyana uvāca

22.2२२.२

एवम् उक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (२२।२)

evam uktaḥ śakuninā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ |

22.3२२.३

दुर्योधनं सहामात्यम् अनुजज्ञे न कामतः ॥ (२२।३)

duryodhanaṃ sahāmātyam anujajñe na kāmataḥ ||

23.1२३.१

अनुज्ञातस् तु गान्धारिः कर्णेन सहितस् तदा । (२३।१)

anujñātas tu gāndhāriḥ karṇena sahitas tadā |

23.2२३.२

निर्ययौ भरतश्रेष्ठो बलेन महता वृतः ॥ (२३।२)

niryayau bharataśreṣṭho balena mahatā vṛtaḥ ||

24.1२४.१

दुःशासनेन च तथा सौबलेन च देविना । (२४।१)

duḥśāsanena ca tathā saubalena ca devinā |

24.2२४.२

संवृतो भ्रातृभिश् चान्यैः स्त्रीभिश् चापि सहस्रशः ॥ (२४।२)

saṃvṛto bhrātṛbhiś cānyaiḥ strībhiś cāpi sahasraśaḥ ||

25.1२५.१

तं निर्यान्तं महाबाहुं द्रष्टुं द्वैतवनं सरः । (२५।१)

taṃ niryāntaṃ mahābāhuṃ draṣṭuṃ dvaitavanaṃ saraḥ |

25.2२५.२

पौराश् चानुययुः सर्वे सहदारा वनं च तत् ॥ (२५।२)

paurāś cānuyayuḥ sarve sahadārā vanaṃ ca tat ||

26.1२६.१

अष्टौ रथसहस्राणि त्रीणि नागायुतानि च । (२६।१)

aṣṭau rathasahasrāṇi trīṇi nāgāyutāni ca |

26.2२६.२

पत्तयो बहुसाहस्रा हयाश् च नवतिः शताः ॥ (२६।२)

pattayo bahusāhasrā hayāś ca navatiḥ śatāḥ ||

27.1२७.१

शकटापणवेश्याश् च वणिजो बन्दिनस् तथा । (२७।१)

śakaṭāpaṇaveśyāś ca vaṇijo bandinas tathā |

27.2२७.२

नराश् च मृगयाशीलाः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२७।२)

narāś ca mṛgayāśīlāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

28.1२८.१

ततः प्रयाणे नृपतेः सुमहान् अभवत् स्वनः । (२८।१)

tataḥ prayāṇe nṛpateḥ sumahān abhavat svanaḥ |

28.2२८.२

प्रावृषीव महावायोर् उद्धतस्य विशां पते ॥ (२८।२)

prāvṛṣīva mahāvāyor uddhatasya viśāṃ pate ||

29.1२९.१

गव्यूतिमात्रे न्यवसद् राजा दुर्योधनस् तदा । (२९।१)

gavyūtimātre nyavasad rājā duryodhanas tadā |

29.2२९.२

प्रयातो वाहनैः सर्वैस् ततो द्वैतवनं सरः ॥ (२९।२)

prayāto vāhanaiḥ sarvais tato dvaitavanaṃ saraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 228

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit