MBh, 3, 228
Select a line for its word-by-word analysis.
पृष्ट्वा सुखम् अथो राज्ञः पृष्ट्वा राज्ञा च भारत ॥ (१।३)
pṛṣṭvā sukham atho rājñaḥ pṛṣṭvā rājñā ca bhārata ||
ततस् तैर् विहितः पूर्वं समङ्गो नाम बल्लवः । (२।१)
tatas tair vihitaḥ pūrvaṃ samaṅgo nāma ballavaḥ |
समीपस्थास् तदा गावो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥ (२।२)
samīpasthās tadā gāvo dhṛtarāṣṭre nyavedayat ||
आहतुः पार्थिवश्रेष्ठं धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ॥ (३।२)
āhatuḥ pārthivaśreṣṭhaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam ||
स्मारणसमयः प्राप्तो वत्सानाम् अपि चाङ्कनम् ॥ (४।२)
smāraṇasamayaḥ prāpto vatsānām api cāṅkanam ||
मृगया चोचिता राजन्न् अस्मिन् काले सुतस्य ते । (५।१)
mṛgayā cocitā rājann asmin kāle sutasya te |
दुर्योधनस्य गमनं त्वम् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (५।२)
duryodhanasya gamanaṃ tvam anujñātum arhasi ||
विश्रम्भस् तु न गन्तव्यो बल्लवानाम् इति स्मरे ॥ (६।३)
viśrambhas tu na gantavyo ballavānām iti smare ||
ते तु तत्र नरव्याघ्राः समीप इति नः श्रुतम् । (७।१)
te tu tatra naravyāghrāḥ samīpa iti naḥ śrutam |
छद्मना निर्जितास् ते हि कर्शिताश् च महावने । (८।१)
chadmanā nirjitās te hi karśitāś ca mahāvane |
तपोनित्याश् च राधेय समर्थाश् च महारथाः ॥ (८।२)
taponityāś ca rādheya samarthāś ca mahārathāḥ ||
धर्मराजो न संक्रुध्येद् भीमसेनस् त्वमर्षणः । (९।१)
dharmarājo na saṃkrudhyed bhīmasenas tvamarṣaṇaḥ |
सहिता बद्धनिस्त्रिंशा दहेयुः शस्त्रतेजसा ॥ (११।२)
sahitā baddhanistriṃśā daheyuḥ śastratejasā ||
अथ यूयं बहुत्वात् तान् आरभध्वं कथंचन । (१२।१)
atha yūyaṃ bahutvāt tān ārabhadhvaṃ kathaṃcana |
अनार्यं परमं तत् स्याद् अशक्यं तच्च मे मतम् ॥ (१२।२)
anāryaṃ paramaṃ tat syād aśakyaṃ tacca me matam ||
दिव्यान्यस्त्राण्यवाप्याथ ततः प्रत्यागतो वनम् ॥ (१३।२)
divyānyastrāṇyavāpyātha tataḥ pratyāgato vanam ||
किं पुनः स कृतास्त्रो ऽद्य न हन्याद् वो महारथः ॥ (१४।२)
kiṃ punaḥ sa kṛtāstro 'dya na hanyād vo mahārathaḥ ||
अथवा मद्वचः श्रुत्वा तत्र यत्ता भविष्यथ । (१५।१)
athavā madvacaḥ śrutvā tatra yattā bhaviṣyatha |
उद्विग्नवासो विश्रम्भाद् दुःखं तत्र भविष्यति ॥ (१५।२)
udvignavāso viśrambhād duḥkhaṃ tatra bhaviṣyati ||
अथवा सैनिकाः केचिद् अपकुर्युर् युधिष्ठिरे । (१६।१)
athavā sainikāḥ kecid apakuryur yudhiṣṭhire |
तद् अबुद्धिकृतं कर्म दोषम् उत्पादयेच्च वः ॥ (१६।२)
tad abuddhikṛtaṃ karma doṣam utpādayecca vaḥ ||
तस्माद् गच्छन्तु पुरुषाः स्मारणायाप्तकारिणः । (१७।१)
tasmād gacchantu puruṣāḥ smāraṇāyāptakāriṇaḥ |
धर्मज्ञः पाण्डवो ज्येष्ठः प्रतिज्ञातं च संसदि । (१८।२)
dharmajñaḥ pāṇḍavo jyeṣṭhaḥ pratijñātaṃ ca saṃsadi |
अनुवृत्ताश् च ते सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः । (१९।१)
anuvṛttāś ca te sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ |
युधिष्ठिरश् च कौन्तेयो न नः कोपं करिष्यति ॥ (१९।२)
yudhiṣṭhiraś ca kaunteyo na naḥ kopaṃ kariṣyati ||
मृगयां चैव नो गन्तुम् इच्छा संवर्धते भृशम् । (२०।१)
mṛgayāṃ caiva no gantum icchā saṃvardhate bhṛśam |
स्मारणं च चिकीर्षामो न तु पाण्डवदर्शनम् ॥ (२०।२)
smāraṇaṃ ca cikīrṣāmo na tu pāṇḍavadarśanam ||
न चानार्यसमाचारः कश्चित् तत्र भविष्यति । (२१।१)
na cānāryasamācāraḥ kaścit tatra bhaviṣyati |
न च तत्र गमिष्यामो यत्र तेषां प्रतिश्रयः ॥ (२१।२)
na ca tatra gamiṣyāmo yatra teṣāṃ pratiśrayaḥ ||
एवम् उक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (२२।२)
evam uktaḥ śakuninā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ |
अनुज्ञातस् तु गान्धारिः कर्णेन सहितस् तदा । (२३।१)
anujñātas tu gāndhāriḥ karṇena sahitas tadā |
संवृतो भ्रातृभिश् चान्यैः स्त्रीभिश् चापि सहस्रशः ॥ (२४।२)
saṃvṛto bhrātṛbhiś cānyaiḥ strībhiś cāpi sahasraśaḥ ||
तं निर्यान्तं महाबाहुं द्रष्टुं द्वैतवनं सरः । (२५।१)
taṃ niryāntaṃ mahābāhuṃ draṣṭuṃ dvaitavanaṃ saraḥ |
पौराश् चानुययुः सर्वे सहदारा वनं च तत् ॥ (२५।२)
paurāś cānuyayuḥ sarve sahadārā vanaṃ ca tat ||
ततः प्रयाणे नृपतेः सुमहान् अभवत् स्वनः । (२८।१)
tataḥ prayāṇe nṛpateḥ sumahān abhavat svanaḥ |
गव्यूतिमात्रे न्यवसद् राजा दुर्योधनस् तदा । (२९।१)
gavyūtimātre nyavasad rājā duryodhanas tadā |
प्रयातो वाहनैः सर्वैस् ततो द्वैतवनं सरः ॥ (२९।२)
prayāto vāhanaiḥ sarvais tato dvaitavanaṃ saraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.