MBh, 4, 67
Select a line for its word-by-word analysis.
किमर्थं पाण्डवश्रेष्ठ भार्यां दुहितरं मम । (१।२)
kimarthaṃ pāṇḍavaśreṣṭha bhāryāṃ duhitaraṃ mama |
प्रतिग्रहीतुं नेमां त्वं मया दत्ताम् इहेच्छसि ॥ (१।३)
pratigrahītuṃ nemāṃ tvaṃ mayā dattām ihecchasi ||
अन्तःपुरे ऽहम् उषितः सदा पश्यन् सुतां तव । (२।२)
antaḥpure 'ham uṣitaḥ sadā paśyan sutāṃ tava |
रहस्यं च प्रकाशं च विश्वस्ता पितृवन् मयि ॥ (२।३)
rahasyaṃ ca prakāśaṃ ca viśvastā pitṛvan mayi ||
तस्मान् निमन्त्रये त्वाहं दुहितुः पृथिवीपते । (५।१)
tasmān nimantraye tvāhaṃ duhituḥ pṛthivīpate |
शुद्धो जितेन्द्रियो दान्तस् तस्याः शुद्धिः कृता मया ॥ (५।२)
śuddho jitendriyo dāntas tasyāḥ śuddhiḥ kṛtā mayā ||
स्नुषाया दुहितुर् वापि पुत्रे चात्मनि वा पुनः । (६।१)
snuṣāyā duhitur vāpi putre cātmani vā punaḥ |
अत्र शङ्कां न पश्यामि तेन शुद्धिर् भविष्यति ॥ (६।२)
atra śaṅkāṃ na paśyāmi tena śuddhir bhaviṣyati ||
स्नुषार्थम् उत्तरां राजन् प्रतिगृह्णामि ते सुताम् ॥ (७।२)
snuṣārtham uttarāṃ rājan pratigṛhṇāmi te sutām ||
स्वस्रीयो वासुदेवस्य साक्षाद् देवशिशुर् यथा । (८।१)
svasrīyo vāsudevasya sākṣād devaśiśur yathā |
जामाता तव युक्तो वै भर्ता च दुहितुस् तव ॥ (९।२)
jāmātā tava yukto vai bhartā ca duhitus tava ||
उपपन्नं कुरुश्रेष्ठे कुन्तीपुत्रे धनंजये । (१०।२)
upapannaṃ kuruśreṣṭhe kuntīputre dhanaṃjaye |
य एवं धर्मनित्यश् च जातज्ञानश् च पाण्डवः ॥ (१०।३)
ya evaṃ dharmanityaś ca jātajñānaś ca pāṇḍavaḥ ||
यत्कृत्यं मन्यसे पार्थ क्रियतां तदनन्तरम् । (११।१)
yatkṛtyaṃ manyase pārtha kriyatāṃ tadanantaram |
सर्वे कामाः समृद्धा मे संबन्धी यस्य मे ऽर्जुनः ॥ (११।२)
sarve kāmāḥ samṛddhā me saṃbandhī yasya me 'rjunaḥ ||
एवं ब्रुवति राजेन्द्रे कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (१२।२)
evaṃ bruvati rājendre kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
अन्वजानात् स संयोगं समये मत्स्यपार्थयोः ॥ (१२।३)
anvajānāt sa saṃyogaṃ samaye matsyapārthayoḥ ||
ततस् त्रयोदशे वर्षे निवृत्ते पञ्च पाण्डवाः । (१४।१)
tatas trayodaśe varṣe nivṛtte pañca pāṇḍavāḥ |
तस्मिन् वसंश् च बीभत्सुर् आनिनाय जनार्दनम् । (१५।१)
tasmin vasaṃś ca bībhatsur ānināya janārdanam |
आनर्तेभ्यो ऽपि दाशार्हान् अभिमन्युं च पाण्डवः ॥ (१५।२)
ānartebhyo 'pi dāśārhān abhimanyuṃ ca pāṇḍavaḥ ||
काशिराजश् च शैब्यश् च प्रीयमाणौ युधिष्ठिरे । (१६।१)
kāśirājaś ca śaibyaś ca prīyamāṇau yudhiṣṭhire |
द्रौपद्याश् च सुता वीराः शिखण्डी चापराजितः ॥ (१७।२)
draupadyāś ca sutā vīrāḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ ||
धृष्टद्युम्नश् च दुर्धर्षः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (१८।१)
dhṛṣṭadyumnaś ca durdharṣaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
सर्वे शस्त्रास्त्रसम्पन्नाः सर्वे शूरास् तनुत्यजः ॥ (१८।३)
sarve śastrāstrasampannāḥ sarve śūrās tanutyajaḥ ||
तान् आगतान् अभिप्रेक्ष्य मत्स्यो धर्मभृतां वरः । (१९।१)
tān āgatān abhiprekṣya matsyo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
प्रीतो ऽभवद् दुहितरं दत्त्वा ताम् अभिमन्यवे ॥ (१९।२)
prīto 'bhavad duhitaraṃ dattvā tām abhimanyave ||
ततः प्रत्युपयातेषु पार्थिवेषु ततस् ततः । (२०।१)
tataḥ pratyupayāteṣu pārthiveṣu tatas tataḥ |
कृतवर्मा च हार्दिक्यो युयुधानश् च सात्यकिः । (२०।३)
kṛtavarmā ca hārdikyo yuyudhānaś ca sātyakiḥ |
अनाधृष्टिस् तथाक्रूरः साम्बो निशठ एव च । (२०।४)
anādhṛṣṭis tathākrūraḥ sāmbo niśaṭha eva ca |
इन्द्रसेनादयश् चैव रथैस् तैः सुसमाहितैः । (२१।१)
indrasenādayaś caiva rathais taiḥ susamāhitaiḥ |
रथानाम् अर्बुदं पूर्णं निखर्वं च पदातिनाम् ॥ (२२।२)
rathānām arbudaṃ pūrṇaṃ nikharvaṃ ca padātinām ||
वृष्ण्यन्धकाश् च बहवो भोजाश् च परमौजसः । (२३।१)
vṛṣṇyandhakāś ca bahavo bhojāś ca paramaujasaḥ |
अन्वयुर् वृष्णिशार्दूलं वासुदेवं महाद्युतिम् ॥ (२३।२)
anvayur vṛṣṇiśārdūlaṃ vāsudevaṃ mahādyutim ||
पारिबर्हं ददौ कृष्णः पाण्डवानां महात्मनाम् । (२४।१)
pāribarhaṃ dadau kṛṣṇaḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
स्त्रियो रत्नानि वासांसि पृथक् पृथग् अनेकशः । (२४।२)
striyo ratnāni vāsāṃsi pṛthak pṛthag anekaśaḥ |
ततो विवाहो विधिवद् ववृते मत्स्यपार्थयोः ॥ (२४।३)
tato vivāho vidhivad vavṛte matsyapārthayoḥ ||
ततः शङ्खाश् च भेर्यश् च गोमुखाडम्बरास् तथा । (२५।१)
tataḥ śaṅkhāś ca bheryaś ca gomukhāḍambarās tathā |
पार्थैः संयुज्यमानस्य नेदुर् मत्स्यस्य वेश्मनि ॥ (२५।२)
pārthaiḥ saṃyujyamānasya nedur matsyasya veśmani ||
उच्चावचान् मृगाञ्जघ्नुर् मेध्यांश् च शतशः पशून् । (२६।१)
uccāvacān mṛgāñjaghnur medhyāṃś ca śataśaḥ paśūn |
स्तुवन्तस् तान् उपातिष्ठन् सूताश् च सह मागधैः ॥ (२७।२)
stuvantas tān upātiṣṭhan sūtāś ca saha māgadhaiḥ ||
सुदेष्णां च पुरस्कृत्य मत्स्यानां च वरस्त्रियः । (२८।१)
sudeṣṇāṃ ca puraskṛtya matsyānāṃ ca varastriyaḥ |
आजग्मुश् चारुसर्वाङ्ग्यः सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ (२८।२)
ājagmuś cārusarvāṅgyaḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ ||
वर्णोपपन्नास् ता नार्यो रूपवत्यः स्वलंकृताः । (२९।१)
varṇopapannās tā nāryo rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ |
सर्वाश् चाभ्यभवत् कृष्णा रूपेण यशसा श्रिया ॥ (२९।२)
sarvāś cābhyabhavat kṛṣṇā rūpeṇa yaśasā śriyā ||
परिवार्योत्तरां तास् तु राजपुत्रीम् अलंकृताम् । (३०।१)
parivāryottarāṃ tās tu rājaputrīm alaṃkṛtām |
सुताम् इव महेन्द्रस्य पुरस्कृत्योपतस्थिरे ॥ (३०।२)
sutām iva mahendrasya puraskṛtyopatasthire ||
तां प्रत्यगृह्णात् कौन्तेयः सुतस्यार्थे धनंजयः । (३१।१)
tāṃ pratyagṛhṇāt kaunteyaḥ sutasyārthe dhanaṃjayaḥ |
तत्रातिष्ठन् महाराजो रूपम् इन्द्रस्य धारयन् । (३२।१)
tatrātiṣṭhan mahārājo rūpam indrasya dhārayan |
स्नुषां तां प्रतिजग्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३२।२)
snuṣāṃ tāṃ pratijagrāha kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
प्रतिगृह्य च तां पार्थः पुरस्कृत्य जनार्दनम् । (३३।१)
pratigṛhya ca tāṃ pārthaḥ puraskṛtya janārdanam |
द्वे च नागशते मुख्ये प्रादाद् बहु धनं तदा ॥ (३४।२)
dve ca nāgaśate mukhye prādād bahu dhanaṃ tadā ||
कृते विवाहे तु तदा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (३५।१)
kṛte vivāhe tu tadā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं यद् उपाहरद् अच्युतः ॥ (३५।२)
brāhmaṇebhyo dadau vittaṃ yad upāharad acyutaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.