महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 67

664 of 1995 · 83 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विराट उवाच । (१।१)

virāṭa uvāca

1.2१.२

किमर्थं पाण्डवश्रेष्ठ भार्यां दुहितरं मम । (१।२)

kimarthaṃ pāṇḍavaśreṣṭha bhāryāṃ duhitaraṃ mama |

1.3१.३

प्रतिग्रहीतुं नेमां त्वं मया दत्ताम् इहेच्छसि ॥ (१।३)

pratigrahītuṃ nemāṃ tvaṃ mayā dattām ihecchasi ||

2.1२.१

अर्जुन उवाच । (२।१)

arjuna uvāca

2.2२.२

अन्तःपुरे ऽहम् उषितः सदा पश्यन् सुतां तव । (२।२)

antaḥpure 'ham uṣitaḥ sadā paśyan sutāṃ tava |

2.3२.३

रहस्यं च प्रकाशं च विश्वस्ता पितृवन् मयि ॥ (२।३)

rahasyaṃ ca prakāśaṃ ca viśvastā pitṛvan mayi ||

3.1३.१

प्रियो बहुमतश् चाहं नर्तको गीतकोविदः । (३।१)

priyo bahumataś cāhaṃ nartako gītakovidaḥ |

3.2३.२

आचार्यवच्च मां नित्यं मन्यते दुहिता तव ॥ (३।२)

ācāryavacca māṃ nityaṃ manyate duhitā tava ||

4.1४.१

वयःस्थया तया राजन् सह संवत्सरोषितः । (४।१)

vayaḥsthayā tayā rājan saha saṃvatsaroṣitaḥ |

4.2४.२

अतिशङ्का भवेत् स्थाने तव लोकस्य चाभिभो ॥ (४।२)

atiśaṅkā bhavet sthāne tava lokasya cābhibho ||

5.1५.१

तस्मान् निमन्त्रये त्वाहं दुहितुः पृथिवीपते । (५।१)

tasmān nimantraye tvāhaṃ duhituḥ pṛthivīpate |

5.2५.२

शुद्धो जितेन्द्रियो दान्तस् तस्याः शुद्धिः कृता मया ॥ (५।२)

śuddho jitendriyo dāntas tasyāḥ śuddhiḥ kṛtā mayā ||

6.1६.१

स्नुषाया दुहितुर् वापि पुत्रे चात्मनि वा पुनः । (६।१)

snuṣāyā duhitur vāpi putre cātmani vā punaḥ |

6.2६.२

अत्र शङ्कां न पश्यामि तेन शुद्धिर् भविष्यति ॥ (६।२)

atra śaṅkāṃ na paśyāmi tena śuddhir bhaviṣyati ||

7.1७.१

अभिषङ्गाद् अहं भीतो मिथ्याचारात् परंतप । (७।१)

abhiṣaṅgād ahaṃ bhīto mithyācārāt paraṃtapa |

7.2७.२

स्नुषार्थम् उत्तरां राजन् प्रतिगृह्णामि ते सुताम् ॥ (७।२)

snuṣārtham uttarāṃ rājan pratigṛhṇāmi te sutām ||

8.1८.१

स्वस्रीयो वासुदेवस्य साक्षाद् देवशिशुर् यथा । (८।१)

svasrīyo vāsudevasya sākṣād devaśiśur yathā |

8.2८.२

दयितश् चक्रहस्तस्य बाल एवास्त्रकोविदः ॥ (८।२)

dayitaś cakrahastasya bāla evāstrakovidaḥ ||

9.1९.१

अभिमन्युर् महाबाहुः पुत्रो मम विशां पते । (९।१)

abhimanyur mahābāhuḥ putro mama viśāṃ pate |

9.2९.२

जामाता तव युक्तो वै भर्ता च दुहितुस् तव ॥ (९।२)

jāmātā tava yukto vai bhartā ca duhitus tava ||

10.1१०.१

विराट उवाच । (१०।१)

virāṭa uvāca

10.2१०.२

उपपन्नं कुरुश्रेष्ठे कुन्तीपुत्रे धनंजये । (१०।२)

upapannaṃ kuruśreṣṭhe kuntīputre dhanaṃjaye |

10.3१०.३

य एवं धर्मनित्यश् च जातज्ञानश् च पाण्डवः ॥ (१०।३)

ya evaṃ dharmanityaś ca jātajñānaś ca pāṇḍavaḥ ||

11.1११.१

यत्कृत्यं मन्यसे पार्थ क्रियतां तदनन्तरम् । (११।१)

yatkṛtyaṃ manyase pārtha kriyatāṃ tadanantaram |

11.2११.२

सर्वे कामाः समृद्धा मे संबन्धी यस्य मे ऽर्जुनः ॥ (११।२)

sarve kāmāḥ samṛddhā me saṃbandhī yasya me 'rjunaḥ ||

12.1१२.१

वैशंपायन उवाच । (१२।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

12.2१२.२

एवं ब्रुवति राजेन्द्रे कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (१२।२)

evaṃ bruvati rājendre kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

12.3१२.३

अन्वजानात् स संयोगं समये मत्स्यपार्थयोः ॥ (१२।३)

anvajānāt sa saṃyogaṃ samaye matsyapārthayoḥ ||

13.1१३.१

ततो मित्रेषु सर्वेषु वासुदेवे च भारत । (१३।१)

tato mitreṣu sarveṣu vāsudeve ca bhārata |

13.2१३.२

प्रेषयामास कौन्तेयो विराटश् च महीपतिः ॥ (१३।२)

preṣayāmāsa kaunteyo virāṭaś ca mahīpatiḥ ||

14.1१४.१

ततस् त्रयोदशे वर्षे निवृत्ते पञ्च पाण्डवाः । (१४।१)

tatas trayodaśe varṣe nivṛtte pañca pāṇḍavāḥ |

14.2१४.२

उपप्लव्ये विराटस्य समपद्यन्त सर्वशः ॥ (१४।२)

upaplavye virāṭasya samapadyanta sarvaśaḥ ||

15.1१५.१

तस्मिन् वसंश् च बीभत्सुर् आनिनाय जनार्दनम् । (१५।१)

tasmin vasaṃś ca bībhatsur ānināya janārdanam |

15.2१५.२

आनर्तेभ्यो ऽपि दाशार्हान् अभिमन्युं च पाण्डवः ॥ (१५।२)

ānartebhyo 'pi dāśārhān abhimanyuṃ ca pāṇḍavaḥ ||

16.1१६.१

काशिराजश् च शैब्यश् च प्रीयमाणौ युधिष्ठिरे । (१६।१)

kāśirājaś ca śaibyaś ca prīyamāṇau yudhiṣṭhire |

16.2१६.२

अक्षौहिणीभ्यां सहिताव् आगतौ पृथिवीपते ॥ (१६।२)

akṣauhiṇībhyāṃ sahitāv āgatau pṛthivīpate ||

17.1१७.१

अक्षौहिण्या च तेजस्वी यज्ञसेनो महाबलः । (१७।१)

akṣauhiṇyā ca tejasvī yajñaseno mahābalaḥ |

17.2१७.२

द्रौपद्याश् च सुता वीराः शिखण्डी चापराजितः ॥ (१७।२)

draupadyāś ca sutā vīrāḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ ||

18.1१८.१

धृष्टद्युम्नश् च दुर्धर्षः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (१८।१)

dhṛṣṭadyumnaś ca durdharṣaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |

18.2१८.२

समस्ताक्षौहिणीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणाः । (१८।२)

samastākṣauhiṇīpālā yajvāno bhūridakṣiṇāḥ |

18.3१८.३

सर्वे शस्त्रास्त्रसम्पन्नाः सर्वे शूरास् तनुत्यजः ॥ (१८।३)

sarve śastrāstrasampannāḥ sarve śūrās tanutyajaḥ ||

19.1१९.१

तान् आगतान् अभिप्रेक्ष्य मत्स्यो धर्मभृतां वरः । (१९।१)

tān āgatān abhiprekṣya matsyo dharmabhṛtāṃ varaḥ |

19.2१९.२

प्रीतो ऽभवद् दुहितरं दत्त्वा ताम् अभिमन्यवे ॥ (१९।२)

prīto 'bhavad duhitaraṃ dattvā tām abhimanyave ||

20.1२०.१

ततः प्रत्युपयातेषु पार्थिवेषु ततस् ततः । (२०।१)

tataḥ pratyupayāteṣu pārthiveṣu tatas tataḥ |

20.2२०.२

तत्रागमद् वासुदेवो वनमाली हलायुधः । (२०।२)

tatrāgamad vāsudevo vanamālī halāyudhaḥ |

20.3२०.३

कृतवर्मा च हार्दिक्यो युयुधानश् च सात्यकिः । (२०।३)

kṛtavarmā ca hārdikyo yuyudhānaś ca sātyakiḥ |

20.4२०.४

अनाधृष्टिस् तथाक्रूरः साम्बो निशठ एव च । (२०।४)

anādhṛṣṭis tathākrūraḥ sāmbo niśaṭha eva ca |

20.5२०.५

अभिमन्युम् उपादाय सह मात्रा परंतपाः ॥ (२०।५)

abhimanyum upādāya saha mātrā paraṃtapāḥ ||

21.1२१.१

इन्द्रसेनादयश् चैव रथैस् तैः सुसमाहितैः । (२१।१)

indrasenādayaś caiva rathais taiḥ susamāhitaiḥ |

21.2२१.२

आययुः सहिताः सर्वे परिसंवत्सरोषिताः ॥ (२१।२)

āyayuḥ sahitāḥ sarve parisaṃvatsaroṣitāḥ ||

22.1२२.१

दश नागसहस्राणि हयानां च शतायुतम् । (२२।१)

daśa nāgasahasrāṇi hayānāṃ ca śatāyutam |

22.2२२.२

रथानाम् अर्बुदं पूर्णं निखर्वं च पदातिनाम् ॥ (२२।२)

rathānām arbudaṃ pūrṇaṃ nikharvaṃ ca padātinām ||

23.1२३.१

वृष्ण्यन्धकाश् च बहवो भोजाश् च परमौजसः । (२३।१)

vṛṣṇyandhakāś ca bahavo bhojāś ca paramaujasaḥ |

23.2२३.२

अन्वयुर् वृष्णिशार्दूलं वासुदेवं महाद्युतिम् ॥ (२३।२)

anvayur vṛṣṇiśārdūlaṃ vāsudevaṃ mahādyutim ||

24.1२४.१

पारिबर्हं ददौ कृष्णः पाण्डवानां महात्मनाम् । (२४।१)

pāribarhaṃ dadau kṛṣṇaḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām |

24.2२४.२

स्त्रियो रत्नानि वासांसि पृथक् पृथग् अनेकशः । (२४।२)

striyo ratnāni vāsāṃsi pṛthak pṛthag anekaśaḥ |

24.3२४.३

ततो विवाहो विधिवद् ववृते मत्स्यपार्थयोः ॥ (२४।३)

tato vivāho vidhivad vavṛte matsyapārthayoḥ ||

25.1२५.१

ततः शङ्खाश् च भेर्यश् च गोमुखाडम्बरास् तथा । (२५।१)

tataḥ śaṅkhāś ca bheryaś ca gomukhāḍambarās tathā |

25.2२५.२

पार्थैः संयुज्यमानस्य नेदुर् मत्स्यस्य वेश्मनि ॥ (२५।२)

pārthaiḥ saṃyujyamānasya nedur matsyasya veśmani ||

26.1२६.१

उच्चावचान् मृगाञ्जघ्नुर् मेध्यांश् च शतशः पशून् । (२६।१)

uccāvacān mṛgāñjaghnur medhyāṃś ca śataśaḥ paśūn |

26.2२६.२

सुरामैरेयपानानि प्रभूतान्य् अभ्यहारयन् ॥ (२६।२)

surāmaireyapānāni prabhūtāny abhyahārayan ||

27.1२७.१

गायनाख्यानशीलाश् च नटा वैतालिकास् तथा । (२७।१)

gāyanākhyānaśīlāś ca naṭā vaitālikās tathā |

27.2२७.२

स्तुवन्तस् तान् उपातिष्ठन् सूताश् च सह मागधैः ॥ (२७।२)

stuvantas tān upātiṣṭhan sūtāś ca saha māgadhaiḥ ||

28.1२८.१

सुदेष्णां च पुरस्कृत्य मत्स्यानां च वरस्त्रियः । (२८।१)

sudeṣṇāṃ ca puraskṛtya matsyānāṃ ca varastriyaḥ |

28.2२८.२

आजग्मुश् चारुसर्वाङ्ग्यः सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ (२८।२)

ājagmuś cārusarvāṅgyaḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ ||

29.1२९.१

वर्णोपपन्नास् ता नार्यो रूपवत्यः स्वलंकृताः । (२९।१)

varṇopapannās tā nāryo rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ |

29.2२९.२

सर्वाश् चाभ्यभवत् कृष्णा रूपेण यशसा श्रिया ॥ (२९।२)

sarvāś cābhyabhavat kṛṣṇā rūpeṇa yaśasā śriyā ||

30.1३०.१

परिवार्योत्तरां तास् तु राजपुत्रीम् अलंकृताम् । (३०।१)

parivāryottarāṃ tās tu rājaputrīm alaṃkṛtām |

30.2३०.२

सुताम् इव महेन्द्रस्य पुरस्कृत्योपतस्थिरे ॥ (३०।२)

sutām iva mahendrasya puraskṛtyopatasthire ||

31.1३१.१

तां प्रत्यगृह्णात् कौन्तेयः सुतस्यार्थे धनंजयः । (३१।१)

tāṃ pratyagṛhṇāt kaunteyaḥ sutasyārthe dhanaṃjayaḥ |

31.2३१.२

सौभद्रस्यानवद्याङ्गीं विराटतनयां तदा ॥ (३१।२)

saubhadrasyānavadyāṅgīṃ virāṭatanayāṃ tadā ||

32.1३२.१

तत्रातिष्ठन् महाराजो रूपम् इन्द्रस्य धारयन् । (३२।१)

tatrātiṣṭhan mahārājo rūpam indrasya dhārayan |

32.2३२.२

स्नुषां तां प्रतिजग्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३२।२)

snuṣāṃ tāṃ pratijagrāha kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||

33.1३३.१

प्रतिगृह्य च तां पार्थः पुरस्कृत्य जनार्दनम् । (३३।१)

pratigṛhya ca tāṃ pārthaḥ puraskṛtya janārdanam |

33.2३३.२

विवाहं कारयामास सौभद्रस्य महात्मनः ॥ (३३।२)

vivāhaṃ kārayāmāsa saubhadrasya mahātmanaḥ ||

34.1३४.१

तस्मै सप्त सहस्राणि हयानां वातरंहसाम् । (३४।१)

tasmai sapta sahasrāṇi hayānāṃ vātaraṃhasām |

34.2३४.२

द्वे च नागशते मुख्ये प्रादाद् बहु धनं तदा ॥ (३४।२)

dve ca nāgaśate mukhye prādād bahu dhanaṃ tadā ||

35.1३५.१

कृते विवाहे तु तदा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (३५।१)

kṛte vivāhe tu tadā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |

35.2३५.२

ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं यद् उपाहरद् अच्युतः ॥ (३५।२)

brāhmaṇebhyo dadau vittaṃ yad upāharad acyutaḥ ||

36.1३६.१

गोसहस्राणि रत्नानि वस्त्राणि विविधानि च । (३६।१)

gosahasrāṇi ratnāni vastrāṇi vividhāni ca |

36.2३६.२

भूषणानि च मुख्यानि यानानि शयनानि च ॥ (३६।२)

bhūṣaṇāni ca mukhyāni yānāni śayanāni ca ||

37.1३७.१

तन् महोत्सवसंकाशं हृष्टपुष्टजनावृतम् । (३७।१)

tan mahotsavasaṃkāśaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtam |

37.2३७.२

नगरं मत्स्यराजस्य शुशुभे भरतर्षभ ॥ (३७।२)

nagaraṃ matsyarājasya śuśubhe bharatarṣabha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 67

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit