महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 44

44 of 1995 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

गतमात्रं तु भर्तारं जरत्कारुर् अवेदयत् । (१।२)

gatamātraṃ tu bhartāraṃ jaratkārur avedayat |

1.3१.३

भ्रातुस्त्वरितम् आगम्य यथातथ्यं तपोधन ॥ (१।३)

bhrātustvaritam āgamya yathātathyaṃ tapodhana ||

2.1२.१

ततः स भुजगश्रेष्ठः श्रुत्वा सुमहद् अप्रियम् । (२।१)

tataḥ sa bhujagaśreṣṭhaḥ śrutvā sumahad apriyam |

2.2२.२

उवाच भगिनीं दीनां तदा दीनतरः स्वयम् ॥ (२।२)

uvāca bhaginīṃ dīnāṃ tadā dīnataraḥ svayam ||

3.1३.१

जानासि भद्रे यत् कार्यं प्रदाने कारणं च यत् । (३।१)

jānāsi bhadre yat kāryaṃ pradāne kāraṇaṃ ca yat |

3.2३.२

पन्नगानां हितार्थाय पुत्रस्ते स्यात् ततो यदि ॥ (३।२)

pannagānāṃ hitārthāya putraste syāt tato yadi ||

4.1४.१

स सर्पसत्रात् किल नो मोक्षयिष्यति वीर्यवान् । (४।१)

sa sarpasatrāt kila no mokṣayiṣyati vīryavān |

4.2४.२

एवं पितामहः पूर्वम् उक्तवान् मां सुरैः सह ॥ (४।२)

evaṃ pitāmahaḥ pūrvam uktavān māṃ suraiḥ saha ||

5.1५.१

अप्यस्ति गर्भः सुभगे तस्मात् ते मुनिसत्तमात् । (५।१)

apyasti garbhaḥ subhage tasmāt te munisattamāt |

5.2५.२

न चेच्छाम्यफलं तस्य दारकर्म मनीषिणः ॥ (५।२)

na cecchāmyaphalaṃ tasya dārakarma manīṣiṇaḥ ||

6.1६.१

कामं च मम न न्याय्यं प्रष्टुं त्वां कार्यम् ईदृशम् । (६।१)

kāmaṃ ca mama na nyāyyaṃ praṣṭuṃ tvāṃ kāryam īdṛśam |

6.2६.२

किं तु कार्यगरीयस्त्वात् ततस्त्वाहम् अचूचुदम् ॥ (६।२)

kiṃ tu kāryagarīyastvāt tatastvāham acūcudam ||

7.1७.१

दुर्वासतां विदित्वा च भर्तुस्ते ऽतितपस्विनः । (७।१)

durvāsatāṃ viditvā ca bhartuste 'titapasvinaḥ |

7.2७.२

नैनम् अन्वागमिष्यामि कदाचिद्धि शपेत् स माम् ॥ (७।२)

nainam anvāgamiṣyāmi kadāciddhi śapet sa mām ||

8.1८.१

आचक्ष्व भद्रे भर्तुस्त्वं सर्वम् एव विचेष्टितम् । (८।१)

ācakṣva bhadre bhartustvaṃ sarvam eva viceṣṭitam |

8.2८.२

शल्यम् उद्धर मे घोरं भद्रे हृदि चिरस्थितम् ॥ (८।२)

śalyam uddhara me ghoraṃ bhadre hṛdi cirasthitam ||

9.1९.१

जरत्कारुस्ततो वाक्यम् इत्युक्ता प्रत्यभाषत । (९।१)

jaratkārustato vākyam ityuktā pratyabhāṣata |

9.2९.२

आश्वासयन्ती संतप्तं वासुकिं पन्नगेश्वरम् ॥ (९।२)

āśvāsayantī saṃtaptaṃ vāsukiṃ pannageśvaram ||

10.1१०.१

पृष्टो मयापत्यहेतोः स महात्मा महातपाः । (१०।१)

pṛṣṭo mayāpatyahetoḥ sa mahātmā mahātapāḥ |

10.2१०.२

अस्तीत्युदरम् उद्दिश्य ममेदं गतवांश्च सः । (१०।२)

astītyudaram uddiśya mamedaṃ gatavāṃśca saḥ |

10.3१०.३

भूय एवाभवद् भ्राता शोकसंतप्तमानसः ॥ (१०।३)

bhūya evābhavad bhrātā śokasaṃtaptamānasaḥ ||

11.1११.१

स्वैरेष्वपि न तेनाहं स्मरामि वितथं क्वचित् । (११।१)

svaireṣvapi na tenāhaṃ smarāmi vitathaṃ kvacit |

11.2११.२

उक्तपूर्वं कुतो राजन् साम्पराये स वक्ष्यति ॥ (११।२)

uktapūrvaṃ kuto rājan sāmparāye sa vakṣyati ||

12.1१२.१

न संतापस्त्वया कार्यः कार्यं प्रति भुजंगमे । (१२।१)

na saṃtāpastvayā kāryaḥ kāryaṃ prati bhujaṃgame |

12.2१२.२

उत्पत्स्यति हि ते पुत्रो ज्वलनार्कसमद्युतिः ॥ (१२।२)

utpatsyati hi te putro jvalanārkasamadyutiḥ ||

13.1१३.१

इत्युक्त्वा हि स मां भ्रातर् गतो भर्ता तपोवनम् । (१३।१)

ityuktvā hi sa māṃ bhrātar gato bhartā tapovanam |

13.2१३.२

तस्माद् व्येतु परं दुःखं तवेदं मनसि स्थितम् ॥ (१३।२)

tasmād vyetu paraṃ duḥkhaṃ tavedaṃ manasi sthitam ||

14.1१४.१

एतच्छ्रुत्वा स नागेन्द्रो वासुकिः परया मुदा । (१४।१)

etacchrutvā sa nāgendro vāsukiḥ parayā mudā |

14.2१४.२

एवम् अस्त्विति तद् वाक्यं भगिन्याः प्रत्यगृह्णत ॥ (१४।२)

evam astviti tad vākyaṃ bhaginyāḥ pratyagṛhṇata ||

15.1१५.१

सान्त्वमानार्थदानैश्च पूजया चानुरूपया । (१५।१)

sāntvamānārthadānaiśca pūjayā cānurūpayā |

15.2१५.२

सोदर्यां पूजयामास स्वसारं पन्नगोत्तमः ॥ (१५।२)

sodaryāṃ pūjayāmāsa svasāraṃ pannagottamaḥ ||

16.1१६.१

ततः स ववृधे गर्भो महातेजा रविप्रभः । (१६।१)

tataḥ sa vavṛdhe garbho mahātejā raviprabhaḥ |

16.2१६.२

यथा सोमो द्विजश्रेष्ठ शुक्लपक्षोदितो दिवि ॥ (१६।२)

yathā somo dvijaśreṣṭha śuklapakṣodito divi ||

17.1१७.१

यथाकालं तु सा ब्रह्मन् प्रजज्ञे भुजगस्वसा । (१७।१)

yathākālaṃ tu sā brahman prajajñe bhujagasvasā |

17.2१७.२

कुमारं देवगर्भाभं पितृमातृभयापहम् ॥ (१७।२)

kumāraṃ devagarbhābhaṃ pitṛmātṛbhayāpaham ||

18.1१८.१

ववृधे स च तत्रैव नागराजनिवेशने । (१८।१)

vavṛdhe sa ca tatraiva nāgarājaniveśane |

18.2१८.२

वेदांश्चाधिजगे साङ्गान् भार्गवाच्च्यवनात्मजात् ॥ (१८।२)

vedāṃścādhijage sāṅgān bhārgavāccyavanātmajāt ||

19.1१९.१

चरितव्रतो बाल एव बुद्धिसत्त्वगुणान्वितः । (१९।१)

caritavrato bāla eva buddhisattvaguṇānvitaḥ |

19.2१९.२

नाम चास्याभवत् ख्यातं लोकेष्वास्तीक इत्युत ॥ (१९।२)

nāma cāsyābhavat khyātaṃ lokeṣvāstīka ityuta ||

20.1२०.१

अस्तीत्युक्त्वा गतो यस्मात् पिता गर्भस्थम् एव तम् । (२०।१)

astītyuktvā gato yasmāt pitā garbhastham eva tam |

20.2२०.२

वनं तस्माद् इदं तस्य नामास्तीकेति विश्रुतम् ॥ (२०।२)

vanaṃ tasmād idaṃ tasya nāmāstīketi viśrutam ||

21.1२१.१

स बाल एव तत्रस्थश्चरन्न् अमितबुद्धिमान् । (२१।१)

sa bāla eva tatrasthaścarann amitabuddhimān |

21.2२१.२

गृहे पन्नगराजस्य प्रयत्नात् पर्यरक्ष्यत ॥ (२१।२)

gṛhe pannagarājasya prayatnāt paryarakṣyata ||

22.1२२.१

भगवान् इव देवेशः शूलपाणिर् हिरण्यदः । (२२।१)

bhagavān iva deveśaḥ śūlapāṇir hiraṇyadaḥ |

22.2२२.२

विवर्धमानः सर्वांस्तान् पन्नगान् अभ्यहर्षयत् ॥ (२२।२)

vivardhamānaḥ sarvāṃstān pannagān abhyaharṣayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 44

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit