युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कां तु ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्ट्वा जनाधिप । (१।२)

कं वा कर्मोदयं मत्वा तान् अर्चसि महामते ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

पवनस्य च संवादम् अर्जुनस्य च भारत ॥ (२।३)

सहस्रभुजभृच्छ्रीमान् कार्तवीर्यो ऽभवत् प्रभुः । (३।१)

अस्य लोकस्य सर्वस्य माहिष्मत्यां महाबलः ॥ (३।२)

स तु रत्नाकरवतीं सद्वीपां सागराम्बराम् । (४।१)

शशास सर्वां पृथिवीं हैहयः सत्यविक्रमः ॥ (४।२)

स्ववित्तं तेन दत्तं तु दत्तात्रेयाय कारणे । (५।१)

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य विनयं श्रुतम् एव च ॥ (५।२)

आराधयामास च तं कृतवीर्यात्मजो मुनिम् । (६।१)

न्यमन्त्रयत संहृष्टः स द्विजश्च वरैस्त्रिभिः ॥ (६।२)

स वरैश्छन्दितस्तेन नृपो वचनम् अब्रवीत् । (७।१)

सहस्रबाहुर् भूयां वै चमूमध्ये गृहे ऽन्यथा ॥ (७।२)

मम बाहुसहस्रं तु पश्यन्तां सैनिका रणे । (८।१)

विक्रमेण महीं कृत्स्नां जयेयं विपुलव्रत । (८।२)

तां च धर्मेण सम्प्राप्य पालयेयम् अतन्द्रितः ॥ (८।३)

चतुर्थं तु वरं याचे त्वाम् अहं द्विजसत्तम । (९।१)

तं ममानुग्रहकृते दातुम् अर्हस्यनिन्दित । (९।२)

अनुशासन्तु मां सन्तो मिथ्यावृत्तं तदाश्रयम् ॥ (९।३)

इत्युक्तः स द्विजः प्राह तथास्त्विति नराधिपम् । (१०।१)

एवं समभवंस्तस्य वरास्ते दीप्ततेजसः ॥ (१०।२)

ततः स रथम् आस्थाय ज्वलनार्कसमद्युतिः । (११।१)

अब्रवीद् वीर्यसंमोहात् को न्वस्ति सदृशो मया । (११।२)

वीर्यधैर्ययशःशौचैर् विक्रमेणौजसापि वा ॥ (११।३)

तद्वाक्यान्ते चान्तरिक्षे वाग् उवाचाशरीरिणी । (१२।१)

न त्वं मूढ विजानीषे ब्राह्मणं क्षत्रियाद् वरम् । (१२।२)

सहितो ब्राह्मणेनेह क्षत्रियो रक्षति प्रजाः ॥ (१२।३)

अर्जुन उवाच । (१३।१)

कुर्यां भूतानि तुष्टो ऽहं क्रुद्धो नाशं तथा नये । (१३।२)

कर्मणा मनसा वाचा न मत्तो ऽस्ति वरो द्विजः ॥ (१३।३)

पूर्वो ब्रह्मोत्तरो वादो द्वितीयः क्षत्रियोत्तरः । (१४।१)

त्वयोक्तौ यौ तु तौ हेतू विशेषस्त्वत्र दृश्यते ॥ (१४।२)

ब्राह्मणाः संश्रिताः क्षत्रं न क्षत्रं ब्राह्मणाश्रितम् । (१५।१)

श्रितान् ब्रह्मोपधा विप्राः खादन्ति क्षत्रियान् भुवि ॥ (१५।२)

क्षत्रियेष्वाश्रितो धर्मः प्रजानां परिपालनम् । (१६।१)

क्षत्राद् वृत्तिर् ब्राह्मणानां तैः कथं ब्राह्मणो वरः ॥ (१६।२)

सर्वभूतप्रधानांस्तान् भैक्षवृत्तीन् अहं सदा । (१७।१)

आत्मसंभावितान् विप्रान् स्थापयाम्यात्मनो वशे ॥ (१७।२)

कथितं ह्यनया सत्यं गायत्र्या कन्यया दिवि । (१८।१)

विजेष्याम्यवशान् सर्वान् ब्राह्मणांश्चर्मवाससः ॥ (१८।२)

न च मां च्यावयेद् राष्ट्रात् त्रिषु लोकेषु कश्चन । (१९।१)

देवो वा मानुषो वापि तस्माज्ज्येष्ठो द्विजाद् अहम् ॥ (१९।२)

अद्य ब्रह्मोत्तरं लोकं करिष्ये क्षत्रियोत्तरम् । (२०।१)

न हि मे संयुगे कश्चित् सोढुम् उत्सहते बलम् ॥ (२०।२)

अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा वित्रस्ताभून्निशाचरी । (२१।१)

अथैनम् अन्तरिक्षस्थस्ततो वायुर् अभाषत ॥ (२१।२)

त्यजैनं कलुषं भावं ब्राह्मणेभ्यो नमस्कुरु । (२२।१)

एतेषां कुर्वतः पापं राष्ट्रक्षोभो हि ते भवेत् ॥ (२२।२)

अथवा त्वां महीपाल शमयिष्यन्ति वै द्विजाः । (२३।१)

निरसिष्यन्ति वा राष्ट्राद्धतोत्साहं महाबलाः ॥ (२३।२)

तं राजा कस्त्वम् इत्याह ततस्तं प्राह मारुतः । (२४।१)

वायुर् वै देवदूतो ऽस्मि हितं त्वां प्रब्रवीम्यहम् ॥ (२४।२)

अर्जुन उवाच । (२५।१)

अहो त्वयाद्य विप्रेषु भक्तिरागः प्रदर्शितः । (२५।२)

यादृशं पृथिवी भूतं तादृशं ब्रूहि वै द्विजम् ॥ (२५।३)

वायोर् वा सदृशं किंचिद् ब्रूहि त्वं ब्राह्मणोत्तमम् । (२६।१)

अपां वै सदृशं ब्रूहि सूर्यस्य नभसो ऽपि वा ॥ (२६।२)