महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 60

60 of 1995 · 169 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण् महर्षयः । (१।२)

brahmaṇo mānasāḥ putrā viditāḥ ṣaṇ maharṣayaḥ |

1.3१.३

एकादश सुताः स्थाणोः ख्याताः परममानसाः ॥ (१।३)

ekādaśa sutāḥ sthāṇoḥ khyātāḥ paramamānasāḥ ||

2.1२.१

मृगव्याधश्च शर्वश्च निरृतिश्च महायशाः । (२।१)

mṛgavyādhaśca śarvaśca nirṛtiśca mahāyaśāḥ |

2.2२.२

अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यः पिनाकी च परंतपः ॥ (२।२)

ajaikapād ahirbudhnyaḥ pinākī ca paraṃtapaḥ ||

3.1३.१

दहनो ऽथेश्वरश्चैव कपाली च महाद्युतिः । (३।१)

dahano 'theśvaraścaiva kapālī ca mahādyutiḥ |

3.2३.२

स्थाणुर् भवश्च भगवान् रुद्रा एकादश स्मृताः ॥ (३।२)

sthāṇur bhavaśca bhagavān rudrā ekādaśa smṛtāḥ ||

4.1४.१

मरीचिर् अङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । (४।१)

marīcir aṅgirā atriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ |

4.2४.२

षड् एते ब्रह्मणः पुत्रा वीर्यवन्तो महर्षयः ॥ (४।२)

ṣaḍ ete brahmaṇaḥ putrā vīryavanto maharṣayaḥ ||

5.1५.१

त्रयस्त्वङ्गिरसः पुत्रा लोके सर्वत्र विश्रुताः । (५।१)

trayastvaṅgirasaḥ putrā loke sarvatra viśrutāḥ |

5.2५.२

बृहस्पतिर् उतथ्यश्च संवर्तश्च धृतव्रताः ॥ (५।२)

bṛhaspatir utathyaśca saṃvartaśca dhṛtavratāḥ ||

6.1६.१

अत्रेस्तु बहवः पुत्राः श्रूयन्ते मनुजाधिप । (६।१)

atrestu bahavaḥ putrāḥ śrūyante manujādhipa |

6.2६.२

सर्वे वेदविदः सिद्धाः शान्तात्मानो महर्षयः ॥ (६।२)

sarve vedavidaḥ siddhāḥ śāntātmāno maharṣayaḥ ||

7.1७.१

राक्षसास्तु पुलस्त्यस्य वानराः किंनरास्तथा । (७।१)

rākṣasāstu pulastyasya vānarāḥ kiṃnarāstathā |

7.2७.२

यक्षाश्च मनुजव्याघ्र पुत्रास्तस्य च धीमतः । (७।२)

yakṣāśca manujavyāghra putrāstasya ca dhīmataḥ |

7.3७.३

पुलहस्य मृगाः सिंहा व्याघ्राः किंपुरुषास्तथा । (७।३)

pulahasya mṛgāḥ siṃhā vyāghrāḥ kiṃpuruṣāstathā |

7.4७.४

पुलहस्य सुता राजञ् शरभाश्च प्रकीर्तिताः । (७।४)

pulahasya sutā rājañ śarabhāśca prakīrtitāḥ |

7.5७.५

सिंहाः किंपुरुषा व्याघ्रा ऋक्षा ईहामृगास्तथा ॥ (७।५)

siṃhāḥ kiṃpuruṣā vyāghrā ṛkṣā īhāmṛgāstathā ||

8.1८.१

क्रतोः क्रतुसमाः पुत्राः पतंगसहचारिणः । (८।१)

kratoḥ kratusamāḥ putrāḥ pataṃgasahacāriṇaḥ |

8.2८.२

विश्रुतास् त्रिषु लोकेषु सत्यव्रतपरायणाः ॥ (८।२)

viśrutās triṣu lokeṣu satyavrataparāyaṇāḥ ||

9.1९.१

दक्षस्त्वजायताङ्गुष्ठाद् दक्षिणाद् भगवान् ऋषिः । (९।१)

dakṣastvajāyatāṅguṣṭhād dakṣiṇād bhagavān ṛṣiḥ |

9.2९.२

ब्रह्मणः पृथिवीपाल पुत्रः पुत्रवतां वरः ॥ (९।२)

brahmaṇaḥ pṛthivīpāla putraḥ putravatāṃ varaḥ ||

10.1१०.१

वामाद् अजायताङ्गुष्ठाद् भार्या तस्य महात्मनः । (१०।१)

vāmād ajāyatāṅguṣṭhād bhāryā tasya mahātmanaḥ |

10.2१०.२

तस्यां पञ्चाशतं कन्याः स एवाजनयन् मुनिः ॥ (१०।२)

tasyāṃ pañcāśataṃ kanyāḥ sa evājanayan muniḥ ||

11.1११.१

ताः सर्वास्त्वनवद्याङ्ग्यः कन्याः कमललोचनाः । (११।१)

tāḥ sarvāstvanavadyāṅgyaḥ kanyāḥ kamalalocanāḥ |

11.2११.२

पुत्रिकाः स्थापयामास नष्टपुत्रः प्रजापतिः ॥ (११।२)

putrikāḥ sthāpayāmāsa naṣṭaputraḥ prajāpatiḥ ||

12.1१२.१

ददौ स दश धर्माय सप्तविंशतिम् इन्दवे । (१२।१)

dadau sa daśa dharmāya saptaviṃśatim indave |

12.2१२.२

दिव्येन विधिना राजन् कश्यपाय त्रयोदश ॥ (१२।२)

divyena vidhinā rājan kaśyapāya trayodaśa ||

13.1१३.१

नामतो धर्मपत्न्यस्ताः कीर्त्यमाना निबोध मे । (१३।१)

nāmato dharmapatnyastāḥ kīrtyamānā nibodha me |

13.2१३.२

कीर्तिर् लक्ष्मीर् धृतिर् मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया तथा ॥ (१३।२)

kīrtir lakṣmīr dhṛtir medhā puṣṭiḥ śraddhā kriyā tathā ||

14.1१४.१

बुद्धिर् लज्जा मतिश्चैव पत्न्यो धर्मस्य ता दश । (१४।१)

buddhir lajjā matiścaiva patnyo dharmasya tā daśa |

14.2१४.२

द्वाराण्येतानि धर्मस्य विहितानि स्वयंभुवा ॥ (१४।२)

dvārāṇyetāni dharmasya vihitāni svayaṃbhuvā ||

15.1१५.१

सप्तविंशति सोमस्य पत्न्यो लोके परिश्रुताः । (१५।१)

saptaviṃśati somasya patnyo loke pariśrutāḥ |

15.2१५.२

कालस्य नयने युक्ताः सोमपत्न्यः शुभव्रताः । (१५।२)

kālasya nayane yuktāḥ somapatnyaḥ śubhavratāḥ |

15.3१५.३

सर्वा नक्षत्रयोगिन्यो लोकयात्राविधौ स्थिताः ॥ (१५।३)

sarvā nakṣatrayoginyo lokayātrāvidhau sthitāḥ ||

16.1१६.१

पितामहो मुनिर् देवस्तस्य पुत्रः प्रजापतिः । (१६।१)

pitāmaho munir devastasya putraḥ prajāpatiḥ |

16.2१६.२

तस्याष्टौ वसवः पुत्रास्तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ॥ (१६।२)

tasyāṣṭau vasavaḥ putrāsteṣāṃ vakṣyāmi vistaram ||

17.1१७.१

धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलो ऽनलः । (१७।१)

dharo dhruvaśca somaśca ahaścaivānilo 'nalaḥ |

17.2१७.२

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टाविति स्मृताः ॥ (१७।२)

pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo 'ṣṭāviti smṛtāḥ ||

18.1१८.१

धूम्रायाश्च धरः पुत्रो ब्रह्मविद्यो ध्रुवस्तथा । (१८।१)

dhūmrāyāśca dharaḥ putro brahmavidyo dhruvastathā |

18.2१८.२

चन्द्रमास्तु मनस्विन्याः श्वसायाः श्वसनस्तथा ॥ (१८।२)

candramāstu manasvinyāḥ śvasāyāḥ śvasanastathā ||

19.1१९.१

रतायाश्चाप्यहः पुत्रः शाण्डिल्याश्च हुताशनः । (१९।१)

ratāyāścāpyahaḥ putraḥ śāṇḍilyāśca hutāśanaḥ |

19.2१९.२

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च प्रभातायाः सुतौ स्मृतौ ॥ (१९।२)

pratyūṣaśca prabhāsaśca prabhātāyāḥ sutau smṛtau ||

20.1२०.१

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा । (२०।१)

dharasya putro draviṇo hutahavyavahastathā |

20.2२०.२

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमश्रान्तो मुनिस्तथा । (२०।२)

āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaśrānto munistathā |

20.3२०.३

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः ॥ (२०।३)

dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ ||

21.1२१.१

सोमस्य तु सुतो वर्चा वर्चस्वी येन जायते । (२१।१)

somasya tu suto varcā varcasvī yena jāyate |

21.2२१.२

मनोहरायाः शिशिरः प्राणो ऽथ रमणस्तथा ॥ (२१।२)

manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇastathā ||

22.1२२.१

अह्नः सुतः स्मृतो ज्योतिः श्रमः शान्तस्तथा मुनिः । (२२।१)

ahnaḥ sutaḥ smṛto jyotiḥ śramaḥ śāntastathā muniḥ |

22.2२२.२

अग्नेः पुत्रः कुमारस्तु श्रीमाञ् शरवणालयः ॥ (२२।२)

agneḥ putraḥ kumārastu śrīmāñ śaravaṇālayaḥ ||

23.1२३.१

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेशश्च पृष्ठजः । (२३।१)

tasya śākho viśākhaśca naigameśaśca pṛṣṭhajaḥ |

23.2२३.२

कृत्तिकाभ्युपपत्तेश्च कार्त्तिकेय इति स्मृतः ॥ (२३।२)

kṛttikābhyupapatteśca kārttikeya iti smṛtaḥ ||

24.1२४.१

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुरोजवः । (२४।१)

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ purojavaḥ |

24.2२४.२

विश्वकर्मा महाभागो तस्य पुत्रो मनोजवः । (२४।२)

viśvakarmā mahābhāgo tasya putro manojavaḥ |

24.3२४.३

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु ॥ (२४।३)

avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu ||

25.1२५.१

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रम् ऋषिं नाम्नाथ देवलम् । (२५।१)

pratyūṣasya viduḥ putram ṛṣiṃ nāmnātha devalam |

25.2२५.२

द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ । (२५।२)

dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau |

25.3२५.३

शङ्खश्च लिखितश्चैव सर्वशास्त्रविशारदौ ॥ (२५।३)

śaṅkhaśca likhitaścaiva sarvaśāstraviśāradau ||

26.1२६.१

बृहस्पतेस्तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी । (२६।१)

bṛhaspatestu bhaginī varastrī brahmacāriṇī |

26.2२६.२

योगसिद्धा जगत् सर्वम् असक्तं विचरत्युत । (२६।२)

yogasiddhā jagat sarvam asaktaṃ vicaratyuta |

26.3२६.३

प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनाम् अष्टमस्य ह । (२६।३)

prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnām aṣṭamasya ha |

26.4२६.४

प्रासूत विश्वकर्माणं सर्वशिल्पवतां वरम् ॥ (२६।४)

prāsūta viśvakarmāṇaṃ sarvaśilpavatāṃ varam ||

27.1२७.१

विश्वकर्मा महाभागो जज्ञे शिल्पप्रजापतिः । (२७।१)

viśvakarmā mahābhāgo jajñe śilpaprajāpatiḥ |

27.2२७.२

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वर्धकिः ॥ (२७।२)

kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vardhakiḥ ||

28.1२८.१

भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः । (२८।१)

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ |

28.2२८.२

यो दिव्यानि विमानानि देवतानां चकार ह ॥ (२८।२)

yo divyāni vimānāni devatānāṃ cakāra ha ||

29.1२९.१

मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः । (२९।१)

manuṣyāścopajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ |

29.2२९.२

पूजयन्ति च यं नित्यं विश्वकर्माणम् अव्ययम् ॥ (२९।२)

pūjayanti ca yaṃ nityaṃ viśvakarmāṇam avyayam ||

30.1३०.१

स्तनं तु दक्षिणं भित्त्वा ब्रह्मणो नरविग्रहः । (३०।१)

stanaṃ tu dakṣiṇaṃ bhittvā brahmaṇo naravigrahaḥ |

30.2३०.२

निःसृतो भगवान् धर्मः सर्वलोकसुखावहः ॥ (३०।२)

niḥsṛto bhagavān dharmaḥ sarvalokasukhāvahaḥ ||

31.1३१.१

त्रयस्तस्य वराः पुत्राः सर्वभूतमनोहराः । (३१।१)

trayastasya varāḥ putrāḥ sarvabhūtamanoharāḥ |

31.2३१.२

शमः कामश्च हर्षश्च तेजसा लोकधारिणः ॥ (३१।२)

śamaḥ kāmaśca harṣaśca tejasā lokadhāriṇaḥ ||

32.1३२.१

कामस्य तु रतिर् भार्या शमस्य प्राप्तिर् अङ्गना । (३२।१)

kāmasya tu ratir bhāryā śamasya prāptir aṅganā |

32.2३२.२

नन्दी तु भार्या हर्षस्य यत्र लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ (३२।२)

nandī tu bhāryā harṣasya yatra lokāḥ pratiṣṭhitāḥ ||

33.1३३.१

मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपस्य सुरासुराः । (३३।१)

marīceḥ kaśyapaḥ putraḥ kaśyapasya surāsurāḥ |

33.2३३.२

जज्ञिरे नृपशार्दूल लोकानां प्रभवस्तु सः ॥ (३३।२)

jajñire nṛpaśārdūla lokānāṃ prabhavastu saḥ ||

34.1३४.१

त्वाष्ट्री तु सवितुर् भार्या वडवारूपधारिणी । (३४।१)

tvāṣṭrī tu savitur bhāryā vaḍavārūpadhāriṇī |

34.2३४.२

असूयत महाभागा सान्तरिक्षे ऽश्विनावुभौ ॥ (३४।२)

asūyata mahābhāgā sāntarikṣe 'śvināvubhau ||

35.1३५.१

द्वादशैवादितेः पुत्राः शक्रमुख्या नराधिप । (३५।१)

dvādaśaivāditeḥ putrāḥ śakramukhyā narādhipa |

35.2३५.२

तेषाम् अवरजो विष्णुर् यत्र लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ (३५।२)

teṣām avarajo viṣṇur yatra lokāḥ pratiṣṭhitāḥ ||

36.1३६.१

त्रयस्त्रिंशत इत्येते देवास्तेषाम् अहं तव । (३६।१)

trayastriṃśata ityete devāsteṣām ahaṃ tava |

36.2३६.२

अन्वयं सम्प्रवक्ष्यामि पक्षैश्च कुलतो गणान् ॥ (३६।२)

anvayaṃ sampravakṣyāmi pakṣaiśca kulato gaṇān ||

37.1३७.१

रुद्राणाम् अपरः पक्षः साध्यानां मरुतां तथा । (३७।१)

rudrāṇām aparaḥ pakṣaḥ sādhyānāṃ marutāṃ tathā |

37.2३७.२

वसूनां भार्गवं विद्याद् विश्वेदेवांस्तथैव च ॥ (३७।२)

vasūnāṃ bhārgavaṃ vidyād viśvedevāṃstathaiva ca ||

38.1३८.१

वैनतेयस्तु गरुडो बलवान् अरुणस्तथा । (३८।१)

vainateyastu garuḍo balavān aruṇastathā |

38.2३८.२

बृहस्पतिश्च भगवान् आदित्येष्वेव गण्यते ॥ (३८।२)

bṛhaspatiśca bhagavān ādityeṣveva gaṇyate ||

39.1३९.१

अश्विभ्यां गुह्यकान् विद्धि सर्वौषध्यस्तथा पशून् । (३९।१)

aśvibhyāṃ guhyakān viddhi sarvauṣadhyastathā paśūn |

39.2३९.२

एष देवगणो राजन् कीर्तितस्ते ऽनुपूर्वशः । (३९।२)

eṣa devagaṇo rājan kīrtitaste 'nupūrvaśaḥ |

39.3३९.३

यं कीर्तयित्वा मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (३९।३)

yaṃ kīrtayitvā manujaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate ||

40.1४०.१

ब्रह्मणो हृदयं भित्त्वा निःसृतो भगवान् भृगुः । (४०।१)

brahmaṇo hṛdayaṃ bhittvā niḥsṛto bhagavān bhṛguḥ |

40.2४०.२

भृगोः पुत्रः कविर् विद्वाञ् शुक्रः कविसुतो ग्रहः ॥ (४०।२)

bhṛgoḥ putraḥ kavir vidvāñ śukraḥ kavisuto grahaḥ ||

41.1४१.१

त्रैलोक्यप्राणयात्रार्थे वर्षावर्षे भयाभये । (४१।१)

trailokyaprāṇayātrārthe varṣāvarṣe bhayābhaye |

41.2४१.२

स्वयंभुवा नियुक्तः सन् भुवनं परिधावति ॥ (४१।२)

svayaṃbhuvā niyuktaḥ san bhuvanaṃ paridhāvati ||

42.1४२.१

योगाचार्यो महाबुद्धिर् दैत्यानाम् अभवद् गुरुः । (४२।१)

yogācāryo mahābuddhir daityānām abhavad guruḥ |

42.2४२.२

सुराणां चापि मेधावी ब्रह्मचारी यतव्रतः । (४२।२)

surāṇāṃ cāpi medhāvī brahmacārī yatavrataḥ |

42.3४२.३

षण्डामार्कौ प्रथमतः प्रथितावुग्रतेजसौ ॥ (४२।३)

ṣaṇḍāmārkau prathamataḥ prathitāvugratejasau ||

43.1४३.१

तस्मिन् नियुक्ते विभुना योगक्षेमाय भार्गवे । (४३।१)

tasmin niyukte vibhunā yogakṣemāya bhārgave |

43.2४३.२

अन्यम् उत्पादयामास पुत्रं भृगुर् अनिन्दितम् ॥ (४३।२)

anyam utpādayāmāsa putraṃ bhṛgur aninditam ||

44.1४४.१

च्यवनं दीप्ततपसं धर्मात्मानं मनीषिणम् । (४४।१)

cyavanaṃ dīptatapasaṃ dharmātmānaṃ manīṣiṇam |

44.2४४.२

यः स रोषाच्च्युतो गर्भान् मातुर् मोक्षाय भारत । (४४।२)

yaḥ sa roṣāccyuto garbhān mātur mokṣāya bhārata |

44.3४४.३

आसीत् तस्य सुकन्या वै भार्या चापि महात्मनः ॥ (४४।३)

āsīt tasya sukanyā vai bhāryā cāpi mahātmanaḥ ||

45.1४५.१

आरुषी तु मनोः कन्या तस्य पत्नी मनीषिणः । (४५।१)

āruṣī tu manoḥ kanyā tasya patnī manīṣiṇaḥ |

45.2४५.२

और्वस्तस्यां समभवद् ऊरुं भित्त्वा महायशाः । (४५।२)

aurvastasyāṃ samabhavad ūruṃ bhittvā mahāyaśāḥ |

45.3४५.३

महातपा महातेजा बाल एव गुणैर् युतः ॥ (४५।३)

mahātapā mahātejā bāla eva guṇair yutaḥ ||

46.1४६.१

ऋचीकस्तस्य पुत्रस्तु जमदग्निस्ततो ऽभवत् । (४६।१)

ṛcīkastasya putrastu jamadagnistato 'bhavat |

46.2४६.२

जमदग्नेस्तु चत्वार आसन् पुत्रा महात्मनः ॥ (४६।२)

jamadagnestu catvāra āsan putrā mahātmanaḥ ||

47.1४७.१

रामस्तेषां जघन्यो ऽभूद् अजघन्यैर् गुणैर् युतः । (४७।१)

rāmasteṣāṃ jaghanyo 'bhūd ajaghanyair guṇair yutaḥ |

47.2४७.२

सर्वशस्त्रास्त्रकुशलः क्षत्रियान्तकरो वशी ॥ (४७।२)

sarvaśastrāstrakuśalaḥ kṣatriyāntakaro vaśī ||

48.1४८.१

और्वस्यासीत् पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम् । (४८।१)

aurvasyāsīt putraśataṃ jamadagnipurogamam |

48.2४८.२

तेषां पुत्रसहस्राणि बभूवुर् भृगुविस्तरः ॥ (४८।२)

teṣāṃ putrasahasrāṇi babhūvur bhṛguvistaraḥ ||

49.1४९.१

द्वौ पुत्रौ ब्रह्मणस्त्वन्यौ ययोस्तिष्ठति लक्षणम् । (४९।१)

dvau putrau brahmaṇastvanyau yayostiṣṭhati lakṣaṇam |

49.2४९.२

लोके धाता विधाता च यौ स्थितौ मनुना सह ॥ (४९।२)

loke dhātā vidhātā ca yau sthitau manunā saha ||

50.1५०.१

तयोर् एव स्वसा देवी लक्ष्मीः पद्मगृहा शुभा । (५०।१)

tayor eva svasā devī lakṣmīḥ padmagṛhā śubhā |

50.2५०.२

तस्यास्तु मानसाः पुत्रास्तुरगा व्योमचारिणः ॥ (५०।२)

tasyāstu mānasāḥ putrāsturagā vyomacāriṇaḥ ||

51.1५१.१

वरुणस्य भार्या ज्येष्ठा तु शुक्राद् देवी व्यजायत । (५१।१)

varuṇasya bhāryā jyeṣṭhā tu śukrād devī vyajāyata |

51.2५१.२

तस्याः पुत्रं बलं विद्धि सुरां च सुरनन्दिनीम् ॥ (५१।२)

tasyāḥ putraṃ balaṃ viddhi surāṃ ca suranandinīm ||

52.1५२.१

प्रजानाम् अन्नकामानाम् अन्योन्यपरिभक्षणात् । (५२।१)

prajānām annakāmānām anyonyaparibhakṣaṇāt |

52.2५२.२

अधर्मस्तत्र संजातः सर्वभूतविनाशनः ॥ (५२।२)

adharmastatra saṃjātaḥ sarvabhūtavināśanaḥ ||

53.1५३.१

तस्यापि निरृतिर् भार्या नैरृता येन राक्षसाः । (५३।१)

tasyāpi nirṛtir bhāryā nairṛtā yena rākṣasāḥ |

53.2५३.२

घोरास्तस्यास् त्रयः पुत्राः पापकर्मरताः सदा । (५३।२)

ghorāstasyās trayaḥ putrāḥ pāpakarmaratāḥ sadā |

53.3५३.३

भयो महाभयश्चैव मृत्युर् भूतान्तकस्तथा । (५३।३)

bhayo mahābhayaścaiva mṛtyur bhūtāntakastathā |

53.4५३.४

न तस्य भार्या पुत्रो वा कश्चिद् अस्त्यन्तको हि सः ॥ (५३।४)

na tasya bhāryā putro vā kaścid astyantako hi saḥ ||

54.1५४.१

काकीं श्येनीं च भासीं च धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम् । (५४।१)

kākīṃ śyenīṃ ca bhāsīṃ ca dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm |

54.2५४.२

ताम्रा तु सुषुवे देवी पञ्चैता लोकविश्रुताः । (५४।२)

tāmrā tu suṣuve devī pañcaitā lokaviśrutāḥ |

54.3५४.३

भार्या गरुत्मतश्चैव भासी क्रौञ्ची शुकी तथा । (५४।३)

bhāryā garutmataścaiva bhāsī krauñcī śukī tathā |

54.4५४.४

चतुर्थी धृतराष्ट्री च तास्वपत्यान् निबोध मे ॥ (५४।४)

caturthī dhṛtarāṣṭrī ca tāsvapatyān nibodha me ||

55.1५५.१

उलूकान् सुषुवे काकी श्येनी श्येनान् व्यजायत । (५५।१)

ulūkān suṣuve kākī śyenī śyenān vyajāyata |

55.2५५.२

भासी भासान् अजनयद् गृध्रांश्चैव जनाधिप ॥ (५५।२)

bhāsī bhāsān ajanayad gṛdhrāṃścaiva janādhipa ||

56.1५६.१

धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः । (५६।१)

dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāṃśca kalahaṃsāṃśca sarvaśaḥ |

56.2५६.२

चक्रवाकांश्च भद्रं ते प्रजज्ञे सा तु भामिनी ॥ (५६।२)

cakravākāṃśca bhadraṃ te prajajñe sā tu bhāminī ||

57.1५७.१

शुकी विजज्ञे धर्मज्ञ शुकान् एव मनस्विनी । (५७।१)

śukī vijajñe dharmajña śukān eva manasvinī |

57.2५७.२

कल्याणगुणसम्पन्ना सर्वलक्षणपूजिता ॥ (५७।२)

kalyāṇaguṇasampannā sarvalakṣaṇapūjitā ||

58.1५८.१

नव क्रोधवशा नारीः प्रजज्ञे ऽप्यात्मसंभवाः । (५८।१)

nava krodhavaśā nārīḥ prajajñe 'pyātmasaṃbhavāḥ |

58.2५८.२

मृगीं च मृगमन्दां च हरिं भद्रमनाम् अपि ॥ (५८।२)

mṛgīṃ ca mṛgamandāṃ ca hariṃ bhadramanām api ||

59.1५९.१

मातङ्गीम् अथ शार्दूलीं श्वेतां सुरभिम् एव च । (५९।१)

mātaṅgīm atha śārdūlīṃ śvetāṃ surabhim eva ca |

59.2५९.२

सर्वलक्षणसम्पन्नां सुरसां च यशस्विनीम् ॥ (५९।२)

sarvalakṣaṇasampannāṃ surasāṃ ca yaśasvinīm ||

60.1६०.१

अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरात्मज । (६०।१)

apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarātmaja |

60.2६०.२

ऋक्षाश्च मृगमन्दायाः सृमराश्चमरा अपि ॥ (६०।२)

ṛkṣāśca mṛgamandāyāḥ sṛmarāścamarā api ||

61.1६१.१

ततस्त्वैरावतं नागं जज्ञे भद्रमना सुतम् । (६१।१)

tatastvairāvataṃ nāgaṃ jajñe bhadramanā sutam |

61.2६१.२

ऐरावतः सुतस्तस्या देवनागो महागजः ॥ (६१।२)

airāvataḥ sutastasyā devanāgo mahāgajaḥ ||

62.1६२.१

हर्याश्च हरयो ऽपत्यं वानराश्च तरस्विनः । (६२।१)

haryāśca harayo 'patyaṃ vānarāśca tarasvinaḥ |

62.2६२.२

गोलाङ्गूलांश्च भद्रं ते हर्याः पुत्रान् प्रचक्षते ॥ (६२।२)

golāṅgūlāṃśca bhadraṃ te haryāḥ putrān pracakṣate ||

63.1६३.१

प्रजज्ञे त्वथ शार्दूली सिंहान् व्याघ्रांश्च भारत । (६३।१)

prajajñe tvatha śārdūlī siṃhān vyāghrāṃśca bhārata |

63.2६३.२

द्वीपिनश्च महाभाग सर्वान् एव न संशयः ॥ (६३।२)

dvīpinaśca mahābhāga sarvān eva na saṃśayaḥ ||

64.1६४.१

मातङ्ग्यास्त्वथ मातङ्गा अपत्यानि नराधिप । (६४।१)

mātaṅgyāstvatha mātaṅgā apatyāni narādhipa |

64.2६४.२

दिशागजं तु श्वेताख्यं श्वेताजनयद् आशुगम् ॥ (६४।२)

diśāgajaṃ tu śvetākhyaṃ śvetājanayad āśugam ||

65.1६५.१

तथा दुहितरौ राजन् सुरभिर् वै व्यजायत । (६५।१)

tathā duhitarau rājan surabhir vai vyajāyata |

65.2६५.२

रोहिणीं चैव भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्विनीम् । (६५।२)

rohiṇīṃ caiva bhadraṃ te gandharvīṃ ca yaśasvinīm |

65.3६५.३

विमलाम् अपि भद्रं ते अमलाम् अपि भारत । (६५।३)

vimalām api bhadraṃ te amalām api bhārata |

65.4६५.४

रोहिण्यां जज्ञिरे गावो गन्धर्व्यां वाजिनः सुताः ॥ (६५।४)

rohiṇyāṃ jajñire gāvo gandharvyāṃ vājinaḥ sutāḥ ||

66.1६६.१

सुरसाजनयन् नागान् राजन् कद्रूश्च पन्नगान् । (६६।१)

surasājanayan nāgān rājan kadrūśca pannagān |

66.2६६.२

इरायां कन्यका जातास् तिस्रः कमललोचनाः । (६६।२)

irāyāṃ kanyakā jātās tisraḥ kamalalocanāḥ |

66.3६६.३

वनस्पतीनां वृक्षाणां वीरुधां चैव मातरः । (६६।३)

vanaspatīnāṃ vṛkṣāṇāṃ vīrudhāṃ caiva mātaraḥ |

66.4६६.४

लतारुहे च द्वे प्रोक्ते वीरुधा एव ताः स्मृताः । (६६।४)

latāruhe ca dve prokte vīrudhā eva tāḥ smṛtāḥ |

66.5६६.५

गृह्णन्ति ये ऽपि ताः पुष्पं फलानि तरसा पृथक् । (६६।५)

gṛhṇanti ye 'pi tāḥ puṣpaṃ phalāni tarasā pṛthak |

66.6६६.६

ततो सुतास्ते विज्ञेयास्तान् एवाहुर् वनस्पतीन् । (६६।६)

tato sutāste vijñeyāstān evāhur vanaspatīn |

66.7६६.७

पुष्पैः फलग्रहान् वृक्षान् रुहायाः प्रसवं विदुः । (६६।७)

puṣpaiḥ phalagrahān vṛkṣān ruhāyāḥ prasavaṃ viduḥ |

66.8६६.८

लतागुल्मानि वल्ल्यश्च त्वक्सारतृणजातयः । (६६।८)

latāgulmāni vallyaśca tvaksāratṛṇajātayaḥ |

66.9६६.९

वीरुधो याः प्रजास्तस्यास्तत्र वंशः समाप्यते । (६६।९)

vīrudho yāḥ prajāstasyāstatra vaṃśaḥ samāpyate |

66.10६६.१०

सप्त पिण्डफलान् वृक्षान् अनलापि व्यजायत । (६६।१०)

sapta piṇḍaphalān vṛkṣān analāpi vyajāyata |

66.11६६.११

अनलायाः शुकी पुत्री कद्र्वास्तु सुरसा सुता ॥ (६६।११)

analāyāḥ śukī putrī kadrvāstu surasā sutā ||

67.1६७.१

अरुणस्य भार्या श्येनी तु वीर्यवन्तौ महाबलौ । (६७।१)

aruṇasya bhāryā śyenī tu vīryavantau mahābalau |

67.2६७.२

संपातिं जनयामास तथैव च जटायुषम् । (६७।२)

saṃpātiṃ janayāmāsa tathaiva ca jaṭāyuṣam |

67.3६७.३

कद्रूर् नागम् अनन्तं च प्रजज्ञे धरणीधरम् । (६७।३)

kadrūr nāgam anantaṃ ca prajajñe dharaṇīdharam |

67.4६७.४

द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु विख्यातौ गरुडारुणौ ॥ (६७।४)

dvau putrau vinatāyāstu vikhyātau garuḍāruṇau ||

68.1६८.१

इत्येष सर्वभूतानां महतां मनुजाधिप । (६८।१)

ityeṣa sarvabhūtānāṃ mahatāṃ manujādhipa |

68.2६८.२

प्रभवः कीर्तितः सम्यङ् मया मतिमतां वर ॥ (६८।२)

prabhavaḥ kīrtitaḥ samyaṅ mayā matimatāṃ vara ||

69.1६९.१

यं श्रुत्वा पुरुषः सम्यक् पूतो भवति पाप्मनः । (६९।१)

yaṃ śrutvā puruṣaḥ samyak pūto bhavati pāpmanaḥ |

69.2६९.२

सर्वज्ञतां च लभते गतिम् अग्र्यां च विन्दति ॥ (६९।२)

sarvajñatāṃ ca labhate gatim agryāṃ ca vindati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 60

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit