युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

तिष्ठते मे सदा तात कौतूहलम् इदं हृदि । (१।२)

तद् अहं श्रोतुम् इच्छामि त्वत्तः कुरुपितामह ॥ (१।३)

कथं देवर्षिर् उशना सदा काव्यो महामतिः । (२।१)

असुराणां प्रियकरः सुराणाम् अप्रिये रतः ॥ (२।२)

वर्धयामास तेजश्च किमर्थम् अमितौजसाम् । (३।१)

नित्यं वैरनिबद्धाश्च दानवाः सुरसत्तमैः ॥ (३।२)

कथं चाप्युशना प्राप शुक्रत्वम् अमरद्युतिः । (४।१)

ऋद्धिं च स कथं प्राप्तः सर्वम् एतद् ब्रवीहि मे ॥ (४।२)

न याति च स तेजस्वी मध्येन नभसः कथम् । (५।१)

एतद् इच्छामि विज्ञातुं निखिलेन पितामह ॥ (५।२)

भीष्म उवाच । (६।१)

शृणु राजन्न् अवहितः सर्वम् एतद् यथातथम् । (६।२)

यथामति यथा चैतच्छ्रुतपूर्वं मयानघ ॥ (६।३)

एष भार्गवदायादो मुनिः सत्यो दृढव्रतः । (७।१)

असुराणां प्रियकरो निमित्ते करुणात्मके ॥ (७।२)

इन्द्रो ऽथ धनदो राजा यक्षरक्षोऽधिपः स च । (८।१)

प्रभविष्णुश्च कोशस्य जगतश्च तथा प्रभुः ॥ (८।२)

तस्यात्मानम् अथाविश्य योगसिद्धो महामुनिः । (९।१)

रुद्ध्वा धनपतिं देवं योगेन हृतवान् वसु ॥ (९।२)

हृते धने ततः शर्म न लेभे धनदस्तथा । (१०।१)

आपन्नमन्युः संविग्नः सो ऽभ्यगात् सुरसत्तमम् ॥ (१०।२)

निवेदयामास तदा शिवायामिततेजसे । (११।१)

देवश्रेष्ठाय रुद्राय सौम्याय बहुरूपिणे ॥ (११।२)

कुबेर उवाच । (१२।१)

योगात्मकेनोशनसा रुद्ध्वा मम हृतं वसु । (१२।२)

योगेनात्मगतिं कृत्वा निःसृतश्च महातपाः ॥ (१२।३)

भीष्म उवाच । (१३।१)

एतच्छ्रुत्वा ततः क्रुद्धो महायोगी महेश्वरः । (१३।२)

संरक्तनयनो राजञ् शूलम् आदाय तस्थिवान् ॥ (१३।३)

क्वासौ क्वासाविति प्राह गृहीत्वा परमायुधम् । (१४।१)

उशना दूरतस्तस्य बभौ ज्ञात्वा चिकीर्षितम् ॥ (१४।२)

स महायोगिनो बुद्ध्वा तं रोषं वै महात्मनः । (१५।१)

गतिम् आगमनं वेत्ति स्थानं वेत्ति ततः प्रभुः ॥ (१५।२)

संचिन्त्योग्रेण तपसा महात्मानं महेश्वरम् । (१६।१)

उशना योगसिद्धात्मा शूलाग्रे प्रत्यदृश्यत ॥ (१६।२)

विज्ञातरूपः स तदा तपःसिद्धेन धन्विना । (१७।१)

ज्ञात्वा शूलं च देवेशः पाणिना समनामयत् ॥ (१७।२)

आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसा । (१८।१)

पिनाकम् इति चोवाच शूलम् उग्रायुधः प्रभुः ॥ (१८।२)

पाणिमध्यगतं दृष्ट्वा भार्गवं तम् उमापतिः । (१९।१)

आस्यं विवृत्य ककुदी पाणिं सम्प्राक्षिपच्छनैः ॥ (१९।२)

स तु प्रविष्ट उशना कोष्ठं माहेश्वरं प्रभुः । (२०।१)

व्यचरच्चापि तत्रासौ महात्मा भृगुनन्दनः ॥ (२०।२)

युधिष्ठिर उवाच । (२१।१)

किमर्थं व्यचरद् राजन्न् उशना तस्य धीमतः । (२१।२)

जठरे देवदेवस्य किं चाकार्षीन्महाद्युतिः ॥ (२१।३)

भीष्म उवाच । (२२।१)

पुरा सो ऽन्तर्जलगतः स्थाणुभूतो महाव्रतः । (२२।२)

वर्षाणाम् अभवद् राजन् प्रयुतान्यर्बुदानि च ॥ (२२।३)

उदतिष्ठत् तपस्तप्त्वा दुश्चरं स महाह्रदात् । (२३।१)

ततो देवातिदेवस्तं ब्रह्मा समुपसर्पत ॥ (२३।२)

तपोवृद्धिम् अपृच्छच्च कुशलं चैनम् अव्ययम् । (२४।१)

तपः सुचीर्णम् इति च प्रोवाच वृषभध्वजः ॥ (२४।२)

तत्संयोगेन वृद्धिं चाप्यपश्यत् स तु शंकरः । (२५।१)

महामतिर् अचिन्त्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा ॥ (२५।२)

स तेनाढ्यो महायोगी तपसा च धनेन च । (२६।१)

व्यराजत महाराज त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ (२६।२)

ततः पिनाकी योगात्मा ध्यानयोगं समाविशत् । (२७।१)

उशना तु समुद्विग्नो निलिल्ये जठरे ततः ॥ (२७।२)

तुष्टाव च महायोगी देवं तत्रस्थ एव च । (२८।१)

निःसारं काङ्क्षमाणस्तु तेजसा प्रत्यहन्यत ॥ (२८।२)

उशना तु तदोवाच जठरस्थो महामुनिः । (२९।१)

प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनर् अरिंदम ॥ (२९।२)

तम् उवाच महादेवो गच्छ शिश्नेन मोक्षणम् । (३०।१)

इति स्रोतांसि सर्वाणि रुद्ध्वा त्रिदशपुंगवः ॥ (३०।२)

अपश्यमानः स द्वारं सर्वतःपिहितो मुनिः । (३१।१)

पर्यक्रामद् दह्यमान इतश्चेतश्च तेजसा ॥ (३१।२)

स विनिष्क्रम्य शिश्नेन शुक्रत्वम् अभिपेदिवान् । (३२।१)

कार्येण तेन नभसो नागच्छत च मध्यतः ॥ (३२।२)

निष्क्रान्तम् अथ तं दृष्ट्वा ज्वलन्तम् इव तेजसा । (३३।१)

भवो रोषसमाविष्टः शूलोद्यतकरः स्थितः ॥ (३३।२)

न्यवारयत तं देवी क्रुद्धं पशुपतिं पतिम् । (३४।१)

पुत्रत्वम् अगमद् देव्या वारिते शंकरे च सः ॥ (३४।२)

देव्युवाच । (३५।१)

हिंसनीयस्त्वया नैष मम पुत्रत्वम् आगतः । (३५।२)

न हि देवोदरात् कश्चिन्निःसृतो नाशम् अर्छति ॥ (३५।३)

भीष्म उवाच । (३६।१)

ततः प्रीतो ऽभवद् देव्याः प्रहसंश्चेदम् अब्रवीत् । (३६।२)

गच्छत्वेष यथाकामम् इति राजन् पुनः पुनः ॥ (३६।३)

ततः प्रणम्य वरदं देवं देवीम् उमां तथा । (३७।१)

उशना प्राप तद् धीमान् गतिम् इष्टां महामुनिः ॥ (३७।२)

एतत् ते कथितं तात भार्गवस्य महात्मनः । (३८।१)

चरितं भरतश्रेष्ठ यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ (३८।२)