महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 45

343 of 1995 · 77 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यम् उत्तमम् । (१।२)

tato devāḥ sagandharvāḥ samādāyārghyam uttamam |

1.3१.३

शक्रस्य मतम् आज्ञाय पार्थम् आनर्चुर् अञ्जसा ॥ (१।३)

śakrasya matam ājñāya pārtham ānarcur añjasā ||

2.1२.१

पाद्यम् आचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् । (२।१)

pādyam ācamanīyaṃ ca pratigrāhya nṛpātmajam |

2.2२.२

प्रवेशयामासुर् अथो पुरंदरनिवेशनम् ॥ (२।२)

praveśayāmāsur atho puraṃdaraniveśanam ||

3.1३.१

एवं सम्पूजितो जिष्णुर् उवास भवने पितुः । (३।१)

evaṃ sampūjito jiṣṇur uvāsa bhavane pituḥ |

3.2३.२

उपशिक्षन् महास्त्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ॥ (३।२)

upaśikṣan mahāstrāṇi sasaṃhārāṇi pāṇḍavaḥ ||

4.1४.१

शक्रस्य हस्ताद् दयितं वज्रम् अस्त्रं दुरुत्सहम् । (४।१)

śakrasya hastād dayitaṃ vajram astraṃ durutsaham |

4.2४.२

अशनीश् च महानादा मेघबर्हिणलक्षणाः ॥ (४।२)

aśanīś ca mahānādā meghabarhiṇalakṣaṇāḥ ||

5.1५.१

गृहीतास्त्रस् तु कौन्तेयो भ्रातॄन् सस्मार पाण्डवः । (५।१)

gṛhītāstras tu kaunteyo bhrātṝn sasmāra pāṇḍavaḥ |

5.2५.२

पुरंदरनियोगाच्च पञ्चाब्दम् अवसत् सुखी ॥ (५।२)

puraṃdaraniyogācca pañcābdam avasat sukhī ||

6.1६.१

ततः शक्रो ऽब्रवीत् पार्थं कृतास्त्रं काल आगते । (६।१)

tataḥ śakro 'bravīt pārthaṃ kṛtāstraṃ kāla āgate |

6.2६.२

नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनाद् अवाप्नुहि ॥ (६।२)

nṛttaṃ gītaṃ ca kaunteya citrasenād avāpnuhi ||

7.1७.१

वादित्रं देवविहितं नृलोके यन्न विद्यते । (७।१)

vāditraṃ devavihitaṃ nṛloke yanna vidyate |

7.2७.२

तद् अर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति ॥ (७।२)

tad arjayasva kaunteya śreyo vai te bhaviṣyati ||

8.1८.१

सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरंदरः । (८।१)

sakhāyaṃ pradadau cāsya citrasenaṃ puraṃdaraḥ |

8.2८.२

स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ॥ (८।२)

sa tena saha saṃgamya reme pārtho nirāmayaḥ ||

9.1९.१

कदाचिद् अटमानस् तु महर्षिर् उत लोमशः । (९।१)

kadācid aṭamānas tu maharṣir uta lomaśaḥ |

9.2९.२

जगाम शक्रभवनं पुरंदरदिदृक्षया ॥ (९।२)

jagāma śakrabhavanaṃ puraṃdaradidṛkṣayā ||

10.1१०.१

स समेत्य नमस्कृत्य देवराजं महामुनिः । (१०।१)

sa sametya namaskṛtya devarājaṃ mahāmuniḥ |

10.2१०.२

ददर्शार्धासनगतं पाण्डवं वासवस्य ह ॥ (१०।२)

dadarśārdhāsanagataṃ pāṇḍavaṃ vāsavasya ha ||

11.1११.१

ततः शक्राभ्यनुज्ञात आसने विष्टरोत्तरे । (११।१)

tataḥ śakrābhyanujñāta āsane viṣṭarottare |

11.2११.२

निषसाद द्विजश्रेष्ठः पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ (११।२)

niṣasāda dvijaśreṣṭhaḥ pūjyamāno maharṣibhiḥ ||

12.1१२.१

तस्य दृष्ट्वाभवद् बुद्धिः पार्थम् इन्द्रासने स्थितम् । (१२।१)

tasya dṛṣṭvābhavad buddhiḥ pārtham indrāsane sthitam |

12.2१२.२

कथं नु क्षत्रियः पार्थः शक्रासनम् अवाप्तवान् ॥ (१२।२)

kathaṃ nu kṣatriyaḥ pārthaḥ śakrāsanam avāptavān ||

13.1१३.१

किं त्वस्य सुकृतं कर्म लोका वा के विनिर्जिताः । (१३।१)

kiṃ tvasya sukṛtaṃ karma lokā vā ke vinirjitāḥ |

13.2१३.२

य एवम् उपसंप्राप्तः स्थानं देवनमस्कृतम् ॥ (१३।२)

ya evam upasaṃprāptaḥ sthānaṃ devanamaskṛtam ||

14.1१४.१

तस्य विज्ञाय संकल्पं शक्रो वृत्रनिषूदनः । (१४।१)

tasya vijñāya saṃkalpaṃ śakro vṛtraniṣūdanaḥ |

14.2१४.२

लोमशं प्रहसन् वाक्यम् इदम् आह शचीपतिः ॥ (१४।२)

lomaśaṃ prahasan vākyam idam āha śacīpatiḥ ||

15.1१५.१

ब्रह्मर्षे श्रूयतां यत् ते मनसैतद् विवक्षितम् । (१५।१)

brahmarṣe śrūyatāṃ yat te manasaitad vivakṣitam |

15.2१५.२

नायं केवलमर्त्यो वै क्षत्रियत्वम् उपागतः ॥ (१५।२)

nāyaṃ kevalamartyo vai kṣatriyatvam upāgataḥ ||

16.1१६.१

महर्षे मम पुत्रो ऽयं कुन्त्यां जातो महाभुजः । (१६।१)

maharṣe mama putro 'yaṃ kuntyāṃ jāto mahābhujaḥ |

16.2१६.२

अस्त्रहेतोर् इह प्राप्तः कस्माच्चित् कारणान्तरात् ॥ (१६।२)

astrahetor iha prāptaḥ kasmāccit kāraṇāntarāt ||

17.1१७.१

अहो नैनं भवान् वेत्ति पुराणम् ऋषिसत्तमम् । (१७।१)

aho nainaṃ bhavān vetti purāṇam ṛṣisattamam |

17.2१७.२

शृणु मे वदतो ब्रह्मन् यो ऽयं यच्चास्य कारणम् ॥ (१७।२)

śṛṇu me vadato brahman yo 'yaṃ yaccāsya kāraṇam ||

18.1१८.१

नरनारायणौ यौ तौ पुराणावृषिसत्तमौ । (१८।१)

naranārāyaṇau yau tau purāṇāvṛṣisattamau |

18.2१८.२

ताविमावभिजानीहि हृषीकेशधनंजयौ ॥ (१८।२)

tāvimāvabhijānīhi hṛṣīkeśadhanaṃjayau ||

19.1१९.१

यन्न शक्यं सुरैर् द्रष्टुम् ऋषिभिर् वा महात्मभिः । (१९।१)

yanna śakyaṃ surair draṣṭum ṛṣibhir vā mahātmabhiḥ |

19.2१९.२

तद् आश्रमपदं पुण्यं बदरी नाम विश्रुतम् ॥ (१९।२)

tad āśramapadaṃ puṇyaṃ badarī nāma viśrutam ||

20.1२०.१

स निवासो ऽभवद् विप्र विष्णोर् जिष्णोस्तथैव च । (२०।१)

sa nivāso 'bhavad vipra viṣṇor jiṣṇostathaiva ca |

20.2२०.२

यतः प्रववृते गङ्गा सिद्धचारणसेविता ॥ (२०।२)

yataḥ pravavṛte gaṅgā siddhacāraṇasevitā ||

21.1२१.१

तौ मन्नियोगाद् ब्रह्मर्षे क्षितौ जातौ महाद्युती । (२१।१)

tau manniyogād brahmarṣe kṣitau jātau mahādyutī |

21.2२१.२

भूमेर् भारावतरणं महावीर्यौ करिष्यतः ॥ (२१।२)

bhūmer bhārāvataraṇaṃ mahāvīryau kariṣyataḥ ||

22.1२२.१

उद्वृत्ता ह्यसुराः केचिन्निवातकवचा इति । (२२।१)

udvṛttā hyasurāḥ kecinnivātakavacā iti |

22.2२२.२

विप्रियेषु स्थितास्माकं वरदानेन मोहिताः ॥ (२२।२)

vipriyeṣu sthitāsmākaṃ varadānena mohitāḥ ||

23.1२३.१

तर्कयन्ते सुरान् हन्तुं बलदर्पसमन्विताः । (२३।१)

tarkayante surān hantuṃ baladarpasamanvitāḥ |

23.2२३.२

देवान् न गणयन्ते च तथा दत्तवरा हि ते ॥ (२३।२)

devān na gaṇayante ca tathā dattavarā hi te ||

24.1२४.१

पातालवासिनो रौद्रा दनोः पुत्रा महाबलाः । (२४।१)

pātālavāsino raudrā danoḥ putrā mahābalāḥ |

24.2२४.२

सर्वे देवनिकाया हि नालं योधयितुं स्म तान् ॥ (२४।२)

sarve devanikāyā hi nālaṃ yodhayituṃ sma tān ||

25.1२५.१

यो ऽसौ भूमिगतः श्रीमान् विष्णुर् मधुनिषूदनः । (२५।१)

yo 'sau bhūmigataḥ śrīmān viṣṇur madhuniṣūdanaḥ |

25.2२५.२

कपिलो नाम देवो ऽसौ भगवान् अजितो हरिः ॥ (२५।२)

kapilo nāma devo 'sau bhagavān ajito hariḥ ||

26.1२६.१

येन पूर्वं महात्मानः खनमाना रसातलम् । (२६।१)

yena pūrvaṃ mahātmānaḥ khanamānā rasātalam |

26.2२६.२

दर्शनाद् एव निहताः सगरस्यात्मजा विभो ॥ (२६।२)

darśanād eva nihatāḥ sagarasyātmajā vibho ||

27.1२७.१

तेन कार्यं महत् कार्यम् अस्माकं द्विजसत्तम । (२७।१)

tena kāryaṃ mahat kāryam asmākaṃ dvijasattama |

27.2२७.२

पार्थेन च महायुद्धे समेताभ्याम् असंशयम् ॥ (२७।२)

pārthena ca mahāyuddhe sametābhyām asaṃśayam ||

28.1२८.१

अयं तेषां समस्तानां शक्तः प्रतिसमासने । (२८।१)

ayaṃ teṣāṃ samastānāṃ śaktaḥ pratisamāsane |

28.2२८.२

तान् निहत्य रणे शूरः पुनर् यास्यति मानुषान् ॥ (२८।२)

tān nihatya raṇe śūraḥ punar yāsyati mānuṣān ||

29.1२९.१

भवांश्चास्मन्नियोगेन यातु तावन्महीतलम् । (२९।१)

bhavāṃścāsmanniyogena yātu tāvanmahītalam |

29.2२९.२

काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम् ॥ (२९।२)

kāmyake drakṣyase vīraṃ nivasantaṃ yudhiṣṭhiram ||

30.1३०.१

स वाच्यो मम संदेशाद् धर्मात्मा सत्यसंगरः । (३०।१)

sa vācyo mama saṃdeśād dharmātmā satyasaṃgaraḥ |

30.2३०.२

नोत्कण्ठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रम् एष्यति ॥ (३०।२)

notkaṇṭhā phalgune kāryā kṛtāstraḥ śīghram eṣyati ||

31.1३१.१

नाशुद्धबाहुवीर्येण नाकृतास्त्रेण वा रणे । (३१।१)

nāśuddhabāhuvīryeṇa nākṛtāstreṇa vā raṇe |

31.2३१.२

भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम् ॥ (३१।२)

bhīṣmadroṇādayo yuddhe śakyāḥ pratisamāsitum ||

32.1३२.१

गृहीतास्त्रो गुडाकेशो महाबाहुर् महामनाः । (३२।१)

gṛhītāstro guḍākeśo mahābāhur mahāmanāḥ |

32.2३२.२

नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारम् एयिवान् ॥ (३२।२)

nṛttavāditragītānāṃ divyānāṃ pāram eyivān ||

33.1३३.१

भवान् अपि विविक्तानि तीर्थानि मनुजेश्वर । (३३।१)

bhavān api viviktāni tīrthāni manujeśvara |

33.2३३.२

भ्रातृभिः सहितः सर्वैर् द्रष्टुम् अर्हत्यरिंदम ॥ (३३।२)

bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvair draṣṭum arhatyariṃdama ||

34.1३४.१

तीर्थेष्वाप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः । (३४।१)

tīrtheṣvāplutya puṇyeṣu vipāpmā vigatajvaraḥ |

34.2३४.२

राज्यं भोक्ष्यसि राजेन्द्र सुखी विगतकल्मषः ॥ (३४।२)

rājyaṃ bhokṣyasi rājendra sukhī vigatakalmaṣaḥ ||

35.1३५.१

भवांश् चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतले । (३५।१)

bhavāṃś cainaṃ dvijaśreṣṭha paryaṭantaṃ mahītale |

35.2३५.२

त्रातुम् अर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः ॥ (३५।२)

trātum arhati viprāgrya tapobalasamanvitaḥ ||

36.1३६.१

गिरिदुर्गेषु हि सदा देशेषु विषमेषु च । (३६।१)

giridurgeṣu hi sadā deśeṣu viṣameṣu ca |

36.2३६.२

वसन्ति राक्षसा रौद्रास् तेभ्यो रक्षेत् सदा भवान् ॥ (३६।२)

vasanti rākṣasā raudrās tebhyo rakṣet sadā bhavān ||

37.1३७.१

स तथेति प्रतिज्ञाय लोमशः सुमहातपाः । (३७।१)

sa tatheti pratijñāya lomaśaḥ sumahātapāḥ |

37.2३७.२

काम्यकं वनम् उद्दिश्य समुपायान् महीतलम् ॥ (३७।२)

kāmyakaṃ vanam uddiśya samupāyān mahītalam ||

38.1३८.१

ददर्श तत्र कौन्तेयं धर्मराजम् अरिंदमम् । (३८।१)

dadarśa tatra kaunteyaṃ dharmarājam ariṃdamam |

38.2३८.२

तापसैर् भ्रातृभिश् चैव सर्वतः परिवारितम् ॥ (३८।२)

tāpasair bhrātṛbhiś caiva sarvataḥ parivāritam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 45

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit