MBh, 3, 45
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यम् उत्तमम् । (१।२)
tato devāḥ sagandharvāḥ samādāyārghyam uttamam |
शक्रस्य मतम् आज्ञाय पार्थम् आनर्चुर् अञ्जसा ॥ (१।३)
śakrasya matam ājñāya pārtham ānarcur añjasā ||
पाद्यम् आचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् । (२।१)
pādyam ācamanīyaṃ ca pratigrāhya nṛpātmajam |
शक्रस्य हस्ताद् दयितं वज्रम् अस्त्रं दुरुत्सहम् । (४।१)
śakrasya hastād dayitaṃ vajram astraṃ durutsaham |
गृहीतास्त्रस् तु कौन्तेयो भ्रातॄन् सस्मार पाण्डवः । (५।१)
gṛhītāstras tu kaunteyo bhrātṝn sasmāra pāṇḍavaḥ |
ततः शक्रो ऽब्रवीत् पार्थं कृतास्त्रं काल आगते । (६।१)
tataḥ śakro 'bravīt pārthaṃ kṛtāstraṃ kāla āgate |
नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनाद् अवाप्नुहि ॥ (६।२)
nṛttaṃ gītaṃ ca kaunteya citrasenād avāpnuhi ||
तद् अर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति ॥ (७।२)
tad arjayasva kaunteya śreyo vai te bhaviṣyati ||
निषसाद द्विजश्रेष्ठः पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ (११।२)
niṣasāda dvijaśreṣṭhaḥ pūjyamāno maharṣibhiḥ ||
तस्य दृष्ट्वाभवद् बुद्धिः पार्थम् इन्द्रासने स्थितम् । (१२।१)
tasya dṛṣṭvābhavad buddhiḥ pārtham indrāsane sthitam |
कथं नु क्षत्रियः पार्थः शक्रासनम् अवाप्तवान् ॥ (१२।२)
kathaṃ nu kṣatriyaḥ pārthaḥ śakrāsanam avāptavān ||
किं त्वस्य सुकृतं कर्म लोका वा के विनिर्जिताः । (१३।१)
kiṃ tvasya sukṛtaṃ karma lokā vā ke vinirjitāḥ |
य एवम् उपसंप्राप्तः स्थानं देवनमस्कृतम् ॥ (१३।२)
ya evam upasaṃprāptaḥ sthānaṃ devanamaskṛtam ||
तस्य विज्ञाय संकल्पं शक्रो वृत्रनिषूदनः । (१४।१)
tasya vijñāya saṃkalpaṃ śakro vṛtraniṣūdanaḥ |
ब्रह्मर्षे श्रूयतां यत् ते मनसैतद् विवक्षितम् । (१५।१)
brahmarṣe śrūyatāṃ yat te manasaitad vivakṣitam |
नायं केवलमर्त्यो वै क्षत्रियत्वम् उपागतः ॥ (१५।२)
nāyaṃ kevalamartyo vai kṣatriyatvam upāgataḥ ||
महर्षे मम पुत्रो ऽयं कुन्त्यां जातो महाभुजः । (१६।१)
maharṣe mama putro 'yaṃ kuntyāṃ jāto mahābhujaḥ |
अस्त्रहेतोर् इह प्राप्तः कस्माच्चित् कारणान्तरात् ॥ (१६।२)
astrahetor iha prāptaḥ kasmāccit kāraṇāntarāt ||
अहो नैनं भवान् वेत्ति पुराणम् ऋषिसत्तमम् । (१७।१)
aho nainaṃ bhavān vetti purāṇam ṛṣisattamam |
शृणु मे वदतो ब्रह्मन् यो ऽयं यच्चास्य कारणम् ॥ (१७।२)
śṛṇu me vadato brahman yo 'yaṃ yaccāsya kāraṇam ||
यन्न शक्यं सुरैर् द्रष्टुम् ऋषिभिर् वा महात्मभिः । (१९।१)
yanna śakyaṃ surair draṣṭum ṛṣibhir vā mahātmabhiḥ |
तद् आश्रमपदं पुण्यं बदरी नाम विश्रुतम् ॥ (१९।२)
tad āśramapadaṃ puṇyaṃ badarī nāma viśrutam ||
स निवासो ऽभवद् विप्र विष्णोर् जिष्णोस्तथैव च । (२०।१)
sa nivāso 'bhavad vipra viṣṇor jiṣṇostathaiva ca |
तौ मन्नियोगाद् ब्रह्मर्षे क्षितौ जातौ महाद्युती । (२१।१)
tau manniyogād brahmarṣe kṣitau jātau mahādyutī |
विप्रियेषु स्थितास्माकं वरदानेन मोहिताः ॥ (२२।२)
vipriyeṣu sthitāsmākaṃ varadānena mohitāḥ ||
तर्कयन्ते सुरान् हन्तुं बलदर्पसमन्विताः । (२३।१)
tarkayante surān hantuṃ baladarpasamanvitāḥ |
सर्वे देवनिकाया हि नालं योधयितुं स्म तान् ॥ (२४।२)
sarve devanikāyā hi nālaṃ yodhayituṃ sma tān ||
यो ऽसौ भूमिगतः श्रीमान् विष्णुर् मधुनिषूदनः । (२५।१)
yo 'sau bhūmigataḥ śrīmān viṣṇur madhuniṣūdanaḥ |
तेन कार्यं महत् कार्यम् अस्माकं द्विजसत्तम । (२७।१)
tena kāryaṃ mahat kāryam asmākaṃ dvijasattama |
पार्थेन च महायुद्धे समेताभ्याम् असंशयम् ॥ (२७।२)
pārthena ca mahāyuddhe sametābhyām asaṃśayam ||
तान् निहत्य रणे शूरः पुनर् यास्यति मानुषान् ॥ (२८।२)
tān nihatya raṇe śūraḥ punar yāsyati mānuṣān ||
काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम् ॥ (२९।२)
kāmyake drakṣyase vīraṃ nivasantaṃ yudhiṣṭhiram ||
स वाच्यो मम संदेशाद् धर्मात्मा सत्यसंगरः । (३०।१)
sa vācyo mama saṃdeśād dharmātmā satyasaṃgaraḥ |
नोत्कण्ठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रम् एष्यति ॥ (३०।२)
notkaṇṭhā phalgune kāryā kṛtāstraḥ śīghram eṣyati ||
भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम् ॥ (३१।२)
bhīṣmadroṇādayo yuddhe śakyāḥ pratisamāsitum ||
नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारम् एयिवान् ॥ (३२।२)
nṛttavāditragītānāṃ divyānāṃ pāram eyivān ||
भ्रातृभिः सहितः सर्वैर् द्रष्टुम् अर्हत्यरिंदम ॥ (३३।२)
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvair draṣṭum arhatyariṃdama ||
तीर्थेष्वाप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः । (३४।१)
tīrtheṣvāplutya puṇyeṣu vipāpmā vigatajvaraḥ |
राज्यं भोक्ष्यसि राजेन्द्र सुखी विगतकल्मषः ॥ (३४।२)
rājyaṃ bhokṣyasi rājendra sukhī vigatakalmaṣaḥ ||
भवांश् चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतले । (३५।१)
bhavāṃś cainaṃ dvijaśreṣṭha paryaṭantaṃ mahītale |
त्रातुम् अर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः ॥ (३५।२)
trātum arhati viprāgrya tapobalasamanvitaḥ ||
वसन्ति राक्षसा रौद्रास् तेभ्यो रक्षेत् सदा भवान् ॥ (३६।२)
vasanti rākṣasā raudrās tebhyo rakṣet sadā bhavān ||
काम्यकं वनम् उद्दिश्य समुपायान् महीतलम् ॥ (३७।२)
kāmyakaṃ vanam uddiśya samupāyān mahītalam ||
ददर्श तत्र कौन्तेयं धर्मराजम् अरिंदमम् । (३८।१)
dadarśa tatra kaunteyaṃ dharmarājam ariṃdamam |
तापसैर् भ्रातृभिश् चैव सर्वतः परिवारितम् ॥ (३८।२)
tāpasair bhrātṛbhiś caiva sarvataḥ parivāritam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.