महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 157

157 of 1995 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

वसत्सु तेषु प्रच्छन्नं पाण्डवेषु महात्मसु । (१।२)

vasatsu teṣu pracchannaṃ pāṇḍaveṣu mahātmasu |

1.3१.३

आजगामाथ तान् द्रष्टुं व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ (१।३)

ājagāmātha tān draṣṭuṃ vyāsaḥ satyavatīsutaḥ ||

2.1२.१

तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य प्रत्युद्गम्य परंतपाः । (२।१)

tam āgatam abhiprekṣya pratyudgamya paraṃtapāḥ |

2.2२.२

प्रणिपत्याभिवाद्यैनं तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा ॥ (२।२)

praṇipatyābhivādyainaṃ tasthuḥ prāñjalayastadā ||

3.1३.१

समनुज्ञाप्य तान् सर्वान् आसीनान् मुनिर् अब्रवीत् । (३।१)

samanujñāpya tān sarvān āsīnān munir abravīt |

3.2३.२

प्रसन्नः पूजितः पार्थैः प्रीतिपूर्वम् इदं वचः ॥ (३।२)

prasannaḥ pūjitaḥ pārthaiḥ prītipūrvam idaṃ vacaḥ ||

4.1४.१

अपि धर्मेण वर्तध्वं शास्त्रेण च परंतपाः । (४।१)

api dharmeṇa vartadhvaṃ śāstreṇa ca paraṃtapāḥ |

4.2४.२

अपि विप्रेषु वः पूजा पूजार्हेषु न हीयते ॥ (४।२)

api vipreṣu vaḥ pūjā pūjārheṣu na hīyate ||

5.1५.१

अथ धर्मार्थवद् वाक्यम् उक्त्वा स भगवान् ऋषिः । (५।१)

atha dharmārthavad vākyam uktvā sa bhagavān ṛṣiḥ |

5.2५.२

विचित्राश्च कथास्तास्ताः पुनर् एवेदम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

vicitrāśca kathāstāstāḥ punar evedam abravīt ||

6.1६.१

आसीत् तपोवने काचिद् ऋषेः कन्या महात्मनः । (६।१)

āsīt tapovane kācid ṛṣeḥ kanyā mahātmanaḥ |

6.2६.२

विलग्नमध्या सुश्रोणी सुभ्रूः सर्वगुणान्विता ॥ (६।२)

vilagnamadhyā suśroṇī subhrūḥ sarvaguṇānvitā ||

7.1७.१

कर्मभिः स्वकृतैः सा तु दुर्भगा समपद्यत । (७।१)

karmabhiḥ svakṛtaiḥ sā tu durbhagā samapadyata |

7.2७.२

नाध्यगच्छत् पतिं सा तु कन्या रूपवती सती ॥ (७।२)

nādhyagacchat patiṃ sā tu kanyā rūpavatī satī ||

8.1८.१

तपस्तप्तुम् अथारेभे पत्यर्थम् असुखा ततः । (८।१)

tapastaptum athārebhe patyartham asukhā tataḥ |

8.2८.२

तोषयामास तपसा सा किलोग्रेण शंकरम् ॥ (८।२)

toṣayāmāsa tapasā sā kilogreṇa śaṃkaram ||

9.1९.१

तस्याः स भगवांस्तुष्टस्ताम् उवाच तपस्विनीम् । (९।१)

tasyāḥ sa bhagavāṃstuṣṭastām uvāca tapasvinīm |

9.2९.२

वरं वरय भद्रं ते वरदो ऽस्मीति भामिनि ॥ (९।२)

varaṃ varaya bhadraṃ te varado 'smīti bhāmini ||

10.1१०.१

अथेश्वरम् उवाचेदम् आत्मनः सा वचो हितम् । (१०।१)

atheśvaram uvācedam ātmanaḥ sā vaco hitam |

10.2१०.२

पतिं सर्वगुणोपेतम् इच्छामीति पुनः पुनः ॥ (१०।२)

patiṃ sarvaguṇopetam icchāmīti punaḥ punaḥ ||

11.1११.१

ताम् अथ प्रत्युवाचेदम् ईशानो वदतां वरः । (११।१)

tām atha pratyuvācedam īśāno vadatāṃ varaḥ |

11.2११.२

पञ्च ते पतयो भद्रे भविष्यन्तीति शंकरः । (११।२)

pañca te patayo bhadre bhaviṣyantīti śaṃkaraḥ |

11.3११.३

एवम् उक्ता ततः कन्या देवं वरदम् अब्रवीत् ॥ (११।३)

evam uktā tataḥ kanyā devaṃ varadam abravīt ||

12.1१२.१

प्रतिब्रुवन्तीम् एकं मे पतिं देहीति शंकरम् । (१२।१)

pratibruvantīm ekaṃ me patiṃ dehīti śaṃkaram |

12.2१२.२

पुनर् एवाब्रवीद् देव इदं वचनम् उत्तमम् ॥ (१२।२)

punar evābravīd deva idaṃ vacanam uttamam ||

13.1१३.१

पञ्चकृत्वस्त्वया उक्तः पतिं देहीत्यहं पुनः । (१३।१)

pañcakṛtvastvayā uktaḥ patiṃ dehītyahaṃ punaḥ |

13.2१३.२

देहम् अन्यं गतायास्ते यथोक्तं तद् भविष्यति ॥ (१३।२)

deham anyaṃ gatāyāste yathoktaṃ tad bhaviṣyati ||

14.1१४.१

द्रुपदस्य कुले जाता कन्या सा देवरूपिणी । (१४।१)

drupadasya kule jātā kanyā sā devarūpiṇī |

14.2१४.२

निर्दिष्टा भवतां पत्नी कृष्णा पार्षत्यनिन्दिता ॥ (१४।२)

nirdiṣṭā bhavatāṃ patnī kṛṣṇā pārṣatyaninditā ||

15.1१५.१

पाञ्चालनगरं तस्मात् प्रविशध्वं महाबलाः । (१५।१)

pāñcālanagaraṃ tasmāt praviśadhvaṃ mahābalāḥ |

15.2१५.२

सुखिनस्ताम् अनुप्राप्य भविष्यथ न संशयः । (१५।२)

sukhinastām anuprāpya bhaviṣyatha na saṃśayaḥ |

15.3१५.३

राज्यं चैवागतं पार्था इन्द्रप्रस्थं प्रविश्य ह ॥ (१५।३)

rājyaṃ caivāgataṃ pārthā indraprasthaṃ praviśya ha ||

16.1१६.१

एवम् उक्त्वा महाभागः पाण्डवानां पितामहः । (१६।१)

evam uktvā mahābhāgaḥ pāṇḍavānāṃ pitāmahaḥ |

16.2१६.२

पार्थान् आमन्त्र्य कुन्तीं च प्रातिष्ठत महातपाः । (१६।२)

pārthān āmantrya kuntīṃ ca prātiṣṭhata mahātapāḥ |

16.3१६.३

वैशंपायनः । (१६।३)

vaiśaṃpāyanaḥ |

16.4१६.४

युधिष्ठिरः । (१६।४)

yudhiṣṭhiraḥ |

16.5१६.५

ब्राह्मणाः । (१६।५)

brāhmaṇāḥ |

16.6१६.६

युधिष्ठिरः । (१६।६)

yudhiṣṭhiraḥ |

16.7१६.७

ते प्रयाता नरव्याघ्रा मात्रा सह परंतपाः । (१६।७)

te prayātā naravyāghrā mātrā saha paraṃtapāḥ |

16.8१६.८

ब्राह्मणान् गच्छतो ऽपश्यन् पाञ्चालान् सगणान् बहून् । (१६।८)

brāhmaṇān gacchato 'paśyan pāñcālān sagaṇān bahūn |

16.9१६.९

अथ ते ब्राह्मणा ऊचुः पाण्डवान् धर्मचारिणः । (१६।९)

atha te brāhmaṇā ūcuḥ pāṇḍavān dharmacāriṇaḥ |

16.10१६.१०

क्व भवन्तो गमिष्यन्ति कुतो वागच्छतेति ह । (१६।१०)

kva bhavanto gamiṣyanti kuto vāgacchateti ha |

16.11१६.११

प्रयातान् एकचक्रायाः सोदर्यान् देवदर्शिनः । (१६।११)

prayātān ekacakrāyāḥ sodaryān devadarśinaḥ |

16.12१६.१२

भवन्तो नो ऽभिजानन्तु सहितान् मातृचारिणः । (१६।१२)

bhavanto no 'bhijānantu sahitān mātṛcāriṇaḥ |

16.13१६.१३

गच्छतो नस्तु पाञ्चालान् द्रुपदस्य पुरीं प्रति । (१६।१३)

gacchato nastu pāñcālān drupadasya purīṃ prati |

16.14१६.१४

इच्छामो भवतो ज्ञातुं महत् कौतूहलं हि नः । (१६।१४)

icchāmo bhavato jñātuṃ mahat kautūhalaṃ hi naḥ |

16.15१६.१५

एकसार्थं प्रयाताः स्म वयम् अप्यत्र गामिनः । (१६।१५)

ekasārthaṃ prayātāḥ sma vayam apyatra gāminaḥ |

16.16१६.१६

तत्राप्यद्भुतसंकाश उत्सवो भविता महान् । (१६।१६)

tatrāpyadbhutasaṃkāśa utsavo bhavitā mahān |

16.17१६.१७

ततस्तु यज्ञसेनस्य द्रुपदस्य महात्मनः । (१६।१७)

tatastu yajñasenasya drupadasya mahātmanaḥ |

16.18१६.१८

यासावयोनिजा कन्या स्थास्यते सा स्वयंवरे । (१६।१८)

yāsāvayonijā kanyā sthāsyate sā svayaṃvare |

16.19१६.१९

दर्शनीयानवद्याङ्गी सुकुमारी यशस्विनी । (१६।१९)

darśanīyānavadyāṅgī sukumārī yaśasvinī |

16.20१६.२०

धृष्टद्युम्नस्य भगिनी द्रोणशत्रोः प्रतापिनः । (१६।२०)

dhṛṣṭadyumnasya bhaginī droṇaśatroḥ pratāpinaḥ |

16.21१६.२१

जातो यः पावकाच्छूरः सशरः सशरासनः । (१६।२१)

jāto yaḥ pāvakācchūraḥ saśaraḥ saśarāsanaḥ |

16.22१६.२२

सुसमिद्धान् महाभागः सोमकानां महारथः । (१६।२२)

susamiddhān mahābhāgaḥ somakānāṃ mahārathaḥ |

16.23१६.२३

तस्मिन् संजायमाने च वाग् उवाचाशरीरिणी । (१६।२३)

tasmin saṃjāyamāne ca vāg uvācāśarīriṇī |

16.24१६.२४

एष मृत्युश्च शिष्यश्च भारद्वाजस्य जायते । (१६।२४)

eṣa mṛtyuśca śiṣyaśca bhāradvājasya jāyate |

16.25१६.२५

स्वसा तस्य तु वेद्याश्च जाता तस्मिन् महामखे । (१६।२५)

svasā tasya tu vedyāśca jātā tasmin mahāmakhe |

16.26१६.२६

स्त्रीरत्नम् असितापाङ्गी श्यामा नीलोत्पलं यथा । (१६।२६)

strīratnam asitāpāṅgī śyāmā nīlotpalaṃ yathā |

16.27१६.२७

तां यज्ञसेनस्य सुतां द्रौपदीं परमस्त्रियम् । (१६।२७)

tāṃ yajñasenasya sutāṃ draupadīṃ paramastriyam |

16.28१६.२८

गच्छामस्तत्र वै द्रष्टुं तं चैवास्याः स्वयंवरम् । (१६।२८)

gacchāmastatra vai draṣṭuṃ taṃ caivāsyāḥ svayaṃvaram |

16.29१६.२९

राजानो राजपुत्राश्च यज्वानो भूरिदक्षिणाः । (१६।२९)

rājāno rājaputrāśca yajvāno bhūridakṣiṇāḥ |

16.30१६.३०

स्वाध्यायवन्तः शुचयो महात्मानो धृतव्रताः । (१६।३०)

svādhyāyavantaḥ śucayo mahātmāno dhṛtavratāḥ |

16.31१६.३१

तरुणा दर्शनीयाश्च बलवन्तो दुरासदाः । (१६।३१)

taruṇā darśanīyāśca balavanto durāsadāḥ |

16.32१६.३२

महारथाः कृतास्त्राश्च समेष्यन्तीह भूमिपाः । (१६।३२)

mahārathāḥ kṛtāstrāśca sameṣyantīha bhūmipāḥ |

16.33१६.३३

ते तत्र विविधं दानं विजयार्थे नरेश्वराः । (१६।३३)

te tatra vividhaṃ dānaṃ vijayārthe nareśvarāḥ |

16.34१६.३४

प्रदास्यन्ति धनं गाश्च भक्ष्यं भोज्यं च सर्वशः । (१६।३४)

pradāsyanti dhanaṃ gāśca bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca sarvaśaḥ |

16.35१६.३५

प्रतिलभ्य च तत् सर्वं दृष्ट्वा कृष्णां स्वयंवरे । (१६।३५)

pratilabhya ca tat sarvaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ svayaṃvare |

16.36१६.३६

यं च सा क्षत्रियं रङ्गे कुमारी वरयिष्यति । (१६।३६)

yaṃ ca sā kṣatriyaṃ raṅge kumārī varayiṣyati |

16.37१६.३७

नटा वैतालिकाश्चैव नर्तकाः सूतमागधाः । (१६।३७)

naṭā vaitālikāścaiva nartakāḥ sūtamāgadhāḥ |

16.38१६.३८

नियोधकाश्च देशेभ्यः समेष्यन्ति महाबलाः । (१६।३८)

niyodhakāśca deśebhyaḥ sameṣyanti mahābalāḥ |

16.39१६.३९

एतत् कौतूहलं तत्र दृष्ट्वा वै प्रतिगृह्य च । (१६।३९)

etat kautūhalaṃ tatra dṛṣṭvā vai pratigṛhya ca |

16.40१६.४०

सहास्माभिर् महात्मानो मात्रा सह निवर्त्स्यथ । (१६।४०)

sahāsmābhir mahātmāno mātrā saha nivartsyatha |

16.41१६.४१

दर्शनीयांश्च वः सर्वान् एकरूपान् अवस्थितान् । (१६।४१)

darśanīyāṃśca vaḥ sarvān ekarūpān avasthitān |

16.42१६.४२

समीक्ष्य कृष्णा वरयेत् संगत्यान्यतमं पतिम् । (१६।४२)

samīkṣya kṛṣṇā varayet saṃgatyānyatamaṃ patim |

16.43१६.४३

अयम् एकश्च वो भ्राता दर्शनीयो महाभुजः । (१६।४३)

ayam ekaśca vo bhrātā darśanīyo mahābhujaḥ |

16.44१६.४४

नियुध्यमानो विजयेत् संगत्या द्रविणं महत् । (१६।४४)

niyudhyamāno vijayet saṃgatyā draviṇaṃ mahat |

16.45१६.४५

परमं भो गमिष्यामो द्रष्टुं तत्र स्वयंवरम् । (१६।४५)

paramaṃ bho gamiṣyāmo draṣṭuṃ tatra svayaṃvaram |

16.46१६.४६

द्रौपदीं यज्ञसेनस्य कन्यां तस्यास्तथोत्सवम् ॥ (१६।४६)

draupadīṃ yajñasenasya kanyāṃ tasyāstathotsavam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 157

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit