महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 135

1816 of 1995 · 102 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

श्रुत्वा धर्मान् अशेषेण पावनानि च सर्वशः । (१।२)

śrutvā dharmān aśeṣeṇa pāvanāni ca sarvaśaḥ |

1.3१.३

युधिष्ठिरः शांतनवं पुनर् एवाभ्यभाषत ॥ (१।३)

yudhiṣṭhiraḥ śāṃtanavaṃ punar evābhyabhāṣata ||

2.1२.१

किम् एकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् । (२।१)

kim ekaṃ daivataṃ loke kiṃ vāpyekaṃ parāyaṇam |

2.2२.२

स्तुवन्तः कं कम् अर्चन्तः प्राप्नुयुर् मानवाः शुभम् ॥ (२।२)

stuvantaḥ kaṃ kam arcantaḥ prāpnuyur mānavāḥ śubham ||

3.1३.१

को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः । (३।१)

ko dharmaḥ sarvadharmāṇāṃ bhavataḥ paramo mataḥ |

3.2३.२

किं जपन्मुच्यते जन्तुर् जन्मसंसारबन्धनात् ॥ (३।२)

kiṃ japanmucyate jantur janmasaṃsārabandhanāt ||

4.1४.१

भीष्म उवाच । (४।१)

bhīṣma uvāca

4.2४.२

जगत्प्रभुं देवदेवम् अनन्तं पुरुषोत्तमम् । (४।२)

jagatprabhuṃ devadevam anantaṃ puruṣottamam |

4.3४.३

स्तुवन्नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ (४।३)

stuvannāmasahasreṇa puruṣaḥ satatotthitaḥ ||

5.1५.१

तम् एव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषम् अव्ययम् । (५।१)

tam eva cārcayannityaṃ bhaktyā puruṣam avyayam |

5.2५.२

ध्यायन् स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तम् एव च ॥ (५।२)

dhyāyan stuvannamasyaṃśca yajamānastam eva ca ||

6.1६.१

अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् । (६।१)

anādinidhanaṃ viṣṇuṃ sarvalokamaheśvaram |

6.2६.२

लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ (६।२)

lokādhyakṣaṃ stuvannityaṃ sarvaduḥkhātigo bhavet ||

7.1७.१

ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् । (७।१)

brahmaṇyaṃ sarvadharmajñaṃ lokānāṃ kīrtivardhanam |

7.2७.२

लोकनाथं महद् भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ (७।२)

lokanāthaṃ mahad bhūtaṃ sarvabhūtabhavodbhavam ||

8.1८.१

एष मे सर्वधर्माणां धर्मो ऽधिकतमो मतः । (८।१)

eṣa me sarvadharmāṇāṃ dharmo 'dhikatamo mataḥ |

8.2८.२

यद् भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैर् अर्चेन्नरः सदा ॥ (८।२)

yad bhaktyā puṇḍarīkākṣaṃ stavair arcennaraḥ sadā ||

9.1९.१

परमं यो महत् तेजः परमं यो महत् तपः । (९।१)

paramaṃ yo mahat tejaḥ paramaṃ yo mahat tapaḥ |

9.2९.२

परमं यो महद् ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ (९।२)

paramaṃ yo mahad brahma paramaṃ yaḥ parāyaṇam ||

10.1१०.१

पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् । (१०।१)

pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam |

10.2१०.२

दैवतं देवतानां च भूतानां यो ऽव्ययः पिता ॥ (१०।२)

daivataṃ devatānāṃ ca bhūtānāṃ yo 'vyayaḥ pitā ||

11.1११.१

यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे । (११।१)

yataḥ sarvāṇi bhūtāni bhavantyādiyugāgame |

11.2११.२

यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनर् एव युगक्षये ॥ (११।२)

yasmiṃśca pralayaṃ yānti punar eva yugakṣaye ||

12.1१२.१

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते । (१२।१)

tasya lokapradhānasya jagannāthasya bhūpate |

12.2१२.२

विष्णोर् नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ (१२।२)

viṣṇor nāmasahasraṃ me śṛṇu pāpabhayāpaham ||

13.1१३.१

यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः । (१३।१)

yāni nāmāni gauṇāni vikhyātāni mahātmanaḥ |

13.2१३.२

ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥ (१३।२)

ṛṣibhiḥ parigītāni tāni vakṣyāmi bhūtaye ||

14.1१४.१

विश्वं विष्णुर् वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः । (१४।१)

viśvaṃ viṣṇur vaṣaṭkāro bhūtabhavyabhavatprabhuḥ |

14.2१४.२

भूतकृद् भूतभृद् भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ (१४।२)

bhūtakṛd bhūtabhṛd bhāvo bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ ||

15.1१५.१

पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः । (१५।१)

pūtātmā paramātmā ca muktānāṃ paramā gatiḥ |

15.2१५.२

अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञो ऽक्षर एव च ॥ (१५।२)

avyayaḥ puruṣaḥ sākṣī kṣetrajño 'kṣara eva ca ||

16.1१६.१

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः । (१६।१)

yogo yogavidāṃ netā pradhānapuruṣeśvaraḥ |

16.2१६.२

नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ (१६।२)

nārasiṃhavapuḥ śrīmān keśavaḥ puruṣottamaḥ ||

17.1१७.१

सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर् भूतादिर् निधिर् अव्ययः । (१७।१)

sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ |

17.2१७.२

संभवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुर् ईश्वरः ॥ (१७।२)

saṃbhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||

18.1१८.१

स्वयंभूः शंभुर् आदित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । (१८।१)

svayaṃbhūḥ śaṃbhur ādityaḥ puṣkarākṣo mahāsvanaḥ |

18.2१८.२

अनादिनिधनो धाता विधाता धातुर् उत्तमः ॥ (१८।२)

anādinidhano dhātā vidhātā dhātur uttamaḥ ||

19.1१९.१

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभो ऽमरप्रभुः । (१९।१)

aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho 'maraprabhuḥ |

19.2१९.२

विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ (१९।२)

viśvakarmā manustvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ||

20.1२०.१

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । (२०।१)

agrāhyaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ |

20.2२०.२

प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ (२०।२)

prabhūtastrikakubdhāma pavitraṃ maṅgalaṃ param ||

21.1२१.१

ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । (२१।१)

īśānaḥ prāṇadaḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ |

21.2२१.२

हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ (२१।२)

hiraṇyagarbho bhūgarbho mādhavo madhusūdanaḥ ||

22.1२२.१

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । (२२।१)

īśvaro vikramī dhanvī medhāvī vikramaḥ kramaḥ |

22.2२२.२

अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिर् आत्मवान् ॥ (२२।२)

anuttamo durādharṣaḥ kṛtajñaḥ kṛtir ātmavān ||

23.1२३.१

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । (२३।१)

sureśaḥ śaraṇaṃ śarma viśvaretāḥ prajābhavaḥ |

23.2२३.२

अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ (२३।२)

ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ ||

24.1२४.१

अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिर् अच्युतः । (२४।१)

ajaḥ sarveśvaraḥ siddhaḥ siddhiḥ sarvādir acyutaḥ |

24.2२४.२

वृषाकपिर् अमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ (२४।२)

vṛṣākapir ameyātmā sarvayogaviniḥsṛtaḥ ||

25.1२५.१

वसुर् वसुमनाः सत्यः समात्मा संमितः समः । (२५।१)

vasur vasumanāḥ satyaḥ samātmā saṃmitaḥ samaḥ |

25.2२५.२

अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ (२५।२)

amoghaḥ puṇḍarīkākṣo vṛṣakarmā vṛṣākṛtiḥ ||

26.1२६.१

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर् विश्वयोनिः शुचिश्रवाः । (२६।१)

rudro bahuśirā babhrur viśvayoniḥ śuciśravāḥ |

26.2२६.२

अमृतः शाश्वतः स्थाणुर् वरारोहो महातपाः ॥ (२६।२)

amṛtaḥ śāśvataḥ sthāṇur varāroho mahātapāḥ ||

27.1२७.१

सर्वगः सर्वविद् भानुर् विष्वक्सेनो जनार्दनः । (२७।१)

sarvagaḥ sarvavid bhānur viṣvakseno janārdanaḥ |

27.2२७.२

वेदो वेदविद् अव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः ॥ (२७।२)

vedo vedavid avyaṅgo vedāṅgo vedavit kaviḥ ||

28.1२८.१

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः । (२८।१)

lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ |

28.2२८.२

चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ (२८।२)

caturātmā caturvyūhaścaturdaṃṣṭraścaturbhujaḥ ||

29.1२९.१

भ्राजिष्णुर् भोजनं भोक्ता सहिष्णुर् जगदादिजः । (२९।१)

bhrājiṣṇur bhojanaṃ bhoktā sahiṣṇur jagadādijaḥ |

29.2२९.२

अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः ॥ (२९।२)

anagho vijayo jetā viśvayoniḥ punarvasuḥ ||

30.1३०.१

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुर् अमोघः शुचिर् ऊर्जितः । (३०।१)

upendro vāmanaḥ prāṃśur amoghaḥ śucir ūrjitaḥ |

30.2३०.२

अतीन्द्रः संग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ (३०।२)

atīndraḥ saṃgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ ||

31.1३१.१

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः । (३१।१)

vedyo vaidyaḥ sadāyogī vīrahā mādhavo madhuḥ |

31.2३१.२

अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ (३१।२)

atīndriyo mahāmāyo mahotsāho mahābalaḥ ||

32.1३२.१

महाबुद्धिर् महावीर्यो महाशक्तिर् महाद्युतिः । (३२।१)

mahābuddhir mahāvīryo mahāśaktir mahādyutiḥ |

32.2३२.२

अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् अमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ (३२।२)

anirdeśyavapuḥ śrīmān ameyātmā mahādridhṛk ||

33.1३३.१

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः । (३३।१)

maheṣvāso mahībhartā śrīnivāsaḥ satāṃ gatiḥ |

33.2३३.२

अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ॥ (३३।२)

aniruddhaḥ surānando govindo govidāṃ patiḥ ||

34.1३४.१

मरीचिर् दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः । (३४।१)

marīcir damano haṃsaḥ suparṇo bhujagottamaḥ |

34.2३४.२

हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ (३४।२)

hiraṇyanābhaḥ sutapāḥ padmanābhaḥ prajāpatiḥ ||

35.1३५.१

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः संधाता संधिमान् स्थिरः । (३५।१)

amṛtyuḥ sarvadṛk siṃhaḥ saṃdhātā saṃdhimān sthiraḥ |

35.2३५.२

अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ (३५।२)

ajo durmarṣaṇaḥ śāstā viśrutātmā surārihā ||

36.1३६.१

गुरुर् गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः । (३६।१)

gurur gurutamo dhāma satyaḥ satyaparākramaḥ |

36.2३६.२

निमिषो ऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिर् उदारधीः ॥ (३६।२)

nimiṣo 'nimiṣaḥ sragvī vācaspatir udāradhīḥ ||

37.1३७.१

अग्रणीर् ग्रामणीः श्रीमान्न्यायो नेता समीरणः । (३७।१)

agraṇīr grāmaṇīḥ śrīmānnyāyo netā samīraṇaḥ |

37.2३७.२

सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ (३७।२)

sahasramūrdhā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt ||

38.1३८.१

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः संप्रमर्दनः । (३८।१)

āvartano nivṛttātmā saṃvṛtaḥ saṃpramardanaḥ |

38.2३८.२

अहः संवर्तको वह्निर् अनिलो धरणीधरः ॥ (३८।२)

ahaḥ saṃvartako vahnir anilo dharaṇīdharaḥ ||

39.1३९.१

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग् विश्वभुग् विभुः । (३९।१)

suprasādaḥ prasannātmā viśvadhṛg viśvabhug vibhuḥ |

39.2३९.२

सत्कर्ता सत्कृतः साधुर् जह्नुर् नारायणो नरः ॥ (३९।२)

satkartā satkṛtaḥ sādhur jahnur nārāyaṇo naraḥ ||

40.1४०.१

असंख्येयो ऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । (४०।१)

asaṃkhyeyo 'prameyātmā viśiṣṭaḥ śiṣṭakṛcchuciḥ |

40.2४०.२

सिद्धार्थः सिद्धसंकल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ (४०।२)

siddhārthaḥ siddhasaṃkalpaḥ siddhidaḥ siddhisādhanaḥ ||

41.1४१.१

वृषाही वृषभो विष्णुर् वृषपर्वा वृषोदरः । (४१।१)

vṛṣāhī vṛṣabho viṣṇur vṛṣaparvā vṛṣodaraḥ |

41.2४१.२

वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ (४१।२)

vardhano vardhamānaśca viviktaḥ śrutisāgaraḥ ||

42.1४२.१

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । (४२।१)

subhujo durdharo vāgmī mahendro vasudo vasuḥ |

42.2४२.२

नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ (४२।२)

naikarūpo bṛhadrūpaḥ śipiviṣṭaḥ prakāśanaḥ ||

43.1४३.१

ओजस्तेजो द्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । (४३।१)

ojastejo dyutidharaḥ prakāśātmā pratāpanaḥ |

43.2४३.२

ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर् भास्करद्युतिः ॥ (४३।२)

ṛddhaḥ spaṣṭākṣaro mantraścandrāṃśur bhāskaradyutiḥ ||

44.1४४.१

अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः । (४४।१)

amṛtāṃśūdbhavo bhānuḥ śaśabinduḥ sureśvaraḥ |

44.2४४.२

औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ (४४।२)

auṣadhaṃ jagataḥ setuḥ satyadharmaparākramaḥ ||

45.1४५.१

भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनो ऽनिलः । (४५।१)

bhūtabhavyabhavannāthaḥ pavanaḥ pāvano 'nilaḥ |

45.2४५.२

कामहा कामकृत् कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ (४५।२)

kāmahā kāmakṛt kāntaḥ kāmaḥ kāmapradaḥ prabhuḥ ||

46.1४६.१

युगादिकृद् युगावर्तो नैकमायो महाशनः । (४६।१)

yugādikṛd yugāvarto naikamāyo mahāśanaḥ |

46.2४६.२

अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिद् अनन्तजित् ॥ (४६।२)

adṛśyo vyaktarūpaśca sahasrajid anantajit ||

47.1४७.१

इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः । (४७।१)

iṣṭo viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śikhaṇḍī nahuṣo vṛṣaḥ |

47.2४७.२

क्रोधहा क्रोधकृत् कर्ता विश्वबाहुर् महीधरः ॥ (४७।२)

krodhahā krodhakṛt kartā viśvabāhur mahīdharaḥ ||

48.1४८.१

अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः । (४८।१)

acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇado vāsavānujaḥ |

48.2४८.२

अपां निधिर् अधिष्ठानम् अप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ (४८।२)

apāṃ nidhir adhiṣṭhānam apramattaḥ pratiṣṭhitaḥ ||

49.1४९.१

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः । (४९।१)

skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ |

49.2४९.२

वासुदेवो बृहद्भानुर् आदिदेवः पुरंदरः ॥ (४९।२)

vāsudevo bṛhadbhānur ādidevaḥ puraṃdaraḥ ||

50.1५०.१

अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर् जनेश्वरः । (५०।१)

aśokastāraṇastāraḥ śūraḥ śaurir janeśvaraḥ |

50.2५०.२

अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ (५०।२)

anukūlaḥ śatāvartaḥ padmī padmanibhekṣaṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 135

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit