MBh, 13, 135
Select a line for its word-by-word analysis.
किम् एकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् । (२।१)
kim ekaṃ daivataṃ loke kiṃ vāpyekaṃ parāyaṇam |
स्तुवन्तः कं कम् अर्चन्तः प्राप्नुयुर् मानवाः शुभम् ॥ (२।२)
stuvantaḥ kaṃ kam arcantaḥ prāpnuyur mānavāḥ śubham ||
किं जपन्मुच्यते जन्तुर् जन्मसंसारबन्धनात् ॥ (३।२)
kiṃ japanmucyate jantur janmasaṃsārabandhanāt ||
तम् एव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषम् अव्ययम् । (५।१)
tam eva cārcayannityaṃ bhaktyā puruṣam avyayam |
ध्यायन् स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तम् एव च ॥ (५।२)
dhyāyan stuvannamasyaṃśca yajamānastam eva ca ||
लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ (६।२)
lokādhyakṣaṃ stuvannityaṃ sarvaduḥkhātigo bhavet ||
ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् । (७।१)
brahmaṇyaṃ sarvadharmajñaṃ lokānāṃ kīrtivardhanam |
यद् भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैर् अर्चेन्नरः सदा ॥ (८।२)
yad bhaktyā puṇḍarīkākṣaṃ stavair arcennaraḥ sadā ||
पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् । (१०।१)
pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam |
दैवतं देवतानां च भूतानां यो ऽव्ययः पिता ॥ (१०।२)
daivataṃ devatānāṃ ca bhūtānāṃ yo 'vyayaḥ pitā ||
यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनर् एव युगक्षये ॥ (११।२)
yasmiṃśca pralayaṃ yānti punar eva yugakṣaye ||
विश्वं विष्णुर् वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः । (१४।१)
viśvaṃ viṣṇur vaṣaṭkāro bhūtabhavyabhavatprabhuḥ |
भूतकृद् भूतभृद् भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ (१४।२)
bhūtakṛd bhūtabhṛd bhāvo bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ ||
पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः । (१५।१)
pūtātmā paramātmā ca muktānāṃ paramā gatiḥ |
अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञो ऽक्षर एव च ॥ (१५।२)
avyayaḥ puruṣaḥ sākṣī kṣetrajño 'kṣara eva ca ||
नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ (१६।२)
nārasiṃhavapuḥ śrīmān keśavaḥ puruṣottamaḥ ||
सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर् भूतादिर् निधिर् अव्ययः । (१७।१)
sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ |
संभवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुर् ईश्वरः ॥ (१७।२)
saṃbhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||
स्वयंभूः शंभुर् आदित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । (१८।१)
svayaṃbhūḥ śaṃbhur ādityaḥ puṣkarākṣo mahāsvanaḥ |
विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ (१९।२)
viśvakarmā manustvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ||
अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । (२०।१)
agrāhyaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ |
प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ (२०।२)
prabhūtastrikakubdhāma pavitraṃ maṅgalaṃ param ||
ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । (२१।१)
īśānaḥ prāṇadaḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ |
ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । (२२।१)
īśvaro vikramī dhanvī medhāvī vikramaḥ kramaḥ |
अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिर् आत्मवान् ॥ (२२।२)
anuttamo durādharṣaḥ kṛtajñaḥ kṛtir ātmavān ||
अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ (२३।२)
ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ ||
अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिर् अच्युतः । (२४।१)
ajaḥ sarveśvaraḥ siddhaḥ siddhiḥ sarvādir acyutaḥ |
वसुर् वसुमनाः सत्यः समात्मा संमितः समः । (२५।१)
vasur vasumanāḥ satyaḥ samātmā saṃmitaḥ samaḥ |
रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर् विश्वयोनिः शुचिश्रवाः । (२६।१)
rudro bahuśirā babhrur viśvayoniḥ śuciśravāḥ |
अमृतः शाश्वतः स्थाणुर् वरारोहो महातपाः ॥ (२६।२)
amṛtaḥ śāśvataḥ sthāṇur varāroho mahātapāḥ ||
सर्वगः सर्वविद् भानुर् विष्वक्सेनो जनार्दनः । (२७।१)
sarvagaḥ sarvavid bhānur viṣvakseno janārdanaḥ |
वेदो वेदविद् अव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः ॥ (२७।२)
vedo vedavid avyaṅgo vedāṅgo vedavit kaviḥ ||
लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः । (२८।१)
lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ |
चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ (२८।२)
caturātmā caturvyūhaścaturdaṃṣṭraścaturbhujaḥ ||
भ्राजिष्णुर् भोजनं भोक्ता सहिष्णुर् जगदादिजः । (२९।१)
bhrājiṣṇur bhojanaṃ bhoktā sahiṣṇur jagadādijaḥ |
उपेन्द्रो वामनः प्रांशुर् अमोघः शुचिर् ऊर्जितः । (३०।१)
upendro vāmanaḥ prāṃśur amoghaḥ śucir ūrjitaḥ |
अतीन्द्रः संग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ (३०।२)
atīndraḥ saṃgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ ||
वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः । (३१।१)
vedyo vaidyaḥ sadāyogī vīrahā mādhavo madhuḥ |
महाबुद्धिर् महावीर्यो महाशक्तिर् महाद्युतिः । (३२।१)
mahābuddhir mahāvīryo mahāśaktir mahādyutiḥ |
अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् अमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ (३२।२)
anirdeśyavapuḥ śrīmān ameyātmā mahādridhṛk ||
महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः । (३३।१)
maheṣvāso mahībhartā śrīnivāsaḥ satāṃ gatiḥ |
अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ॥ (३३।२)
aniruddhaḥ surānando govindo govidāṃ patiḥ ||
हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ (३४।२)
hiraṇyanābhaḥ sutapāḥ padmanābhaḥ prajāpatiḥ ||
अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः संधाता संधिमान् स्थिरः । (३५।१)
amṛtyuḥ sarvadṛk siṃhaḥ saṃdhātā saṃdhimān sthiraḥ |
अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ (३५।२)
ajo durmarṣaṇaḥ śāstā viśrutātmā surārihā ||
निमिषो ऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिर् उदारधीः ॥ (३६।२)
nimiṣo 'nimiṣaḥ sragvī vācaspatir udāradhīḥ ||
अग्रणीर् ग्रामणीः श्रीमान्न्यायो नेता समीरणः । (३७।१)
agraṇīr grāmaṇīḥ śrīmānnyāyo netā samīraṇaḥ |
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ (३७।२)
sahasramūrdhā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt ||
आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः संप्रमर्दनः । (३८।१)
āvartano nivṛttātmā saṃvṛtaḥ saṃpramardanaḥ |
सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग् विश्वभुग् विभुः । (३९।१)
suprasādaḥ prasannātmā viśvadhṛg viśvabhug vibhuḥ |
सत्कर्ता सत्कृतः साधुर् जह्नुर् नारायणो नरः ॥ (३९।२)
satkartā satkṛtaḥ sādhur jahnur nārāyaṇo naraḥ ||
असंख्येयो ऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । (४०।१)
asaṃkhyeyo 'prameyātmā viśiṣṭaḥ śiṣṭakṛcchuciḥ |
सिद्धार्थः सिद्धसंकल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ (४०।२)
siddhārthaḥ siddhasaṃkalpaḥ siddhidaḥ siddhisādhanaḥ ||
वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ (४१।२)
vardhano vardhamānaśca viviktaḥ śrutisāgaraḥ ||
सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । (४२।१)
subhujo durdharo vāgmī mahendro vasudo vasuḥ |
ओजस्तेजो द्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । (४३।१)
ojastejo dyutidharaḥ prakāśātmā pratāpanaḥ |
ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर् भास्करद्युतिः ॥ (४३।२)
ṛddhaḥ spaṣṭākṣaro mantraścandrāṃśur bhāskaradyutiḥ ||
अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः । (४४।१)
amṛtāṃśūdbhavo bhānuḥ śaśabinduḥ sureśvaraḥ |
कामहा कामकृत् कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ (४५।२)
kāmahā kāmakṛt kāntaḥ kāmaḥ kāmapradaḥ prabhuḥ ||
अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिद् अनन्तजित् ॥ (४६।२)
adṛśyo vyaktarūpaśca sahasrajid anantajit ||
इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः । (४७।१)
iṣṭo viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śikhaṇḍī nahuṣo vṛṣaḥ |
क्रोधहा क्रोधकृत् कर्ता विश्वबाहुर् महीधरः ॥ (४७।२)
krodhahā krodhakṛt kartā viśvabāhur mahīdharaḥ ||
अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः । (४८।१)
acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇado vāsavānujaḥ |
अपां निधिर् अधिष्ठानम् अप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ (४८।२)
apāṃ nidhir adhiṣṭhānam apramattaḥ pratiṣṭhitaḥ ||
स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः । (४९।१)
skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.