वासुदेव उवाच । (१।१)

सुयोधनम् अतिक्रान्तम् एनं पश्य धनंजय । (१।२)

आपद्गतम् इमं मन्ये नास्त्यस्य सदृशो रथः ॥ (१।३)

दूरपाती महेष्वासः कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः । (२।१)

दृढास्त्रश्चित्रयोधी च धार्तराष्ट्रो महाबलः ॥ (२।२)

अत्यन्तसुखसंवृद्धो मानितश्च महारथैः । (३।१)

कृती च सततं पार्थ नित्यं द्वेष्टि च पाण्डवान् ॥ (३।२)

तेन युद्धम् अहं मन्ये प्राप्तकालं तवानघ । (४।१)

अत्र वो द्यूतम् आयातं विजयायेतराय वा ॥ (४।२)

अत्र क्रोधविषं पार्थ विमुञ्च चिरसंभृतम् । (५।१)

एष मूलम् अनर्थानां पाण्डवानां महारथः ॥ (५।२)

सो ऽयं प्राप्तस्तवाक्षेपं पश्य साफल्यम् आत्मनः । (६।१)

कथं हि राजा राज्यार्थी त्वया गच्छेत संयुगम् ॥ (६।२)

दिष्ट्या त्विदानीं सम्प्राप्त एष ते बाणगोचरम् । (७।१)

स यथा जीवितं जह्यात् तथा कुरु धनंजय ॥ (७।२)

ऐश्वर्यमदसंमूढो नैष दुःखम् उपेयिवान् । (८।१)

न च ते संयुगे वीर्यं जानाति पुरुषर्षभ ॥ (८।२)

त्वां हि लोकास्त्रयः पार्थ ससुरासुरमानुषाः । (९।१)

नोत्सहन्ते रणे जेतुं किम् उतैकः सुयोधनः ॥ (९।२)

स दिष्ट्या समनुप्राप्तस्तव पार्थ रथान्तिकम् । (१०।१)

जह्येनं वै महाबाहो यथा वृत्रं पुरंदरः ॥ (१०।२)

एष ह्यनर्थे सततं पराक्रान्तस्तवानघ । (११।१)

निकृत्या धर्मराजं च द्यूते वञ्चितवान् अयम् ॥ (११।२)

बहूनि सुनृशंसानि कृतान्येतेन मानद । (१२।१)

युष्मासु पापमतिना अपापेष्वेव नित्यदा ॥ (१२।२)

तम् अनार्यं सदा क्षुद्रं पुरुषं कामचारिणम् । (१३।१)

आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा जहि पार्थाविचारयन् ॥ (१३।२)

निकृत्या राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव । (१४।१)

परिक्लेशं च कृष्णाया हृदि कृत्वा पराक्रम ॥ (१४।२)

दिष्ट्यैष तव बाणानां गोचरे परिवर्तते । (१५।१)

प्रतिघाताय कार्यस्य दिष्ट्या च यतते ऽग्रतः ॥ (१५।२)

दिष्ट्या जानाति संग्रामे योद्धव्यं हि त्वया सह । (१६।१)

दिष्ट्या च सफलाः पार्थ सर्वे कामा हि कामिताः ॥ (१६।२)

तस्माज्जहि रणे पार्थ धार्तराष्ट्रं कुलाधमम् । (१७।१)

यथेन्द्रेण हतः पूर्वं जम्भो देवासुरे मृधे ॥ (१७।२)

अस्मिन् हते त्वया सैन्यम् अनाथं भिद्यताम् इदम् । (१८।१)

वैरस्यास्यास्त्ववभृथो मूलं छिन्द्धि दुरात्मनाम् ॥ (१८।२)

संजय उवाच । (१९।१)

तं तथेत्यब्रवीत् पार्थः कृत्यरूपम् इदं मम । (१९।२)

सर्वम् अन्यद् अनादृत्य गच्छ यत्र सुयोधनः ॥ (१९।३)

येनैतद् दीर्घकालं नो भुक्तं राज्यम् अकण्टकम् । (२०।१)

अप्यस्य युधि विक्रम्य छिन्द्यां मूर्धानम् आहवे ॥ (२०।२)

अपि तस्या अनर्हायाः परिक्लेशस्य माधव । (२१।१)

कृष्णायाः शक्नुयां गन्तुं पदं केशप्रधर्षणे ॥ (२१।२)

इत्येवं वादिनौ हृष्टौ कृष्णौ श्वेतान् हयोत्तमान् । (२२।१)

प्रेषयामासतुः संख्ये प्रेप्सन्तौ तं नराधिपम् ॥ (२२।२)

तयोः समीपं सम्प्राप्य पुत्रस्ते भरतर्षभ । (२३।१)

न चकार भयं प्राप्ते भये महति मारिष ॥ (२३।२)

तद् अस्य क्षत्रियास्तत्र सर्व एवाभ्यपूजयन् । (२४।१)

यद् अर्जुनहृषीकेशौ प्रत्युद्यातो ऽविचारयन् ॥ (२४।२)

ततः सर्वस्य सैन्यस्य तावकस्य विशां पते । (२५।१)

महान्नादो ह्यभूत् तत्र दृष्ट्वा राजानम् आहवे ॥ (२५।२)

तस्मिञ् जनसमुन्नादे प्रवृत्ते भैरवे सति । (२६।१)

कदर्थीकृत्य ते पुत्रः प्रत्यमित्रम् अवारयत् ॥ (२६।२)

आवारितस्तु कौन्तेयस्तव पुत्रेण धन्विना । (२७।१)

संरम्भम् अगमद् भूयः स च तस्मिन् परंतपः ॥ (२७।२)

तौ दृष्ट्वा प्रतिसंरब्धौ दुर्योधनधनंजयौ । (२८।१)

अभ्यवैक्षन्त राजानो भीमरूपाः समन्ततः ॥ (२८।२)

दृष्ट्वा तु पार्थं संरब्धं वासुदेवं च मारिष । (२९।१)

प्रहसन्न् इव पुत्रस्ते योद्धुकामः समाह्वयत् ॥ (२९।२)

ततः प्रहृष्टो दाशार्हः पाण्डवश्च धनंजयः । (३०।१)

व्याक्रोशेतां महानादं दध्मतुश्चाम्बुजोत्तमौ ॥ (३०।२)

तौ हृष्टरूपौ सम्प्रेक्ष्य कौरवेयाश्च सर्वशः । (३१।१)

निराशाः समपद्यन्त पुत्रस्य तव जीविते ॥ (३१।२)

शोकम् ईयुः परं चैव कुरवः सर्व एव ते । (३२।१)

अमन्यन्त च पुत्रं ते वैश्वानरमुखे हुतम् ॥ (३२।२)

तथा तु दृष्ट्वा योधास्ते प्रहृष्टौ कृष्णपाण्डवौ । (३३।१)

हतो राजा हतो राजेत्यूचुर् एवं भयार्दिताः ॥ (३३।२)

जनस्य संनिनादं तु श्रुत्वा दुर्योधनो ऽब्रवीत् । (३४।१)

व्येतु वो भीर् अहं कृष्णौ प्रेषयिष्यामि मृत्यवे ॥ (३४।२)

इत्युक्त्वा सैनिकान् सर्वाञ् जयापेक्षी नराधिपः । (३५।१)

पार्थम् आभाष्य संरम्भाद् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३५।२)

पार्थ यच्छिक्षितं ते ऽस्त्रं दिव्यं मानुषम् एव च । (३६।१)

तद् दर्शय मयि क्षिप्रं यदि जातो ऽसि पाण्डुना ॥ (३६।२)

यद् बलं तव वीर्यं च केशवस्य तथैव च । (३७।१)

तत् कुरुष्व मयि क्षिप्रं पश्यामस्तव पौरुषम् ॥ (३७।२)

अस्मत् परोक्षं कर्माणि प्रवदन्ति कृतानि ते । (३८।१)

स्वामिसत्कारयुक्तानि यानि तानीह दर्शय ॥ (३८।२)