भीष्म उवाच । (१।१)

ततः कदाचिद् देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धरः । (१।२)

इदम् अन्तरम् इत्येवं ततो ऽभ्यागाद् अथाश्रमम् ॥ (१।३)

रूपम् अप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिप । (२।१)

दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तम् आश्रमम् ॥ (२।२)

स ददर्श तम् आसीनं विपुलस्य कलेवरम् । (३।१)

निश्चेष्टं स्तब्धनयनं यथालेख्यगतं तथा ॥ (३।२)

रुचिं च रुचिरापाङ्गीं पीनश्रोणिपयोधराम् । (४।१)

पद्मपत्रविशालाक्षीं सम्पूर्णेन्दुनिभाननाम् ॥ (४।२)

सा तम् आलोक्य सहसा प्रत्युत्थातुम् इयेष ह । (५।१)

रूपेण विस्मिता को ऽसीत्यथ वक्तुम् इहेच्छती ॥ (५।२)

उत्थातुकामापि सती व्यतिष्ठद् विपुलेन सा । (६।१)

निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम् ॥ (६।२)

ताम् आबभाषे देवेन्द्रः साम्ना परमवल्गुना । (७।१)

त्वदर्थम् आगतं विद्धि देवेन्द्रं मां शुचिस्मिते ॥ (७।२)

क्लिश्यमानम् अनङ्गेन त्वत्संकल्पोद्भवेन वै । (८।१)

तत् पर्याप्नुहि मां सुभ्रु पुरा कालो ऽतिवर्तते ॥ (८।२)

तम् एवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनिः । (९।१)

गुरुपत्न्याः शरीरस्थो ददर्श च सुराधिपम् ॥ (९।२)

न शशाक च सा राजन् प्रत्युत्थातुम् अनिन्दिता । (१०।१)

वक्तुं च नाशकद् राजन् विष्टब्धा विपुलेन सा ॥ (१०।२)

आकारं गुरुपत्न्यास्तु विज्ञाय स भृगूद्वहः । (११।१)

निजग्राह महातेजा योगेन बलवत् प्रभो । (११।२)

बबन्ध योगबन्धैश्च तस्याः सर्वेन्द्रियाणि सः ॥ (११।३)

तां निर्विकारां दृष्ट्वा तु पुनर् एव शचीपतिः । (१२।१)

उवाच व्रीडितो राजंस्तां योगबलमोहिताम् ॥ (१२।२)

एह्येहीति ततः सा तं प्रतिवक्तुम् इयेष च । (१३।१)

स तां वाचं गुरोः पत्न्या विपुलः पर्यवर्तयत् ॥ (१३।२)

भोः किम् आगमने कृत्यम् इति तस्याश्च निःसृता । (१४।१)

वक्त्राच्छशाङ्कप्रतिमाद् वाणी संस्कारभूषिता ॥ (१४।२)

व्रीडिता सा तु तद् वाक्यम् उक्त्वा परवशा तदा । (१५।१)

पुरंदरश्च संत्रस्तो बभूव विमनास्तदा ॥ (१५।२)

स तद् वैकृतम् आलक्ष्य देवराजो विशां पते । (१६।१)

अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा ॥ (१६।२)

ददर्श च मुनिं तस्याः शरीरान्तरगोचरम् । (१७।१)

प्रतिबिम्बम् इवादर्शे गुरुपत्न्याः शरीरगम् ॥ (१७।२)

स तं घोरेण तपसा युक्तं दृष्ट्वा पुरंदरः । (१८।१)

प्रावेपत सुसंत्रस्तः शापभीतस्तदा विभो ॥ (१८।२)

विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुलः सुमहातपाः । (१९।१)

स्वं कलेवरम् आविश्य शक्रं भीतम् अथाब्रवीत् ॥ (१९।२)

अजितेन्द्रिय पापात्मन् कामात्मक पुरंदर । (२०।१)

न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा ॥ (२०।२)

किं नु तद् विस्मृतं शक्र न तन्मनसि ते स्थितम् । (२१।१)

गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाङ्कपरिचिह्नितः ॥ (२१।२)

जाने त्वां बालिशमतिम् अकृतात्मानम् अस्थिरम् । (२२।१)

मयेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम् ॥ (२२।२)

नाहं त्वाम् अद्य मूढात्मन् दहेयं हि स्वतेजसा । (२३।१)

कृपायमाणस्तु न ते दग्धुम् इच्छामि वासव ॥ (२३।२)

स च घोरतपा धीमान् गुरुर् मे पापचेतसम् । (२४।१)

दृष्ट्वा त्वां निर्दहेद् अद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा ॥ (२४।२)

नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर् मान्याश्च ते द्विजाः । (२५।१)

मा गमः ससुतामात्यो ऽत्ययं ब्रह्मबलार्दितः ॥ (२५।२)

अमरो ऽस्मीति यद् बुद्धिम् एताम् आस्थाय वर्तसे । (२६।१)

मावमंस्था न तपसाम् असाध्यं नाम किंचन ॥ (२६।२)

तच्छ्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मनः । (२७।१)

अकिंचिद् उक्त्वा व्रीडितस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ (२७।२)

मुहूर्तयाते शक्रे तु देवशर्मा महातपाः । (२८।१)

कृत्वा यज्ञं यथाकामम् आजगाम स्वम् आश्रमम् ॥ (२८।२)

आगते ऽथ गुरौ राजन् विपुलः प्रियकर्मकृत् । (२९।१)

रक्षितां गुरवे भार्यां न्यवेदयद् अनिन्दिताम् ॥ (२९।२)

अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सलः । (३०।१)

विपुलः पर्युपातिष्ठद् यथापूर्वम् अशङ्कितः ॥ (३०।२)

विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्यया । (३१।१)

निवेदयामास तदा विपुलः शक्रकर्म तत् ॥ (३१।२)

तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तुष्टो विपुलस्य प्रतापवान् । (३२।१)

बभूव शीलवृत्ताभ्यां तपसा नियमेन च ॥ (३२।२)

विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिम् आत्मनि च प्रभुः । (३३।१)

धर्मे च स्थिरतां दृष्ट्वा साधु साध्वित्युवाच ह ॥ (३३।२)

प्रतिनन्द्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम् । (३४।१)

वरेण छन्दयामास स तस्माद् गुरुवत्सलः । (३४।२)

अनुज्ञातश्च गुरुणा चचारानुत्तमं तपः ॥ (३४।३)

तथैव देवशर्मापि सभार्यः स महातपाः । (३५।१)

निर्भयो बलवृत्रघ्नाच्चचार विजने वने ॥ (३५।२)