बृहदश्व उवाच । (१।१)

ततस् तु याते वार्ष्णेये पुण्यश्लोकस्य दीव्यतः । (१।२)

पुष्करेण हृतं राज्यं यच्चान्यद् वसु किंचन ॥ (१।३)

हृतराज्यं नलं राजन् प्रहसन् पुष्करो ऽब्रवीत् । (२।१)

द्यूतं प्रवर्ततां भूयः प्रतिपाणो ऽस्ति कस्तव ॥ (२।२)

शिष्टा ते दमयन्त्येका सर्वम् अन्यद्धृतं मया । (३।१)

दमयन्त्याः पणः साधु वर्ततां यदि मन्यसे ॥ (३।२)

पुष्करेणैवम् उक्तस्य पुण्यश्लोकस्य मन्युना । (४।१)

व्यदीर्यतेव हृदयं न चैनं किंचिद् अब्रवीत् ॥ (४।२)

ततः पुष्करम् आलोक्य नलः परममन्युमान् । (५।१)

उत्सृज्य सर्वगात्रेभ्यो भूषणानि महायशाः ॥ (५।२)

एकवासा असंवीतः सुहृच्छोकविवर्धनः । (६।१)

निश्चक्राम तदा राजा त्यक्त्वा सुविपुलां श्रियम् ॥ (६।२)

दमयन्त्येकवस्त्रा तं गच्छन्तं पृष्ठतो ऽन्वियात् । (७।१)

स तया बाह्यतः सार्धं त्रिरात्रं नैषधो ऽवसत् ॥ (७।२)

पुष्करस् तु महाराज घोषयामास वै पुरे । (८।१)

नले यः सम्यग् आतिष्ठेत् स गच्छेद् वध्यतां मम ॥ (८।२)

पुष्करस्य तु वाक्येन तस्य विद्वेषणेन च । (९।१)

पौरा न तस्मिन् सत्कारं कृतवन्तो युधिष्ठिर ॥ (९।२)

स तथा नगराभ्याशे सत्कारार्हो न सत्कृतः । (१०।१)

त्रिरात्रम् उषितो राजा जलमात्रेण वर्तयन् ॥ (१०।२)

क्षुधा सम्पीड्यमानस् तु नलो बहुतिथे ऽहनि । (११।१)

अपश्यच्छकुनान् कांश्चिद्धिरण्यसदृशच्छदान् ॥ (११।२)

स चिन्तयामास तदा निषधाधिपतिर् बली । (१२।१)

अस्ति भक्षो ममाद्यायं वसु चेदं भविष्यति ॥ (१२।२)

ततस् तान् अन्तरीयेण वाससा समवास्तृणोत् । (१३।१)

तस्यान्तरीयम् आदाय जग्मुः सर्वे विहायसा ॥ (१३।२)

उत्पतन्तः खगास् ते तु वाक्यम् आहुस् तदा नलम् । (१४।१)

दृष्ट्वा दिग्वाससं भूमौ स्थितं दीनम् अधोमुखम् ॥ (१४।२)

वयम् अक्षाः सुदुर्बुद्धे तव वासो जिहीर्षवः । (१५।१)

आगता न हि नः प्रीतिः सवाससि गते त्वयि ॥ (१५।२)

तान् समीक्ष्य गतान् अक्षान् आत्मानं च विवाससम् । (१६।१)

पुण्यश्लोकस् ततो राजा दमयन्तीम् अथाब्रवीत् ॥ (१६।२)

येषां प्रकोपाद् ऐश्वर्यात् प्रच्युतो ऽहम् अनिन्दिते । (१७।१)

प्राणयात्रां न विन्दे च दुःखितः क्षुधयार्दितः ॥ (१७।२)

येषां कृते न सत्कारम् अकुर्वन् मयि नैषधाः । (१८।१)

त इमे शकुना भूत्वा वासो ऽप्यपहरन्ति मे ॥ (१८।२)

वैषम्यं परमं प्राप्तो दुःखितो गतचेतनः । (१९।१)

भर्ता ते ऽहं निबोधेदं वचनं हितम् आत्मनः ॥ (१९।२)

एते गच्छन्ति बहवः पन्थानो दक्षिणापथम् । (२०।१)

अवन्तीम् ऋक्षवन्तं च समतिक्रम्य पर्वतम् ॥ (२०।२)

एष विन्ध्यो महाशैलः पयोष्णी च समुद्रगा । (२१।१)

आश्रमाश्च महर्षीणाम् अमी पुष्पफलान्विताः ॥ (२१।२)

एष पन्था विदर्भाणाम् अयं गच्छति कोसलान् । (२२।१)

अतः परं च देशो ऽयं दक्षिणे दक्षिणापथः ॥ (२२।२)

ततः सा बाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता । (२३।१)

उवाच दमयन्ती तं नैषधं करुणं वचः ॥ (२३।२)

उद्वेपते मे हृदयं सीदन्त्यङ्गानि सर्वशः । (२४।१)

तव पार्थिव संकल्पं चिन्तयन्त्याः पुनः पुनः ॥ (२४।२)

हृतराज्यं हृतधनं विवस्त्रं क्षुच्छ्रमान्वितम् । (२५।१)

कथम् उत्सृज्य गच्छेयम् अहं त्वां विजने वने ॥ (२५।२)

श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस्य चिन्तयानस्य तत् सुखम् । (२६।१)

वने घोरे महाराज नाशयिष्यामि ते क्लमम् ॥ (२६।२)

न च भार्यासमं किंचिद् विद्यते भिषजां मतम् । (२७।१)

औषधं सर्वदुःखेषु सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (२७।२)

नल उवाच । (२८।१)

एवम् एतद् यथात्थ त्वं दमयन्ति सुमध्यमे । (२८।२)

नास्ति भार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ (२८।३)

न चाहं त्यक्तुकामस् त्वां किमर्थं भीरु शङ्कसे । (२९।१)

त्यजेयम् अहम् आत्मानं न त्वेव त्वाम् अनिन्दिते ॥ (२९।२)

दमयन्त्युवाच । (३०।१)

यदि मां त्वं महाराज न विहातुम् इहेच्छसि । (३०।२)

तत् किमर्थं विदर्भाणां पन्थाः समुपदिश्यते ॥ (३०।३)

अवैमि चाहं नृपते न त्वं मां त्यक्तुम् अर्हसि । (३१।१)

चेतसा त्वपकृष्टेन मां त्यजेथा महापते ॥ (३१।२)

पन्थानं हि ममाभीक्ष्णम् आख्यासि नरसत्तम । (३२।१)

अतोनिमित्तं शोकं मे वर्धयस्यमरप्रभ ॥ (३२।२)

यदि चायम् अभिप्रायस् तव राजन् व्रजेद् इति । (३३।१)

सहितावेव गच्छावो विदर्भान् यदि मन्यसे ॥ (३३।२)

विदर्भराजस् तत्र त्वां पूजयिष्यति मानद । (३४।१)

तेन त्वं पूजितो राजन् सुखं वत्स्यसि नो गृहे ॥ (३४।२)