महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 15

679 of 1995 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शल्य उवाच । (१।१)

śalya uvāca

1.2१.२

एवम् उक्तः स भगवाञ् शच्या पुनर् अथाब्रवीत् । (१।२)

evam uktaḥ sa bhagavāñ śacyā punar athābravīt |

1.3१.३

विक्रमस्य न कालो ऽयं नहुषो बलवत्तरः ॥ (१।३)

vikramasya na kālo 'yaṃ nahuṣo balavattaraḥ ||

2.1२.१

विवर्धितश्च ऋषिभिर् हव्यैः कव्यैश्च भामिनि । (२।१)

vivardhitaśca ṛṣibhir havyaiḥ kavyaiśca bhāmini |

2.2२.२

नीतिम् अत्र विधास्यामि देवि तां कर्तुम् अर्हसि ॥ (२।२)

nītim atra vidhāsyāmi devi tāṃ kartum arhasi ||

3.1३.१

गुह्यं चैतत् त्वया कार्यं नाख्यातव्यं शुभे क्वचित् । (३।१)

guhyaṃ caitat tvayā kāryaṃ nākhyātavyaṃ śubhe kvacit |

3.2३.२

गत्वा नहुषम् एकान्ते ब्रवीहि तनुमध्यमे ॥ (३।२)

gatvā nahuṣam ekānte bravīhi tanumadhyame ||

4.1४.१

ऋषियानेन दिव्येन माम् उपैहि जगत्पते । (४।१)

ṛṣiyānena divyena mām upaihi jagatpate |

4.2४.२

एवं तव वशे प्रीता भविष्यामीति तं वद ॥ (४।२)

evaṃ tava vaśe prītā bhaviṣyāmīti taṃ vada ||

5.1५.१

इत्युक्ता देवराजेन पत्नी सा कमलेक्षणा । (५।१)

ityuktā devarājena patnī sā kamalekṣaṇā |

5.2५.२

एवम् अस्त्वित्यथोक्त्वा तु जगाम नहुषं प्रति ॥ (५।२)

evam astvityathoktvā tu jagāma nahuṣaṃ prati ||

6.1६.१

नहुषस्तां ततो दृष्ट्वा विस्मितो वाक्यम् अब्रवीत् । (६।१)

nahuṣastāṃ tato dṛṣṭvā vismito vākyam abravīt |

6.2६.२

स्वागतं ते वरारोहे किं करोमि शुचिस्मिते ॥ (६।२)

svāgataṃ te varārohe kiṃ karomi śucismite ||

7.1७.१

भक्तं मां भज कल्याणि किम् इच्छसि मनस्विनि । (७।१)

bhaktaṃ māṃ bhaja kalyāṇi kim icchasi manasvini |

7.2७.२

तव कल्याणि यत् कार्यं तत् करिष्ये सुमध्यमे ॥ (७।२)

tava kalyāṇi yat kāryaṃ tat kariṣye sumadhyame ||

8.1८.१

न च व्रीडा त्वया कार्या सुश्रोणि मयि विश्वस । (८।१)

na ca vrīḍā tvayā kāryā suśroṇi mayi viśvasa |

8.2८.२

सत्येन वै शपे देवि कर्तास्मि वचनं तव ॥ (८।२)

satyena vai śape devi kartāsmi vacanaṃ tava ||

9.1९.१

इन्द्राण्युवाच । (९।१)

indrāṇyuvāca |

9.2९.२

यो मे त्वया कृतः कालस्तम् आकाङ्क्षे जगत्पते । (९।२)

yo me tvayā kṛtaḥ kālastam ākāṅkṣe jagatpate |

9.3९.३

ततस्त्वम् एव भर्ता मे भविष्यसि सुराधिप ॥ (९।३)

tatastvam eva bhartā me bhaviṣyasi surādhipa ||

10.1१०.१

कार्यं च हृदि मे यत् तद् देवराजावधारय । (१०।१)

kāryaṃ ca hṛdi me yat tad devarājāvadhāraya |

10.2१०.२

वक्ष्यामि यदि मे राजन् प्रियम् एतत् करिष्यसि । (१०।२)

vakṣyāmi yadi me rājan priyam etat kariṣyasi |

10.3१०.३

वाक्यं प्रणयसंयुक्तं ततः स्यां वशगा तव ॥ (१०।३)

vākyaṃ praṇayasaṃyuktaṃ tataḥ syāṃ vaśagā tava ||

11.1११.१

इन्द्रस्य वाजिनो वाहा हस्तिनो ऽथ रथास्तथा । (११।१)

indrasya vājino vāhā hastino 'tha rathāstathā |

11.2११.२

इच्छाम्यहम् इहापूर्वं वाहनं ते सुराधिप । (११।२)

icchāmyaham ihāpūrvaṃ vāhanaṃ te surādhipa |

11.3११.३

यन्न विष्णोर् न रुद्रस्य नासुराणां न रक्षसाम् ॥ (११।३)

yanna viṣṇor na rudrasya nāsurāṇāṃ na rakṣasām ||

12.1१२.१

वहन्तु त्वां महाराज ऋषयः संगता विभो । (१२।१)

vahantu tvāṃ mahārāja ṛṣayaḥ saṃgatā vibho |

12.2१२.२

सर्वे शिबिकया राजन्न् एतद्धि मम रोचते ॥ (१२।२)

sarve śibikayā rājann etaddhi mama rocate ||

13.1१३.१

नासुरेषु न देवेषु तुल्यो भवितुम् अर्हसि । (१३।१)

nāsureṣu na deveṣu tulyo bhavitum arhasi |

13.2१३.२

सर्वेषां तेज आदत्स्व स्वेन वीर्येण दर्शनात् । (१३।२)

sarveṣāṃ teja ādatsva svena vīryeṇa darśanāt |

13.3१३.३

न ते प्रमुखतः स्थातुं कश्चिद् इच्छति वीर्यवान् ॥ (१३।३)

na te pramukhataḥ sthātuṃ kaścid icchati vīryavān ||

14.1१४.१

शल्य उवाच । (१४।१)

śalya uvāca

14.2१४.२

एवम् उक्तस्तु नहुषः प्राहृष्यत तदा किल । (१४।२)

evam uktastu nahuṣaḥ prāhṛṣyata tadā kila |

14.3१४.३

उवाच वचनं चापि सुरेन्द्रस्ताम् अनिन्दिताम् ॥ (१४।३)

uvāca vacanaṃ cāpi surendrastām aninditām ||

15.1१५.१

अपूर्वं वाहनम् इदं त्वयोक्तं वरवर्णिनि । (१५।१)

apūrvaṃ vāhanam idaṃ tvayoktaṃ varavarṇini |

15.2१५.२

दृढं मे रुचितं देवि त्वद्वशो ऽस्मि वरानने ॥ (१५।२)

dṛḍhaṃ me rucitaṃ devi tvadvaśo 'smi varānane ||

16.1१६.१

न ह्यल्पवीर्यो भवति यो वाहान् कुरुते मुनीन् । (१६।१)

na hyalpavīryo bhavati yo vāhān kurute munīn |

16.2१६.२

अहं तपस्वी बलवान् भूतभव्यभवत्प्रभुः ॥ (१६।२)

ahaṃ tapasvī balavān bhūtabhavyabhavatprabhuḥ ||

17.1१७.१

मयि क्रुद्धे जगन्न स्यान्मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । (१७।१)

mayi kruddhe jaganna syānmayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |

17.2१७.२

देवदानवगन्धर्वाः किंनरोरगराक्षसाः ॥ (१७।२)

devadānavagandharvāḥ kiṃnaroragarākṣasāḥ ||

18.1१८.१

न मे क्रुद्धस्य पर्याप्ताः सर्वे लोकाः शुचिस्मिते । (१८।१)

na me kruddhasya paryāptāḥ sarve lokāḥ śucismite |

18.2१८.२

चक्षुषा यं प्रपश्यामि तस्य तेजो हराम्यहम् ॥ (१८।२)

cakṣuṣā yaṃ prapaśyāmi tasya tejo harāmyaham ||

19.1१९.१

तस्मात् ते वचनं देवि करिष्यामि न संशयः । (१९।१)

tasmāt te vacanaṃ devi kariṣyāmi na saṃśayaḥ |

19.2१९.२

सप्तर्षयो मां वक्ष्यन्ति सर्वे ब्रह्मर्षयस्तथा । (१९।२)

saptarṣayo māṃ vakṣyanti sarve brahmarṣayastathā |

19.3१९.३

पश्य माहात्म्यम् अस्माकम् ऋद्धिं च वरवर्णिनि ॥ (१९।३)

paśya māhātmyam asmākam ṛddhiṃ ca varavarṇini ||

20.1२०.१

एवम् उक्त्वा तु तां देवीं विसृज्य च वराननाम् । (२०।१)

evam uktvā tu tāṃ devīṃ visṛjya ca varānanām |

20.2२०.२

विमाने योजयित्वा स ऋषीन्नियमम् आस्थितान् ॥ (२०।२)

vimāne yojayitvā sa ṛṣīnniyamam āsthitān ||

21.1२१.१

अब्रह्मण्यो बलोपेतो मत्तो वरमदेन च । (२१।१)

abrahmaṇyo balopeto matto varamadena ca |

21.2२१.२

कामवृत्तः स दुष्टात्मा वाहयामास तान् ऋषीन् ॥ (२१।२)

kāmavṛttaḥ sa duṣṭātmā vāhayāmāsa tān ṛṣīn ||

22.1२२.१

नहुषेण विसृष्टा च बृहस्पतिम् उवाच सा । (२२।१)

nahuṣeṇa visṛṣṭā ca bṛhaspatim uvāca sā |

22.2२२.२

समयो ऽल्पावशेषो मे नहुषेणेह यः कृतः । (२२।२)

samayo 'lpāvaśeṣo me nahuṣeṇeha yaḥ kṛtaḥ |

22.3२२.३

शक्रं मृगय शीघ्रं त्वं भक्तायाः कुरु मे दयाम् ॥ (२२।३)

śakraṃ mṛgaya śīghraṃ tvaṃ bhaktāyāḥ kuru me dayām ||

23.1२३.१

बाढम् इत्येव भगवान् बृहस्पतिर् उवाच ताम् । (२३।१)

bāḍham ityeva bhagavān bṛhaspatir uvāca tām |

23.2२३.२

न भेतव्यं त्वया देवि नहुषाद् दुष्टचेतसः ॥ (२३।२)

na bhetavyaṃ tvayā devi nahuṣād duṣṭacetasaḥ ||

24.1२४.१

न ह्येष स्थास्यति चिरं गत एष नराधमः । (२४।१)

na hyeṣa sthāsyati ciraṃ gata eṣa narādhamaḥ |

24.2२४.२

अधर्मज्ञो महर्षीणां वाहनाच्च हतः शुभे ॥ (२४।२)

adharmajño maharṣīṇāṃ vāhanācca hataḥ śubhe ||

25.1२५.१

इष्टिं चाहं करिष्यामि विनाशायास्य दुर्मतेः । (२५।१)

iṣṭiṃ cāhaṃ kariṣyāmi vināśāyāsya durmateḥ |

25.2२५.२

शक्रं चाधिगमिष्यामि मा भैस्त्वं भद्रम् अस्तु ते ॥ (२५।२)

śakraṃ cādhigamiṣyāmi mā bhaistvaṃ bhadram astu te ||

26.1२६.१

ततः प्रज्वाल्य विधिवज्जुहाव परमं हविः । (२६।१)

tataḥ prajvālya vidhivajjuhāva paramaṃ haviḥ |

26.2२६.२

बृहस्पतिर् महातेजा देवराजोपलब्धये ॥ (२६।२)

bṛhaspatir mahātejā devarājopalabdhaye ||

27.1२७.१

तस्माच्च भगवान् देवः स्वयम् एव हुताशनः । (२७।१)

tasmācca bhagavān devaḥ svayam eva hutāśanaḥ |

27.2२७.२

स्त्रीवेषम् अद्भुतं कृत्वा सहसान्तरधीयत ॥ (२७।२)

strīveṣam adbhutaṃ kṛtvā sahasāntaradhīyata ||

28.1२८.१

स दिशः प्रदिशश्चैव पर्वतांश्च वनानि च । (२८।१)

sa diśaḥ pradiśaścaiva parvatāṃśca vanāni ca |

28.2२८.२

पृथिवीं चान्तरिक्षं च विचीयातिमनोगतिः । (२८।२)

pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca vicīyātimanogatiḥ |

28.3२८.३

निमेषान्तरमात्रेण बृहस्पतिम् उपागमत् ॥ (२८।३)

nimeṣāntaramātreṇa bṛhaspatim upāgamat ||

29.1२९.१

अग्निर् उवाच । (२९।१)

agnir uvāca

29.2२९.२

बृहस्पते न पश्यामि देवराजम् अहं क्वचित् । (२९।२)

bṛhaspate na paśyāmi devarājam ahaṃ kvacit |

29.3२९.३

आपः शेषाः सदा चापः प्रवेष्टुं नोत्सहाम्यहम् । (२९।३)

āpaḥ śeṣāḥ sadā cāpaḥ praveṣṭuṃ notsahāmyaham |

29.4२९.४

न मे तत्र गतिर् ब्रह्मन् किम् अन्यत् करवाणि ते ॥ (२९।४)

na me tatra gatir brahman kim anyat karavāṇi te ||

30.1३०.१

शल्य उवाच । (३०।१)

śalya uvāca

30.2३०.२

तम् अब्रवीद् देवगुरुर् अपो विश महाद्युते ॥ (३०।२)

tam abravīd devagurur apo viśa mahādyute ||

31.1३१.१

अग्निर् उवाच । (३१।१)

agnir uvāca

31.2३१.२

नापः प्रवेष्टुं शक्ष्यामि क्षयो मे ऽत्र भविष्यति । (३१।२)

nāpaḥ praveṣṭuṃ śakṣyāmi kṣayo me 'tra bhaviṣyati |

31.3३१.३

शरणं त्वां प्रपन्नो ऽस्मि स्वस्ति ते ऽस्तु महाद्युते ॥ (३१।३)

śaraṇaṃ tvāṃ prapanno 'smi svasti te 'stu mahādyute ||

32.1३२.१

अद्भ्यो ऽग्निर् ब्रह्मतः क्षत्रम् अश्मनो लोहम् उत्थितम् । (३२।१)

adbhyo 'gnir brahmataḥ kṣatram aśmano loham utthitam |

32.2३२.२

तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ (३२।२)

teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit