महाभारतMahābhārata

MBh, 10, 18

1301 of 1995 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वासुदेव उवाच । (१।१)

vāsudeva uvāca

1.2१.२

ततो देवयुगे ऽतीते देवा वै समकल्पयन् । (१।२)

tato devayuge 'tīte devā vai samakalpayan |

1.3१.३

यज्ञं वेदप्रमाणेन विधिवद् यष्टुम् ईप्सवः ॥ (१।३)

yajñaṃ vedapramāṇena vidhivad yaṣṭum īpsavaḥ ||

2.1२.१

कल्पयामासुर् अव्यग्रा देशान् यज्ञोचितांस् ततः । (२।१)

kalpayāmāsur avyagrā deśān yajñocitāṃs tataḥ |

2.2२.२

भागार्हा देवताश् चैव यज्ञियं द्रव्यम् एव च ॥ (२।२)

bhāgārhā devatāś caiva yajñiyaṃ dravyam eva ca ||

3.1३.१

ता वै रुद्रम् अजानन्त्यो याथातथ्येन देवताः । (३।१)

tā vai rudram ajānantyo yāthātathyena devatāḥ |

3.2३.२

नाकल्पयन्त देवस्य स्थाणोर् भागं नराधिप ॥ (३।२)

nākalpayanta devasya sthāṇor bhāgaṃ narādhipa ||

4.1४.१

सो ऽकल्प्यमाने भागे तु कृत्तिवासा मखे ऽमरैः । (४।१)

so 'kalpyamāne bhāge tu kṛttivāsā makhe 'maraiḥ |

4.2४.२

तरसा भागम् अन्विच्छन् धनुर् आदौ ससर्ज ह ॥ (४।२)

tarasā bhāgam anvicchan dhanur ādau sasarja ha ||

5.1५.१

लोकयज्ञः क्रियायज्ञो गृहयज्ञः सनातनः । (५।१)

lokayajñaḥ kriyāyajño gṛhayajñaḥ sanātanaḥ |

5.2५.२

पञ्चभूतमयो यज्ञो नृयज्ञश् चैव पञ्चमः ॥ (५।२)

pañcabhūtamayo yajño nṛyajñaś caiva pañcamaḥ ||

6.1६.१

लोकयज्ञेन यज्ञैषी कपर्दी विदधे धनुः । (६।१)

lokayajñena yajñaiṣī kapardī vidadhe dhanuḥ |

6.2६.२

धनुः सृष्टम् अभूत् तस्य पञ्चकिष्कुप्रमाणतः ॥ (६।२)

dhanuḥ sṛṣṭam abhūt tasya pañcakiṣkupramāṇataḥ ||

7.1७.१

वषट्कारो ऽभवज् ज्या तु धनुषस् तस्य भारत । (७।१)

vaṣaṭkāro 'bhavaj jyā tu dhanuṣas tasya bhārata |

7.2७.२

यज्ञाङ्गानि च चत्वारि तस्य संहनने ऽभवन् ॥ (७।२)

yajñāṅgāni ca catvāri tasya saṃhanane 'bhavan ||

8.1८.१

ततः क्रुद्धो महादेवस् तद् उपादाय कार्मुकम् । (८।१)

tataḥ kruddho mahādevas tad upādāya kārmukam |

8.2८.२

आजगामाथ तत्रैव यत्र देवाः समीजिरे ॥ (८।२)

ājagāmātha tatraiva yatra devāḥ samījire ||

9.1९.१

तम् आत्तकार्मुकं दृष्ट्वा ब्रह्मचारिणम् अव्ययम् । (९।१)

tam āttakārmukaṃ dṛṣṭvā brahmacāriṇam avyayam |

9.2९.२

विव्यथे पृथिवी देवी पर्वताश् च चकम्पिरे ॥ (९।२)

vivyathe pṛthivī devī parvatāś ca cakampire ||

10.1१०.१

न ववौ पवनश् चैव नाग्निर् जज्वाल चैधितः । (१०।१)

na vavau pavanaś caiva nāgnir jajvāla caidhitaḥ |

10.2१०.२

व्यभ्रमच् चापि संविग्नं दिवि नक्षत्रमण्डलम् ॥ (१०।२)

vyabhramac cāpi saṃvignaṃ divi nakṣatramaṇḍalam ||

11.1११.१

न बभौ भास्करश् चापि सोमः श्रीमुक्तमण्डलः । (११।१)

na babhau bhāskaraś cāpi somaḥ śrīmuktamaṇḍalaḥ |

11.2११.२

तिमिरेणाकुलं सर्वम् आकाशं चाभवद् वृतम् ॥ (११।२)

timireṇākulaṃ sarvam ākāśaṃ cābhavad vṛtam ||

12.1१२.१

अभिभूतास् ततो देवा विषयान् न प्रजज्ञिरे । (१२।१)

abhibhūtās tato devā viṣayān na prajajñire |

12.2१२.२

न प्रत्यभाच् च यज्ञस् तान् वेदा बभ्रंशिरे तदा ॥ (१२।२)

na pratyabhāc ca yajñas tān vedā babhraṃśire tadā ||

13.1१३.१

ततः स यज्ञं रौद्रेण विव्याध हृदि पत्रिणा । (१३।१)

tataḥ sa yajñaṃ raudreṇa vivyādha hṛdi patriṇā |

13.2१३.२

अपक्रान्तस् ततो यज्ञो मृगो भूत्वा सपावकः ॥ (१३।२)

apakrāntas tato yajño mṛgo bhūtvā sapāvakaḥ ||

14.1१४.१

स तु तेनैव रूपेण दिवं प्राप्य व्यरोचत । (१४।१)

sa tu tenaiva rūpeṇa divaṃ prāpya vyarocata |

14.2१४.२

अन्वीयमानो रुद्रेण युधिष्ठिर नभस्तले ॥ (१४।२)

anvīyamāno rudreṇa yudhiṣṭhira nabhastale ||

15.1१५.१

अपक्रान्ते ततो यज्ञे संज्ञा न प्रत्यभात् सुरान् । (१५।१)

apakrānte tato yajñe saṃjñā na pratyabhāt surān |

15.2१५.२

नष्टसंज्ञेषु देवेषु न प्रज्ञायत किंचन ॥ (१५।२)

naṣṭasaṃjñeṣu deveṣu na prajñāyata kiṃcana ||

16.1१६.१

त्र्यम्बकः सवितुर् बाहू भगस्य नयने तथा । (१६।१)

tryambakaḥ savitur bāhū bhagasya nayane tathā |

16.2१६.२

पूष्णश् च दशनान् क्रुद्धो धनुष्कोट्या व्यशातयत् ॥ (१६।२)

pūṣṇaś ca daśanān kruddho dhanuṣkoṭyā vyaśātayat ||

17.1१७.१

प्राद्रवन्त ततो देवा यज्ञाङ्गानि च सर्वशः । (१७।१)

prādravanta tato devā yajñāṅgāni ca sarvaśaḥ |

17.2१७.२

केचित् तत्रैव घूर्णन्तो गतासव इवाभवन् ॥ (१७।२)

kecit tatraiva ghūrṇanto gatāsava ivābhavan ||

18.1१८.१

स तु विद्राव्य तत् सर्वं शितिकण्ठो ऽवहस्य च । (१८।१)

sa tu vidrāvya tat sarvaṃ śitikaṇṭho 'vahasya ca |

18.2१८.२

अवष्टभ्य धनुष्कोटिं रुरोध विबुधांस् ततः ॥ (१८।२)

avaṣṭabhya dhanuṣkoṭiṃ rurodha vibudhāṃs tataḥ ||

19.1१९.१

ततो वाग् अमरैर् उक्ता ज्यां तस्य धनुषो ऽछिनत् । (१९।१)

tato vāg amarair uktā jyāṃ tasya dhanuṣo 'chinat |

19.2१९.२

अथ तत् सहसा राजंश् छिन्नज्यं विस्फुरद् धनुः ॥ (१९।२)

atha tat sahasā rājaṃś chinnajyaṃ visphurad dhanuḥ ||

20.1२०.१

ततो विधनुषं देवा देवश्रेष्ठम् उपागमन् । (२०।१)

tato vidhanuṣaṃ devā devaśreṣṭham upāgaman |

20.2२०.२

शरणं सह यज्ञेन प्रसादं चाकरोत् प्रभुः ॥ (२०।२)

śaraṇaṃ saha yajñena prasādaṃ cākarot prabhuḥ ||

21.1२१.१

ततः प्रसन्नो भगवान् प्रास्यत् कोपं जलाशये । (२१।१)

tataḥ prasanno bhagavān prāsyat kopaṃ jalāśaye |

21.2२१.२

स जलं पावको भूत्वा शोषयत्य् अनिशं प्रभो ॥ (२१।२)

sa jalaṃ pāvako bhūtvā śoṣayaty aniśaṃ prabho ||

22.1२२.१

भगस्य नयने चैव बाहू च सवितुस् तथा । (२२।१)

bhagasya nayane caiva bāhū ca savitus tathā |

22.2२२.२

प्रादात् पूष्णश् च दशनान् पुनर् यज्ञं च पाण्डव ॥ (२२।२)

prādāt pūṣṇaś ca daśanān punar yajñaṃ ca pāṇḍava ||

23.1२३.१

ततः सर्वम् इदं स्वस्थं बभूव पुनर् एव ह । (२३।१)

tataḥ sarvam idaṃ svasthaṃ babhūva punar eva ha |

23.2२३.२

सर्वाणि च हवींष्य् अस्य देवा भागम् अकल्पयन् ॥ (२३।२)

sarvāṇi ca havīṃṣy asya devā bhāgam akalpayan ||

24.1२४.१

तस्मिन् क्रुद्धे ऽभवत् सर्वम् अस्वस्थं भुवनं विभो । (२४।१)

tasmin kruddhe 'bhavat sarvam asvasthaṃ bhuvanaṃ vibho |

24.2२४.२

प्रसन्ने च पुनः स्वस्थं स प्रसन्नो ऽस्य वीर्यवान् ॥ (२४।२)

prasanne ca punaḥ svasthaṃ sa prasanno 'sya vīryavān ||

25.1२५.१

ततस् ते निहताः सर्वे तव पुत्रा महारथाः । (२५।१)

tatas te nihatāḥ sarve tava putrā mahārathāḥ |

25.2२५.२

अन्ये च बहवः शूराः पाञ्चालाश् च सहानुगाः ॥ (२५।२)

anye ca bahavaḥ śūrāḥ pāñcālāś ca sahānugāḥ ||

26.1२६.१

न तन् मनसि कर्तव्यं न हि तद् द्रौणिना कृतम् । (२६।१)

na tan manasi kartavyaṃ na hi tad drauṇinā kṛtam |

26.2२६.२

महादेवप्रसादः स कुरु कार्यम् अनन्तरम् ॥ (२६।२)

mahādevaprasādaḥ sa kuru kāryam anantaram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 10, 18

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit