युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

इमे जना नरश्रेष्ठ प्रशंसन्ति सदा भुवि । (१।२)

धर्मस्य शीलम् एवादौ ततो मे संशयो महान् ॥ (१।३)

यदि तच्छक्यम् अस्माभिर् ज्ञातुं धर्मभृतां वर । (२।१)

श्रोतुम् इच्छामि तत् सर्वं यथैतद् उपलभ्यते ॥ (२।२)

कथं नु प्राप्यते शीलं श्रोतुम् इच्छामि भारत । (३।१)

किंलक्षणं च तत् प्रोक्तं ब्रूहि मे वदतां वर ॥ (३।२)

भीष्म उवाच । (४।१)

पुरा दुर्योधनेनेह धृतराष्ट्राय मानद । (४।२)

आख्यातं तप्यमानेन श्रियं दृष्ट्वा तथागताम् ॥ (४।३)

इन्द्रप्रस्थे महाराज तव सभ्रातृकस्य ह । (५।१)

सभायां चावहसनं तत् सर्वं शृणु भारत ॥ (५।२)

भवतस्तां सभां दृष्ट्वा समृद्धिं चाप्यनुत्तमाम् । (६।१)

दुर्योधनस्तदासीनः सर्वं पित्रे न्यवेदयत् ॥ (६।२)

श्रुत्वा च धृतराष्ट्रो ऽपि दुर्योधनवचस्तदा । (७।१)

अब्रवीत् कर्णसहितं दुर्योधनम् इदं वचः ॥ (७।२)

किमर्थं तप्यसे पुत्र श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः । (८।१)

श्रुत्वा त्वाम् अनुनेष्यामि यदि सम्यग् भविष्यसि ॥ (८।२)

यथा त्वं महद् ऐश्वर्यं प्राप्तः परपुरंजय । (९।१)

किंकरा भ्रातरः सर्वे मित्राः संबन्धिनस्तथा ॥ (९।२)

आच्छादयसि प्रावारान् अश्नासि पिशितोदनम् । (१०।१)

आजानेया वहन्ति त्वां कस्माच्छोचसि पुत्रक ॥ (१०।२)

दुर्योधन उवाच । (११।१)

दश तानि सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् । (११।२)

भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने ॥ (११।३)

दृष्ट्वा च तां सभां दिव्यां दिव्यपुष्पफलान्विताम् । (१२।१)

अश्वांस्तित्तिरकल्माषान् रत्नानि विविधानि च ॥ (१२।२)

दृष्ट्वा तां पाण्डवेयानाम् ऋद्धिम् इन्द्रोपमां शुभाम् । (१३।१)

अमित्राणां सुमहतीम् अनुशोचामि मानद ॥ (१३।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (१४।१)

यदीच्छसि श्रियं तात यादृशीं तां युधिष्ठिरे । (१४।२)

विशिष्टां वा नरव्याघ्र शीलवान् भव पुत्रक ॥ (१४।३)

शीलेन हि त्रयो लोकाः शक्या जेतुं न संशयः । (१५।१)

न हि किंचिद् असाध्यं वै लोके शीलवतां भवेत् ॥ (१५।२)

एकरात्रेण मान्धाता त्र्यहेण जनमेजयः । (१६।१)

सप्तरात्रेण नाभागः पृथिवीं प्रतिपेदिवान् ॥ (१६।२)

एते हि पार्थिवाः सर्वे शीलवन्तो दमान्विताः । (१७।१)

अतस्तेषां गुणक्रीता वसुधा स्वयम् आगमत् ॥ (१७।२)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१८।१)

नारदेन पुरा प्रोक्तं शीलम् आश्रित्य भारत ॥ (१८।२)

प्रह्रादेन हृतं राज्यं महेन्द्रस्य महात्मनः । (१९।१)

शीलम् आश्रित्य दैत्येन त्रैलोक्यं च वशीकृतम् ॥ (१९।२)

ततो बृहस्पतिं शक्रः प्राञ्जलिः समुपस्थितः । (२०।१)

उवाच च महाप्राज्ञः श्रेय इच्छामि वेदितुम् ॥ (२०।२)

ततो बृहस्पतिस्तस्मै ज्ञानं नैःश्रेयसं परम् । (२१।१)

कथयामास भगवान् देवेन्द्राय कुरूद्वह ॥ (२१।२)

एतावच्छ्रेय इत्येव बृहस्पतिर् अभाषत । (२२।१)

इन्द्रस्तु भूयः पप्रच्छ क्व विशेषो भवेद् इति ॥ (२२।२)

बृहस्पतिर् उवाच । (२३।१)

विशेषो ऽस्ति महांस्तात भार्गवस्य महात्मनः । (२३।२)

तत्रागमय भद्रं ते भूय एव पुरंदर ॥ (२३।३)

धृतराष्ट्र उवाच । (२४।१)

आत्मनस्तु ततः श्रेयो भार्गवात् सुमहायशाः । (२४।२)

ज्ञानम् आगमयत् प्रीत्या पुनः स परमद्युतिः ॥ (२४।३)

तेनापि समनुज्ञातो भार्गवेण महात्मना । (२५।१)

श्रेयो ऽस्तीति पुनर् भूयः शुक्रम् आह शतक्रतुः ॥ (२५।२)

भार्गवस्त्वाह धर्मज्ञः प्रह्रादस्य महात्मनः । (२६।१)

ज्ञानम् अस्ति विशेषेण ततो हृष्टश्च सो ऽभवत् ॥ (२६।२)

स ततो ब्राह्मणो भूत्वा प्रह्रादं पाकशासनः । (२७।१)

सृत्वा प्रोवाच मेधावी श्रेय इच्छामि वेदितुम् ॥ (२७।२)

प्रह्रादस्त्वब्रवीद् विप्रं क्षणो नास्ति द्विजर्षभ । (२८।१)

त्रैलोक्यराज्ये सक्तस्य ततो नोपदिशामि ते ॥ (२८।२)

ब्राह्मणस्त्वब्रवीद् वाक्यं कस्मिन् काले क्षणो भवेत् । (२९।१)

ततोपदिष्टम् इच्छामि यद् यत् कार्यान्तरं भवेत् ॥ (२९।२)

ततः प्रीतो ऽभवद् राजा प्रह्रादो ब्रह्मवादिने । (३०।१)

तथेत्युक्त्वा शुभे काले ज्ञानतत्त्वं ददौ तदा ॥ (३०।२)

ब्राह्मणो ऽपि यथान्यायं गुरुवृत्तिम् अनुत्तमाम् । (३१।१)

चकार सर्वभावेन यद्वत् स मनसेच्छति ॥ (३१।२)

पृष्टश्च तेन बहुशः प्राप्तं कथम् अरिंदम । (३२।१)

त्रैलोक्यराज्यं धर्मज्ञ कारणं तद् ब्रवीहि मे ॥ (३२।२)

प्रह्राद उवाच । (३३।१)

नासूयामि द्विजश्रेष्ठ राजास्मीति कदाचन । (३३।२)

कव्यानि वदतां तात संयच्छामि वहामि च ॥ (३३।३)

ते विस्रब्धाः प्रभाषन्ते संयच्छन्ति च मां सदा । (३४।१)

ते मा कव्यपदे सक्तं शुश्रूषुम् अनसूयकम् ॥ (३४।२)

धर्मात्मानं जितक्रोधं संयतं संयतेन्द्रियम् । (३५।१)

समाचिन्वन्ति शास्तारः क्षौद्रं मध्विव मक्षिकाः ॥ (३५।२)

सो ऽहं वागग्रपिष्टानां रसानाम् अवलेहिता । (३६।१)

स्वजात्यान् अधितिष्ठामि नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ (३६।२)

एतत् पृथिव्याम् अमृतम् एतच्चक्षुर् अनुत्तमम् । (३७।१)

यद् ब्राह्मणमुखे कव्यम् एतच्छ्रुत्वा प्रवर्तते ॥ (३७।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (३८।१)

एतावच्छ्रेय इत्याह प्रह्रादो ब्रह्मवादिनम् । (३८।२)

शुश्रूषितस्तेन तदा दैत्येन्द्रो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (३८।३)

यथावद् गुरुवृत्त्या ते प्रीतो ऽस्मि द्विजसत्तम । (३९।१)

वरं वृणीष्व भद्रं ते प्रदातास्मि न संशयः ॥ (३९।२)

कृतम् इत्येव दैत्येन्द्रम् उवाच स च वै द्विजः । (४०।१)

प्रह्रादस्त्वब्रवीत् प्रीतो गृह्यतां वर इत्युत ॥ (४०।२)

ब्राह्मण उवाच । (४१।१)

यदि राजन् प्रसन्नस्त्वं मम चेच्छसि चेद्धितम् । (४१।२)

भवतः शीलम् इच्छामि प्राप्तुम् एष वरो मम ॥ (४१।३)

धृतराष्ट्र उवाच । (४२।१)

ततः प्रीतश्च दैत्येन्द्रो भयं चास्याभवन्महत् । (४२।२)

वरे प्रदिष्टे विप्रेण नाल्पतेजायम् इत्युत ॥ (४२।३)

एवम् अस्त्विति तं प्राह प्रह्रादो विस्मितस्तदा । (४३।१)

उपाकृत्य तु विप्राय वरं दुःखान्वितो ऽभवत् ॥ (४३।२)

दत्ते वरे गते विप्रे चिन्तासीन्महती ततः । (४४।१)

प्रह्रादस्य महाराज निश्चयं न च जग्मिवान् ॥ (४४।२)

तस्य चिन्तयतस्तात छायाभूतं महाद्युते । (४५।१)

तेजो विग्रहवत् तात शरीरम् अजहात् तदा ॥ (४५।२)

तम् अपृच्छन्महाकायं प्रह्रादः को भवान् इति । (४६।१)

प्रत्याह ननु शीलो ऽस्मि त्यक्तो गच्छाम्यहं त्वया ॥ (४६।२)

तस्मिन् द्विजवरे राजन् वत्स्याम्यहम् अनिन्दितम् । (४७।१)

यो ऽसौ शिष्यत्वम् आगम्य त्वयि नित्यं समाहितः । (४७।२)

इत्युक्त्वान्तर्हितं तद् वै शक्रं चान्वविशत् प्रभो ॥ (४७।३)

तस्मिंस्तेजसि याते तु तादृग्रूपस्ततो ऽपरः । (४८।१)

शरीरान्निःसृतस्तस्य को भवान् इति चाब्रवीत् ॥ (४८।२)

धर्मं प्रह्राद मां विद्धि यत्रासौ द्विजसत्तमः । (४९।१)

तत्र यास्यामि दैत्येन्द्र यतः शीलं ततो ह्यहम् ॥ (४९।२)

ततो ऽपरो महाराज प्रज्वलन्न् इव तेजसा । (५०।१)

शरीरान्निःसृतस्तस्य प्रह्रादस्य महात्मनः ॥ (५०।२)

को भवान् इति पृष्टश्च तम् आह स महाद्युतिः । (५१।१)

सत्यम् अस्म्यसुरेन्द्राग्र्य यास्ये ऽहं धर्मम् अन्विह ॥ (५१।२)

तस्मिन् अनुगते धर्मं पुरुषे पुरुषो ऽपरः । (५२।१)

निश्चक्राम ततस्तस्मात् पृष्टश्चाह महात्मना । (५२।२)

वृत्तं प्रह्राद मां विद्धि यतः सत्यं ततो ह्यहम् ॥ (५२।३)

तस्मिन् गते महाश्वेतः शरीरात् तस्य निर्ययौ । (५३।१)

पृष्टश्चाह बलं विद्धि यतो वृत्तम् अहं ततः । (५३।२)

इत्युक्त्वा च ययौ तत्र यतो वृत्तं नराधिप ॥ (५३।३)

ततः प्रभामयी देवी शरीरात् तस्य निर्ययौ । (५४।१)

ताम् अपृच्छत् स दैत्येन्द्रः सा श्रीर् इत्येवम् अब्रवीत् ॥ (५४।२)

उषितास्मि सुखं वीर त्वयि सत्यपराक्रमे । (५५।१)

त्वया त्यक्ता गमिष्यामि बलं यत्र ततो ह्यहम् ॥ (५५।२)

ततो भयं प्रादुरासीत् प्रह्रादस्य महात्मनः । (५६।१)

अपृच्छत च तां भूयः क्व यासि कमलालये ॥ (५६।२)

त्वं हि सत्यव्रता देवी लोकस्य परमेश्वरी । (५७।१)

कश्चासौ ब्राह्मणश्रेष्ठस्तत्त्वम् इच्छामि वेदितुम् ॥ (५७।२)

श्रीर् उवाच । (५८।१)

स शक्रो ब्रह्मचारी च यस्त्वया चोपशिक्षितः । (५८।२)

त्रैलोक्ये ते यद् ऐश्वर्यं तत् तेनापहृतं प्रभो ॥ (५८।३)

शीलेन हि त्वया लोकाः सर्वे धर्मज्ञ निर्जिताः । (५९।१)

तद् विज्ञाय महेन्द्रेण तव शीलं हृतं प्रभो ॥ (५९।२)

धर्मः सत्यं तथा वृत्तं बलं चैव तथा ह्यहम् । (६०।१)

शीलमूला महाप्राज्ञ सदा नास्त्यत्र संशयः ॥ (६०।२)

भीष्म उवाच । (६१।१)

एवम् उक्त्वा गता तु श्रीस्ते च सर्वे युधिष्ठिर । (६१।२)

दुर्योधनस्तु पितरं भूय एवाब्रवीद् इदम् ॥ (६१।३)

शीलस्य तत्त्वम् इच्छामि वेत्तुं कौरवनन्दन । (६२।१)

प्राप्यते च यथा शीलं तम् उपायं वदस्व मे ॥ (६२।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (६३।१)

सोपायं पूर्वम् उद्दिष्टं प्रह्रादेन महात्मना । (६३।२)

संक्षेपतस्तु शीलस्य शृणु प्राप्तिं नराधिप ॥ (६३।३)

अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा । (६४।१)

अनुग्रहश्च दानं च शीलम् एतत् प्रशस्यते ॥ (६४।२)

यद् अन्येषां हितं न स्याद् आत्मनः कर्म पौरुषम् । (६५।१)

अपत्रपेत वा येन न तत् कुर्यात् कथंचन ॥ (६५।२)

तत् तु कर्म तथा कुर्याद् येन श्लाघेत संसदि । (६६।१)

एतच्छीलं समासेन कथितं कुरुसत्तम ॥ (६६।२)

यद्यप्यशीला नृपते प्राप्नुवन्ति क्वचिच्छ्रियम् । (६७।१)

न भुञ्जते चिरं तात समूलाश्च पतन्ति ते ॥ (६७।२)

एतद् विदित्वा तत्त्वेन शीलवान् भव पुत्रक । (६८।१)

यदीच्छसि श्रियं तात सुविशिष्टां युधिष्ठिरात् ॥ (६८।२)

भीष्म उवाच । (६९।१)

एतत् कथितवान् पुत्रे धृतराष्ट्रो नराधिप । (६९।२)

एतत् कुरुष्व कौन्तेय ततः प्राप्स्यसि तत् फलम् ॥ (६९।३)