महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 45

1726 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

कन्यायाः प्राप्तशुल्कायाः पतिश्चेन्नास्ति कश्चन । (१।२)

kanyāyāḥ prāptaśulkāyāḥ patiścennāsti kaścana |

1.3१.३

तत्र का प्रतिपत्तिः स्यात् तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

tatra kā pratipattiḥ syāt tanme brūhi pitāmaha ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

यापुत्रकस्याप्यरिक्थस्य प्रतिपत् सा तदा भवेत् ॥ (२।२)

yāputrakasyāpyarikthasya pratipat sā tadā bhavet ||

3.1३.१

अथ चेत् साहरेच्छुल्कं क्रीता शुल्कप्रदस्य सा । (३।१)

atha cet sāharecchulkaṃ krītā śulkapradasya sā |

3.2३.२

तस्यार्थे ऽपत्यम् ईहेत येन न्यायेन शक्नुयात् ॥ (३।२)

tasyārthe 'patyam īheta yena nyāyena śaknuyāt ||

4.1४.१

न तस्या मन्त्रवत् कार्यं कश्चित् कुर्वीत किंचन ॥ (४।१)

na tasyā mantravat kāryaṃ kaścit kurvīta kiṃcana ||

5.1५.१

स्वयं वृतेति सावित्री पित्रा वै प्रत्यपद्यत । (५।१)

svayaṃ vṛteti sāvitrī pitrā vai pratyapadyata |

5.2५.२

तत् तस्यान्ये प्रशंसन्ति धर्मज्ञा नेतरे जनाः ॥ (५।२)

tat tasyānye praśaṃsanti dharmajñā netare janāḥ ||

6.1६.१

एतत् तु नापरे चक्रुर् न परे जातु साधवः । (६।१)

etat tu nāpare cakrur na pare jātu sādhavaḥ |

6.2६.२

साधूनां पुनर् आचारो गरीयो धर्मलक्षणम् ॥ (६।२)

sādhūnāṃ punar ācāro garīyo dharmalakṣaṇam ||

7.1७.१

अस्मिन्न् एव प्रकरणे सुक्रतुर् वाक्यम् अब्रवीत् । (७।१)

asminn eva prakaraṇe sukratur vākyam abravīt |

7.2७.२

नप्ता विदेहराजस्य जनकस्य महात्मनः ॥ (७।२)

naptā videharājasya janakasya mahātmanaḥ ||

8.1८.१

असदाचरिते मार्गे कथं स्याद् अनुकीर्तनम् । (८।१)

asadācarite mārge kathaṃ syād anukīrtanam |

8.2८.२

अनुप्रश्नः संशयो वा सताम् एतद् उपालभेत् ॥ (८।२)

anupraśnaḥ saṃśayo vā satām etad upālabhet ||

9.1९.१

असद् एव हि धर्मस्य प्रमादो धर्म आसुरः । (९।१)

asad eva hi dharmasya pramādo dharma āsuraḥ |

9.2९.२

नानुशुश्रुम जात्वेताम् इमां पूर्वेषु जन्मसु ॥ (९।२)

nānuśuśruma jātvetām imāṃ pūrveṣu janmasu ||

10.1१०.१

भार्यापत्योर् हि संबन्धः स्त्रीपुंसोस्तुल्य एव सः । (१०।१)

bhāryāpatyor hi saṃbandhaḥ strīpuṃsostulya eva saḥ |

10.2१०.२

रतिः साधारणो धर्म इति चाह स पार्थिवः ॥ (१०।२)

ratiḥ sādhāraṇo dharma iti cāha sa pārthivaḥ ||

11.1११.१

युधिष्ठिर उवाच । (११।१)

yudhiṣṭhira uvāca

11.2११.२

अथ केन प्रमाणेन पुंसाम् आदीयते धनम् । (११।२)

atha kena pramāṇena puṃsām ādīyate dhanam |

11.3११.३

पुत्रवद्धि पितुस्तस्य कन्या भवितुम् अर्हति ॥ (११।३)

putravaddhi pitustasya kanyā bhavitum arhati ||

12.1१२.१

भीष्म उवाच । (१२।१)

bhīṣma uvāca

12.2१२.२

यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा । (१२।२)

yathaivātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā |

12.3१२.३

तस्याम् आत्मनि तिष्ठन्त्यां कथम् अन्यो धनं हरेत् ॥ (१२।३)

tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ katham anyo dhanaṃ haret ||

13.1१३.१

मातुश्च यौतकं यत् स्यात् कुमारीभाग एव सः । (१३।१)

mātuśca yautakaṃ yat syāt kumārībhāga eva saḥ |

13.2१३.२

दौहित्र एव वा रिक्थम् अपुत्रस्य पितुर् हरेत् ॥ (१३।२)

dauhitra eva vā riktham aputrasya pitur haret ||

14.1१४.१

ददाति हि स पिण्डं वै पितुर् मातामहस्य च । (१४।१)

dadāti hi sa piṇḍaṃ vai pitur mātāmahasya ca |

14.2१४.२

पुत्रदौहित्रयोर् नेह विशेषो धर्मतः स्मृतः ॥ (१४।२)

putradauhitrayor neha viśeṣo dharmataḥ smṛtaḥ ||

15.1१५.१

अन्यत्र जातया सा हि प्रजया पुत्र ईहते । (१५।१)

anyatra jātayā sā hi prajayā putra īhate |

15.2१५.२

दुहितान्यत्र जातेन पुत्रेणापि विशिष्यते ॥ (१५।२)

duhitānyatra jātena putreṇāpi viśiṣyate ||

16.1१६.१

दौहित्रकेण धर्मेण नात्र पश्यामि कारणम् । (१६।१)

dauhitrakeṇa dharmeṇa nātra paśyāmi kāraṇam |

16.2१६.२

विक्रीतासु च ये पुत्रा भवन्ति पितुर् एव ते ॥ (१६।२)

vikrītāsu ca ye putrā bhavanti pitur eva te ||

17.1१७.१

असूयवस्त्वधर्मिष्ठाः परस्वादायिनः शठाः । (१७।१)

asūyavastvadharmiṣṭhāḥ parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ |

17.2१७.२

आसुराद् अधिसंभूता धर्माद् विषमवृत्तयः ॥ (१७।२)

āsurād adhisaṃbhūtā dharmād viṣamavṛttayaḥ ||

18.1१८.१

अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः । (१८।१)

atra gāthā yamodgītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ |

18.2१८.२

धर्मज्ञा धर्मशास्त्रेषु निबद्धा धर्मसेतुषु ॥ (१८।२)

dharmajñā dharmaśāstreṣu nibaddhā dharmasetuṣu ||

19.1१९.१

यो मनुष्यः स्वकं पुत्रं विक्रीय धनम् इच्छति । (१९।१)

yo manuṣyaḥ svakaṃ putraṃ vikrīya dhanam icchati |

19.2१९.२

कन्यां वा जीवितार्थाय यः शुल्केन प्रयच्छति ॥ (१९।२)

kanyāṃ vā jīvitārthāya yaḥ śulkena prayacchati ||

20.1२०.१

सप्तावरे महाघोरे निरये कालसाह्वये । (२०।१)

saptāvare mahāghore niraye kālasāhvaye |

20.2२०.२

स्वेदं मूत्रं पुरीषं च तस्मिन् प्रेत उपाश्नुते ॥ (२०।२)

svedaṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca tasmin preta upāśnute ||

21.1२१.१

आर्षे गोमिथुनं शुल्कं केचिद् आहुर् मृषैव तत् । (२१।१)

ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ kecid āhur mṛṣaiva tat |

21.2२१.२

अल्पं वा बहु वा राजन् विक्रयस्तावद् एव सः ॥ (२१।२)

alpaṃ vā bahu vā rājan vikrayastāvad eva saḥ ||

22.1२२.१

यद्यप्याचरितः कैश्चिन्नैष धर्मः कथंचन । (२२।१)

yadyapyācaritaḥ kaiścinnaiṣa dharmaḥ kathaṃcana |

22.2२२.२

अन्येषाम् अपि दृश्यन्ते लोभतः संप्रवृत्तयः ॥ (२२।२)

anyeṣām api dṛśyante lobhataḥ saṃpravṛttayaḥ ||

23.1२३.१

वश्यां कुमारीं विहितां ये च ताम् उपभुञ्जते । (२३।१)

vaśyāṃ kumārīṃ vihitāṃ ye ca tām upabhuñjate |

23.2२३.२

एते पापस्य कर्तारस्तमस्यन्धे ऽथ शेरते ॥ (२३।२)

ete pāpasya kartārastamasyandhe 'tha śerate ||

24.1२४.१

अन्यो ऽप्यथ न विक्रेयो मनुष्यः किं पुनः प्रजाः । (२४।१)

anyo 'pyatha na vikreyo manuṣyaḥ kiṃ punaḥ prajāḥ |

24.2२४.२

अधर्ममूलैर् हि धनैर् न तैर् अर्थो ऽस्ति कश्चन ॥ (२४।२)

adharmamūlair hi dhanair na tair artho 'sti kaścana ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 45

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit