MBh, 13, 45
Select a line for its word-by-word analysis.
कन्यायाः प्राप्तशुल्कायाः पतिश्चेन्नास्ति कश्चन । (१।२)
kanyāyāḥ prāptaśulkāyāḥ patiścennāsti kaścana |
तत्र का प्रतिपत्तिः स्यात् तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)
tatra kā pratipattiḥ syāt tanme brūhi pitāmaha ||
यापुत्रकस्याप्यरिक्थस्य प्रतिपत् सा तदा भवेत् ॥ (२।२)
yāputrakasyāpyarikthasya pratipat sā tadā bhavet ||
अथ चेत् साहरेच्छुल्कं क्रीता शुल्कप्रदस्य सा । (३।१)
atha cet sāharecchulkaṃ krītā śulkapradasya sā |
तस्यार्थे ऽपत्यम् ईहेत येन न्यायेन शक्नुयात् ॥ (३।२)
tasyārthe 'patyam īheta yena nyāyena śaknuyāt ||
न तस्या मन्त्रवत् कार्यं कश्चित् कुर्वीत किंचन ॥ (४।१)
na tasyā mantravat kāryaṃ kaścit kurvīta kiṃcana ||
स्वयं वृतेति सावित्री पित्रा वै प्रत्यपद्यत । (५।१)
svayaṃ vṛteti sāvitrī pitrā vai pratyapadyata |
तत् तस्यान्ये प्रशंसन्ति धर्मज्ञा नेतरे जनाः ॥ (५।२)
tat tasyānye praśaṃsanti dharmajñā netare janāḥ ||
अस्मिन्न् एव प्रकरणे सुक्रतुर् वाक्यम् अब्रवीत् । (७।१)
asminn eva prakaraṇe sukratur vākyam abravīt |
नानुशुश्रुम जात्वेताम् इमां पूर्वेषु जन्मसु ॥ (९।२)
nānuśuśruma jātvetām imāṃ pūrveṣu janmasu ||
भार्यापत्योर् हि संबन्धः स्त्रीपुंसोस्तुल्य एव सः । (१०।१)
bhāryāpatyor hi saṃbandhaḥ strīpuṃsostulya eva saḥ |
रतिः साधारणो धर्म इति चाह स पार्थिवः ॥ (१०।२)
ratiḥ sādhāraṇo dharma iti cāha sa pārthivaḥ ||
पुत्रवद्धि पितुस्तस्य कन्या भवितुम् अर्हति ॥ (११।३)
putravaddhi pitustasya kanyā bhavitum arhati ||
यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा । (१२।२)
yathaivātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā |
तस्याम् आत्मनि तिष्ठन्त्यां कथम् अन्यो धनं हरेत् ॥ (१२।३)
tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ katham anyo dhanaṃ haret ||
मातुश्च यौतकं यत् स्यात् कुमारीभाग एव सः । (१३।१)
mātuśca yautakaṃ yat syāt kumārībhāga eva saḥ |
दौहित्र एव वा रिक्थम् अपुत्रस्य पितुर् हरेत् ॥ (१३।२)
dauhitra eva vā riktham aputrasya pitur haret ||
ददाति हि स पिण्डं वै पितुर् मातामहस्य च । (१४।१)
dadāti hi sa piṇḍaṃ vai pitur mātāmahasya ca |
पुत्रदौहित्रयोर् नेह विशेषो धर्मतः स्मृतः ॥ (१४।२)
putradauhitrayor neha viśeṣo dharmataḥ smṛtaḥ ||
दौहित्रकेण धर्मेण नात्र पश्यामि कारणम् । (१६।१)
dauhitrakeṇa dharmeṇa nātra paśyāmi kāraṇam |
विक्रीतासु च ये पुत्रा भवन्ति पितुर् एव ते ॥ (१६।२)
vikrītāsu ca ye putrā bhavanti pitur eva te ||
असूयवस्त्वधर्मिष्ठाः परस्वादायिनः शठाः । (१७।१)
asūyavastvadharmiṣṭhāḥ parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ |
अत्र गाथा यमोद्गीताः कीर्तयन्ति पुराविदः । (१८।१)
atra gāthā yamodgītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ |
धर्मज्ञा धर्मशास्त्रेषु निबद्धा धर्मसेतुषु ॥ (१८।२)
dharmajñā dharmaśāstreṣu nibaddhā dharmasetuṣu ||
यो मनुष्यः स्वकं पुत्रं विक्रीय धनम् इच्छति । (१९।१)
yo manuṣyaḥ svakaṃ putraṃ vikrīya dhanam icchati |
कन्यां वा जीवितार्थाय यः शुल्केन प्रयच्छति ॥ (१९।२)
kanyāṃ vā jīvitārthāya yaḥ śulkena prayacchati ||
स्वेदं मूत्रं पुरीषं च तस्मिन् प्रेत उपाश्नुते ॥ (२०।२)
svedaṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca tasmin preta upāśnute ||
आर्षे गोमिथुनं शुल्कं केचिद् आहुर् मृषैव तत् । (२१।१)
ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ kecid āhur mṛṣaiva tat |
अल्पं वा बहु वा राजन् विक्रयस्तावद् एव सः ॥ (२१।२)
alpaṃ vā bahu vā rājan vikrayastāvad eva saḥ ||
यद्यप्याचरितः कैश्चिन्नैष धर्मः कथंचन । (२२।१)
yadyapyācaritaḥ kaiścinnaiṣa dharmaḥ kathaṃcana |
अन्येषाम् अपि दृश्यन्ते लोभतः संप्रवृत्तयः ॥ (२२।२)
anyeṣām api dṛśyante lobhataḥ saṃpravṛttayaḥ ||
वश्यां कुमारीं विहितां ये च ताम् उपभुञ्जते । (२३।१)
vaśyāṃ kumārīṃ vihitāṃ ye ca tām upabhuñjate |
एते पापस्य कर्तारस्तमस्यन्धे ऽथ शेरते ॥ (२३।२)
ete pāpasya kartārastamasyandhe 'tha śerate ||
अन्यो ऽप्यथ न विक्रेयो मनुष्यः किं पुनः प्रजाः । (२४।१)
anyo 'pyatha na vikreyo manuṣyaḥ kiṃ punaḥ prajāḥ |
अधर्ममूलैर् हि धनैर् न तैर् अर्थो ऽस्ति कश्चन ॥ (२४।२)
adharmamūlair hi dhanair na tair artho 'sti kaścana ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.