MBh, 15, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
व्युषितायां रजन्यां तु धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः । (१।२)
vyuṣitāyāṃ rajanyāṃ tu dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ |
युधिष्ठिरं महातेजाः सर्वबुद्धिमतां वरः ॥ (२।२)
yudhiṣṭhiraṃ mahātejāḥ sarvabuddhimatāṃ varaḥ ||
गमिष्यति वनं राजन् कार्त्तिकीम् आगताम् इमाम् ॥ (३।२)
gamiṣyati vanaṃ rājan kārttikīm āgatām imām ||
स त्वा कुरुकुलश्रेष्ठ किंचिद् अर्थम् अभीप्सति । (४।१)
sa tvā kurukulaśreṣṭha kiṃcid artham abhīpsati |
श्राद्धम् इच्छति दातुं स गाङ्गेयस्य महात्मनः ॥ (४।२)
śrāddham icchati dātuṃ sa gāṅgeyasya mahātmanaḥ ||
पुत्राणां चैव सर्वेषां ये चास्य सुहृदो हताः । (५।२)
putrāṇāṃ caiva sarveṣāṃ ye cāsya suhṛdo hatāḥ |
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं विदुरस्य युधिष्ठिरः । (६।१)
etacchrutvā tu vacanaṃ vidurasya yudhiṣṭhiraḥ |
किरीटी किंचिद् आनम्य भीमं वचनम् अब्रवीत् ॥ (८।२)
kirīṭī kiṃcid ānamya bhīmaṃ vacanam abravīt ||
दातुम् इच्छति सर्वेषां सुहृदाम् और्ध्वदेहिकम् ॥ (९।२)
dātum icchati sarveṣāṃ suhṛdām aurdhvadehikam ||
भवता निर्जितं वित्तं दातुम् इच्छति कौरवः । (१०।१)
bhavatā nirjitaṃ vittaṃ dātum icchati kauravaḥ |
भीष्मादीनां महाबाहो तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (१०।२)
bhīṣmādīnāṃ mahābāho tad anujñātum arhasi ||
दिष्ट्या त्वद्य महाबाहो धृतराष्ट्रः प्रयाचति । (११।१)
diṣṭyā tvadya mahābāho dhṛtarāṣṭraḥ prayācati |
याचितो यः पुरास्माभिः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ (११।२)
yācito yaḥ purāsmābhiḥ paśya kālasya paryayam ||
यो ऽसौ पृथिव्याः कृत्स्नाया भर्ता भूत्वा नराधिपः । (१२।१)
yo 'sau pṛthivyāḥ kṛtsnāyā bhartā bhūtvā narādhipaḥ |
परैर् विनिहतापत्यो वनं गन्तुम् अभीप्सति ॥ (१२।२)
parair vinihatāpatyo vanaṃ gantum abhīpsati ||
मा ते ऽन्यत् पुरुषव्याघ्र दानाद् भवतु दर्शनम् । (१३।१)
mā te 'nyat puruṣavyāghra dānād bhavatu darśanam |
अयशस्यम् अतो ऽन्यत् स्याद् अधर्म्यं च महाभुज ॥ (१३।२)
ayaśasyam ato 'nyat syād adharmyaṃ ca mahābhuja ||
राजानम् उपतिष्ठस्व ज्येष्ठं भ्रातरम् ईश्वरम् । (१४।१)
rājānam upatiṣṭhasva jyeṣṭhaṃ bhrātaram īśvaram |
अर्हस्त्वम् असि दातुं वै नादातुं भरतर्षभ । (१४।२)
arhastvam asi dātuṃ vai nādātuṃ bharatarṣabha |
एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मराजो ऽभ्यपूजयत् ॥ (१४।३)
evaṃ bruvāṇaṃ kaunteyaṃ dharmarājo 'bhyapūjayat ||
वयं भीष्मस्य कुर्मेह प्रेतकार्याणि फल्गुन ॥ (१५।२)
vayaṃ bhīṣmasya kurmeha pretakāryāṇi phalguna ||
बाह्लीकस्य च राजर्षेर् द्रोणस्य च महात्मनः ॥ (१६।२)
bāhlīkasya ca rājarṣer droṇasya ca mahātmanaḥ ||
अन्येषां चैव सुहृदां कुन्ती कर्णाय दास्यति । (१७।१)
anyeṣāṃ caiva suhṛdāṃ kuntī karṇāya dāsyati |
श्राद्धानि पुरुषव्याघ्र मादात् कौरवको नृपः ॥ (१७।२)
śrāddhāni puruṣavyāghra mādāt kauravako nṛpaḥ ||
इति मे वर्तते बुद्धिर् मा वो नन्दन्तु शत्रवः । (१८।१)
iti me vartate buddhir mā vo nandantu śatravaḥ |
कष्टात् कष्टतरं यान्तु सर्वे दुर्योधनादयः । (१८।२)
kaṣṭāt kaṣṭataraṃ yāntu sarve duryodhanādayaḥ |
यैर् इयं पृथिवी सर्वा घातिता कुलपांसनैः ॥ (१८।३)
yair iyaṃ pṛthivī sarvā ghātitā kulapāṃsanaiḥ ||
कुतस्त्वम् अद्य विस्मृत्य वैरं द्वादशवार्षिकम् । (१९।१)
kutastvam adya vismṛtya vairaṃ dvādaśavārṣikam |
क्व तदा धृतराष्ट्रस्य स्नेहो ऽस्मास्वभवत् तदा ॥ (१९।३)
kva tadā dhṛtarāṣṭrasya sneho 'smāsvabhavat tadā ||
सार्धं पाञ्चालपुत्र्या त्वं राजानम् उपजग्मिवान् । (२०।२)
sārdhaṃ pāñcālaputryā tvaṃ rājānam upajagmivān |
क्व तदा द्रोणभीष्मौ तौ सोमदत्तो ऽपि वाभवत् ॥ (२०।३)
kva tadā droṇabhīṣmau tau somadatto 'pi vābhavat ||
न तदा त्वा पिता ज्येष्ठः पितृत्वेनाभिवीक्षते ॥ (२१।२)
na tadā tvā pitā jyeṣṭhaḥ pitṛtvenābhivīkṣate ||
किं ते तद् विस्मृतं पार्थ यद् एष कुलपांसनः । (२२।१)
kiṃ te tad vismṛtaṃ pārtha yad eṣa kulapāṃsanaḥ |
दुर्वृत्तो विदुरं प्राह द्यूते किं जितम् इत्युत ॥ (२२।२)
durvṛtto viduraṃ prāha dyūte kiṃ jitam ityuta ||
तम् एवंवादिनं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (२३।१)
tam evaṃvādinaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
उवाच भ्रातरं धीमाञ्जोषम् आस्वेति भर्त्सयन् ॥ (२३।२)
uvāca bhrātaraṃ dhīmāñjoṣam āsveti bhartsayan ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.