महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 17

1948 of 1995 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

व्युषितायां रजन्यां तु धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः । (१।२)

vyuṣitāyāṃ rajanyāṃ tu dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ |

1.3१.३

विदुरं प्रेषयामास युधिष्ठिरनिवेशनम् ॥ (१।३)

viduraṃ preṣayāmāsa yudhiṣṭhiraniveśanam ||

2.1२.१

स गत्वा राजवचनाद् उवाचाच्युतम् ईश्वरम् । (२।१)

sa gatvā rājavacanād uvācācyutam īśvaram |

2.2२.२

युधिष्ठिरं महातेजाः सर्वबुद्धिमतां वरः ॥ (२।२)

yudhiṣṭhiraṃ mahātejāḥ sarvabuddhimatāṃ varaḥ ||

3.1३.१

धृतराष्ट्रो महाराज वनवासाय दीक्षितः । (३।१)

dhṛtarāṣṭro mahārāja vanavāsāya dīkṣitaḥ |

3.2३.२

गमिष्यति वनं राजन् कार्त्तिकीम् आगताम् इमाम् ॥ (३।२)

gamiṣyati vanaṃ rājan kārttikīm āgatām imām ||

4.1४.१

स त्वा कुरुकुलश्रेष्ठ किंचिद् अर्थम् अभीप्सति । (४।१)

sa tvā kurukulaśreṣṭha kiṃcid artham abhīpsati |

4.2४.२

श्राद्धम् इच्छति दातुं स गाङ्गेयस्य महात्मनः ॥ (४।२)

śrāddham icchati dātuṃ sa gāṅgeyasya mahātmanaḥ ||

5.1५.१

द्रोणस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च धीमतः । (५।१)

droṇasya somadattasya bāhlīkasya ca dhīmataḥ |

5.2५.२

पुत्राणां चैव सर्वेषां ये चास्य सुहृदो हताः । (५।२)

putrāṇāṃ caiva sarveṣāṃ ye cāsya suhṛdo hatāḥ |

5.3५.३

यदि चाभ्यनुजानीषे सैन्धवापसदस्य च ॥ (५।३)

yadi cābhyanujānīṣe saindhavāpasadasya ca ||

6.1६.१

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं विदुरस्य युधिष्ठिरः । (६।१)

etacchrutvā tu vacanaṃ vidurasya yudhiṣṭhiraḥ |

6.2६.२

हृष्टः संपूजयामास गुडाकेशश्च पाण्डवः ॥ (६।२)

hṛṣṭaḥ saṃpūjayāmāsa guḍākeśaśca pāṇḍavaḥ ||

7.1७.१

न तु भीमो दृढक्रोधस्तद् वचो जगृहे तदा । (७।१)

na tu bhīmo dṛḍhakrodhastad vaco jagṛhe tadā |

7.2७.२

विदुरस्य महातेजा दुर्योधनकृतं स्मरन् ॥ (७।२)

vidurasya mahātejā duryodhanakṛtaṃ smaran ||

8.1८.१

अभिप्रायं विदित्वा तु भीमसेनस्य फल्गुनः । (८।१)

abhiprāyaṃ viditvā tu bhīmasenasya phalgunaḥ |

8.2८.२

किरीटी किंचिद् आनम्य भीमं वचनम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

kirīṭī kiṃcid ānamya bhīmaṃ vacanam abravīt ||

9.1९.१

भीम राजा पिता वृद्धो वनवासाय दीक्षितः । (९।१)

bhīma rājā pitā vṛddho vanavāsāya dīkṣitaḥ |

9.2९.२

दातुम् इच्छति सर्वेषां सुहृदाम् और्ध्वदेहिकम् ॥ (९।२)

dātum icchati sarveṣāṃ suhṛdām aurdhvadehikam ||

10.1१०.१

भवता निर्जितं वित्तं दातुम् इच्छति कौरवः । (१०।१)

bhavatā nirjitaṃ vittaṃ dātum icchati kauravaḥ |

10.2१०.२

भीष्मादीनां महाबाहो तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (१०।२)

bhīṣmādīnāṃ mahābāho tad anujñātum arhasi ||

11.1११.१

दिष्ट्या त्वद्य महाबाहो धृतराष्ट्रः प्रयाचति । (११।१)

diṣṭyā tvadya mahābāho dhṛtarāṣṭraḥ prayācati |

11.2११.२

याचितो यः पुरास्माभिः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ (११।२)

yācito yaḥ purāsmābhiḥ paśya kālasya paryayam ||

12.1१२.१

यो ऽसौ पृथिव्याः कृत्स्नाया भर्ता भूत्वा नराधिपः । (१२।१)

yo 'sau pṛthivyāḥ kṛtsnāyā bhartā bhūtvā narādhipaḥ |

12.2१२.२

परैर् विनिहतापत्यो वनं गन्तुम् अभीप्सति ॥ (१२।२)

parair vinihatāpatyo vanaṃ gantum abhīpsati ||

13.1१३.१

मा ते ऽन्यत् पुरुषव्याघ्र दानाद् भवतु दर्शनम् । (१३।१)

mā te 'nyat puruṣavyāghra dānād bhavatu darśanam |

13.2१३.२

अयशस्यम् अतो ऽन्यत् स्याद् अधर्म्यं च महाभुज ॥ (१३।२)

ayaśasyam ato 'nyat syād adharmyaṃ ca mahābhuja ||

14.1१४.१

राजानम् उपतिष्ठस्व ज्येष्ठं भ्रातरम् ईश्वरम् । (१४।१)

rājānam upatiṣṭhasva jyeṣṭhaṃ bhrātaram īśvaram |

14.2१४.२

अर्हस्त्वम् असि दातुं वै नादातुं भरतर्षभ । (१४।२)

arhastvam asi dātuṃ vai nādātuṃ bharatarṣabha |

14.3१४.३

एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मराजो ऽभ्यपूजयत् ॥ (१४।३)

evaṃ bruvāṇaṃ kaunteyaṃ dharmarājo 'bhyapūjayat ||

15.1१५.१

भीमसेनस्तु सक्रोधः प्रोवाचेदं वचस्तदा । (१५।१)

bhīmasenastu sakrodhaḥ provācedaṃ vacastadā |

15.2१५.२

वयं भीष्मस्य कुर्मेह प्रेतकार्याणि फल्गुन ॥ (१५।२)

vayaṃ bhīṣmasya kurmeha pretakāryāṇi phalguna ||

16.1१६.१

सोमदत्तस्य नृपतेर् भूरिश्रवस एव च । (१६।१)

somadattasya nṛpater bhūriśravasa eva ca |

16.2१६.२

बाह्लीकस्य च राजर्षेर् द्रोणस्य च महात्मनः ॥ (१६।२)

bāhlīkasya ca rājarṣer droṇasya ca mahātmanaḥ ||

17.1१७.१

अन्येषां चैव सुहृदां कुन्ती कर्णाय दास्यति । (१७।१)

anyeṣāṃ caiva suhṛdāṃ kuntī karṇāya dāsyati |

17.2१७.२

श्राद्धानि पुरुषव्याघ्र मादात् कौरवको नृपः ॥ (१७।२)

śrāddhāni puruṣavyāghra mādāt kauravako nṛpaḥ ||

18.1१८.१

इति मे वर्तते बुद्धिर् मा वो नन्दन्तु शत्रवः । (१८।१)

iti me vartate buddhir mā vo nandantu śatravaḥ |

18.2१८.२

कष्टात् कष्टतरं यान्तु सर्वे दुर्योधनादयः । (१८।२)

kaṣṭāt kaṣṭataraṃ yāntu sarve duryodhanādayaḥ |

18.3१८.३

यैर् इयं पृथिवी सर्वा घातिता कुलपांसनैः ॥ (१८।३)

yair iyaṃ pṛthivī sarvā ghātitā kulapāṃsanaiḥ ||

19.1१९.१

कुतस्त्वम् अद्य विस्मृत्य वैरं द्वादशवार्षिकम् । (१९।१)

kutastvam adya vismṛtya vairaṃ dvādaśavārṣikam |

19.2१९.२

अज्ञातवासगमनं द्रौपदीशोकवर्धनम् । (१९।२)

ajñātavāsagamanaṃ draupadīśokavardhanam |

19.3१९.३

क्व तदा धृतराष्ट्रस्य स्नेहो ऽस्मास्वभवत् तदा ॥ (१९।३)

kva tadā dhṛtarāṣṭrasya sneho 'smāsvabhavat tadā ||

20.1२०.१

कृष्णाजिनोपसंवीतो हृताभरणभूषणः । (२०।१)

kṛṣṇājinopasaṃvīto hṛtābharaṇabhūṣaṇaḥ |

20.2२०.२

सार्धं पाञ्चालपुत्र्या त्वं राजानम् उपजग्मिवान् । (२०।२)

sārdhaṃ pāñcālaputryā tvaṃ rājānam upajagmivān |

20.3२०.३

क्व तदा द्रोणभीष्मौ तौ सोमदत्तो ऽपि वाभवत् ॥ (२०।३)

kva tadā droṇabhīṣmau tau somadatto 'pi vābhavat ||

21.1२१.१

यत्र त्रयोदश समा वने वन्येन जीवसि । (२१।१)

yatra trayodaśa samā vane vanyena jīvasi |

21.2२१.२

न तदा त्वा पिता ज्येष्ठः पितृत्वेनाभिवीक्षते ॥ (२१।२)

na tadā tvā pitā jyeṣṭhaḥ pitṛtvenābhivīkṣate ||

22.1२२.१

किं ते तद् विस्मृतं पार्थ यद् एष कुलपांसनः । (२२।१)

kiṃ te tad vismṛtaṃ pārtha yad eṣa kulapāṃsanaḥ |

22.2२२.२

दुर्वृत्तो विदुरं प्राह द्यूते किं जितम् इत्युत ॥ (२२।२)

durvṛtto viduraṃ prāha dyūte kiṃ jitam ityuta ||

23.1२३.१

तम् एवंवादिनं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (२३।१)

tam evaṃvādinaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

23.2२३.२

उवाच भ्रातरं धीमाञ्जोषम् आस्वेति भर्त्सयन् ॥ (२३।२)

uvāca bhrātaraṃ dhīmāñjoṣam āsveti bhartsayan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 17

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit