धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । (१।२)

मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत संजय ॥ (१।३)

संजय उवाच । (२।१)

दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा । (२।२)

आचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ (२।३)

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् । (३।१)

व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ (३।२)

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि । (४।१)

युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ (४।२)

धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् । (५।१)

पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुंगवः ॥ (५।२)

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् । (६।१)

सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ (६।२)

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम । (७।१)

नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ (७।२)

भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिंजयः । (८।१)

अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ (८।२)

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः । (९।१)

नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ (९।२)

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् । (१०।१)

पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ (१०।२)

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः । (११।१)

भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ (११।२)

तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः । (१२।१)

सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ (१२।२)

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः । (१३।१)

सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलो ऽभवत् ॥ (१३।२)

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ । (१४।१)

माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ (१४।२)

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः । (१५।१)

पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ (१५।२)

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (१६।१)

नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ (१६।२)

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः । (१७।१)

धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ (१७।२)

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते । (१८।१)

सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ (१८।२)

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् । (१९।१)

नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ (१९।२)

अथ व्यवस्थितान्दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः । (२०।१)

प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ (२०।२)

हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते । (२१।१)

सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मे ऽच्युत ॥ (२१।२)

यावदेतान्निरीक्षे ऽहं योद्धुकामानवस्थितान् । (२२।१)

कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥ (२२।२)

योत्स्यमानानवेक्षे ऽहं य एते ऽत्र समागताः । (२३।१)

धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ (२३।२)

एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत । (२४।१)

सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ (२४।२)

भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् । (२५।१)

उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥ (२५।२)

तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् । (२६।१)

आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ (२६।२)

श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि । (२७।१)

तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ (२७।२)

कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् । (२८।१)

दृष्ट्वेमान्स्वजनान्कृष्ण युयुत्सून्समवस्थितान् ॥ (२८।२)

सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति । (२९।१)

वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ (२९।२)

गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते । (३०।१)

न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ (३०।२)

निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव । (३१।१)

न च श्रेयो ऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ (३१।२)

न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च । (३२।१)

किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ (३२।२)

येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च । (३३।१)

त इमे ऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ (३३।२)

आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः । (३४।१)

मातुलाः श्वशुराः पौत्राः स्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ (३४।२)

एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतो ऽपि मधुसूदन । (३५।१)

अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ (३५।२)

निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन । (३६।१)

पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥ (३६।२)

तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्सबान्धवान् । (३७।१)

स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ (३७।२)

यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः । (३८।१)

कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ (३८।२)

कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् । (३९।१)

कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ (३९।२)

कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः । (४०।१)

धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मो ऽभिभवत्युत ॥ (४०।२)

अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः । (४१।१)

स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसंकरः ॥ (४१।२)

संकरो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च । (४२।१)

पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ (४२।२)

दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसंकरकारकैः । (४३।१)

उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ (४३।२)

उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन । (४४।१)

नरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ (४४।२)

अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् । (४५।१)

यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ (४५।२)

यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः । (४६।१)

धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ (४६।२)

एवमुक्त्वार्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् । (४७।१)

विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ (४७।२)