महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 118

416 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

गच्छन् स तीर्थानि महानुभावः पुण्यानि रम्याणि ददर्श राजा । (१।२)

gacchan sa tīrthāni mahānubhāvaḥ puṇyāni ramyāṇi dadarśa rājā |

1.3१.३

सर्वाणि विप्रैर् उपशोभितानि क्वचित् क्वचिद् भारत सागरस्य ॥ (१।३)

sarvāṇi viprair upaśobhitāni kvacit kvacid bhārata sāgarasya ||

2.1२.१

स वृत्तवांस् तेषु कृताभिषेकः सहानुजः पार्थिवपुत्रपौत्रः । (२।१)

sa vṛttavāṃs teṣu kṛtābhiṣekaḥ sahānujaḥ pārthivaputrapautraḥ |

2.2२.२

समुद्रगां पुण्यतमां प्रशस्तां जगाम पारिक्षित पाण्डुपुत्रः ॥ (२।२)

samudragāṃ puṇyatamāṃ praśastāṃ jagāma pārikṣita pāṇḍuputraḥ ||

3.1३.१

तत्रापि चाप्लुत्य महानुभावः संतर्पयामास पितॄन् सुरांश्च । (३।१)

tatrāpi cāplutya mahānubhāvaḥ saṃtarpayāmāsa pitṝn surāṃśca |

3.2३.२

द्विजातिमुख्येषु धनं विसृज्य गोदावरीं सागरगाम् अगच्छत् ॥ (३।२)

dvijātimukhyeṣu dhanaṃ visṛjya godāvarīṃ sāgaragām agacchat ||

4.1४.१

ततो विपाप्मा द्रविडेषु राजन् समुद्रम् आसाद्य च लोकपुण्यम् । (४।१)

tato vipāpmā draviḍeṣu rājan samudram āsādya ca lokapuṇyam |

4.2४.२

अगस्त्यतीर्थं च पवित्रपुण्यं नारीतीर्थान्यथ वीरो ददर्श ॥ (४।२)

agastyatīrthaṃ ca pavitrapuṇyaṃ nārītīrthānyatha vīro dadarśa ||

5.1५.१

तत्रार्जुनस्याग्र्यधनुर्धरस्य निशम्य तत् कर्म परैर् असह्यम् । (५।१)

tatrārjunasyāgryadhanurdharasya niśamya tat karma parair asahyam |

5.2५.२

सम्पूज्यमानः परमर्षिसंघैः परां मुदं पाण्डुसुतः स लेभे ॥ (५।२)

sampūjyamānaḥ paramarṣisaṃghaiḥ parāṃ mudaṃ pāṇḍusutaḥ sa lebhe ||

6.1६.१

स तेषु तीर्थेष्वभिषिक्तगात्रः कृष्णासहायः सहितो ऽनुजैश् च । (६।१)

sa teṣu tīrtheṣvabhiṣiktagātraḥ kṛṣṇāsahāyaḥ sahito 'nujaiś ca |

6.2६.२

सम्पूजयन् विक्रमम् अर्जुनस्य रेमे महीपालपतिः पृथिव्याम् ॥ (६।२)

sampūjayan vikramam arjunasya reme mahīpālapatiḥ pṛthivyām ||

7.1७.१

ततः सहस्राणि गवां प्रदाय तीर्थेषु तेष्वम्बुधरोत्तमस्य । (७।१)

tataḥ sahasrāṇi gavāṃ pradāya tīrtheṣu teṣvambudharottamasya |

7.2७.२

हृष्टः सह भ्रातृभिर् अर्जुनस्य संकीर्तयामास गवां प्रदानम् ॥ (७।२)

hṛṣṭaḥ saha bhrātṛbhir arjunasya saṃkīrtayāmāsa gavāṃ pradānam ||

8.1८.१

स तानि तीर्थानि च सागरस्य पुण्यानि चान्यानि बहूनि राजन् । (८।१)

sa tāni tīrthāni ca sāgarasya puṇyāni cānyāni bahūni rājan |

8.2८.२

क्रमेण गच्छन् परिपूर्णकामः शूर्पारकं पुण्यतमं ददर्श ॥ (८।२)

krameṇa gacchan paripūrṇakāmaḥ śūrpārakaṃ puṇyatamaṃ dadarśa ||

9.1९.१

तत्रोदधेः कंचिद् अतीत्य देशं ख्यातं पृथिव्यां वनम् आससाद । (९।१)

tatrodadheḥ kaṃcid atītya deśaṃ khyātaṃ pṛthivyāṃ vanam āsasāda |

9.2९.२

तप्तं सुरैर् यत्र तपः पुरस्ताद् इष्टं तथा पुण्यतमैर् नरेन्द्रैः ॥ (९।२)

taptaṃ surair yatra tapaḥ purastād iṣṭaṃ tathā puṇyatamair narendraiḥ ||

10.1१०.१

स तत्र ताम् अग्र्यधनुर्धरस्य वेदीं ददर्शायतपीनबाहुः । (१०।१)

sa tatra tām agryadhanurdharasya vedīṃ dadarśāyatapīnabāhuḥ |

10.2१०.२

ऋचीकपुत्रस्य तपस्विसंघैः समावृतां पुण्यकृद् अर्चनीयाम् ॥ (१०।२)

ṛcīkaputrasya tapasvisaṃghaiḥ samāvṛtāṃ puṇyakṛd arcanīyām ||

11.1११.१

ततो वसूनां वसुधाधिपः स मरुद्गणानां च तथाश्विनोश् च । (११।१)

tato vasūnāṃ vasudhādhipaḥ sa marudgaṇānāṃ ca tathāśvinoś ca |

11.2११.२

वैवस्वतादित्यधनेश्वराणाम् इन्द्रस्य विष्णोः सवितुर् विभोश् च ॥ (११।२)

vaivasvatādityadhaneśvarāṇām indrasya viṣṇoḥ savitur vibhoś ca ||

12.1१२.१

भगस्य चन्द्रस्य दिवाकरस्य पतेर् अपां साध्यगणस्य चैव । (१२।१)

bhagasya candrasya divākarasya pater apāṃ sādhyagaṇasya caiva |

12.2१२.२

धातुः पितॄणां च तथा महात्मा रुद्रस्य राजन् सगणस्य चैव ॥ (१२।२)

dhātuḥ pitṝṇāṃ ca tathā mahātmā rudrasya rājan sagaṇasya caiva ||

13.1१३.१

सरस्वत्याः सिद्धगणस्य चैव पूष्णश् च ये चाप्यमरास् तथान्ये । (१३।१)

sarasvatyāḥ siddhagaṇasya caiva pūṣṇaś ca ye cāpyamarās tathānye |

13.2१३.२

पुण्यानि चाप्यायतनानि तेषां ददर्श राजा सुमनोहराणि ॥ (१३।२)

puṇyāni cāpyāyatanāni teṣāṃ dadarśa rājā sumanoharāṇi ||

14.1१४.१

तेषूपवासान् विविधान् उपोष्य दत्त्वा च रत्नानि महाधनानि । (१४।१)

teṣūpavāsān vividhān upoṣya dattvā ca ratnāni mahādhanāni |

14.2१४.२

तीर्थेषु सर्वेषु परिप्लुताङ्गः पुनः स शूर्पारकम् आजगाम ॥ (१४।२)

tīrtheṣu sarveṣu pariplutāṅgaḥ punaḥ sa śūrpārakam ājagāma ||

15.1१५.१

स तेन तीर्थेन तु सागरस्य पुनः प्रयातः सह सोदरीयैः । (१५।१)

sa tena tīrthena tu sāgarasya punaḥ prayātaḥ saha sodarīyaiḥ |

15.2१५.२

द्विजैः पृथिव्यां प्रथितं महद्भिस् तीर्थं प्रभासं समुपाजगाम ॥ (१५।२)

dvijaiḥ pṛthivyāṃ prathitaṃ mahadbhis tīrthaṃ prabhāsaṃ samupājagāma ||

16.1१६.१

तत्राभिषिक्तः पृथुलोहिताक्षः सहानुजैर् देवगणान् पितॄंश् च । (१६।१)

tatrābhiṣiktaḥ pṛthulohitākṣaḥ sahānujair devagaṇān pitṝṃś ca |

16.2१६.२

संतर्पयामास तथैव कृष्णा ते चापि विप्राः सह लोमशेन ॥ (१६।२)

saṃtarpayāmāsa tathaiva kṛṣṇā te cāpi viprāḥ saha lomaśena ||

17.1१७.१

स द्वादशाहं जलवायुभक्षः कुर्वन् क्षपाहःसु तदाभिषेकम् । (१७।१)

sa dvādaśāhaṃ jalavāyubhakṣaḥ kurvan kṣapāhaḥsu tadābhiṣekam |

17.2१७.२

समन्ततो ऽग्नीन् उपदीपयित्वा तेपे तपो धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ (१७।२)

samantato 'gnīn upadīpayitvā tepe tapo dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ ||

18.1१८.१

तम् उग्रम् आस्थाय तपश् चरन्तं शुश्राव रामश् च जनार्दनश् च । (१८।१)

tam ugram āsthāya tapaś carantaṃ śuśrāva rāmaś ca janārdanaś ca |

18.2१८.२

तौ सर्ववृष्णिप्रवरौ ससैन्यौ युधिष्ठिरं जग्मतुर् आजमीढम् ॥ (१८।२)

tau sarvavṛṣṇipravarau sasainyau yudhiṣṭhiraṃ jagmatur ājamīḍham ||

19.1१९.१

ते वृष्णयः पाण्डुसुतान् समीक्ष्य भूमौ शयानान् मलदिग्धगात्रान् । (१९।१)

te vṛṣṇayaḥ pāṇḍusutān samīkṣya bhūmau śayānān maladigdhagātrān |

19.2१९.२

अनर्हतीं द्रौपदीं चापि दृष्ट्वा सुदुःखिताश्चुक्रुशुर् आर्तनादम् ॥ (१९।२)

anarhatīṃ draupadīṃ cāpi dṛṣṭvā suduḥkhitāścukruśur ārtanādam ||

20.1२०.१

ततः स रामं च जनार्दनं च कार्ष्णिं च साम्बं च शिनेश्च पौत्रम् । (२०।१)

tataḥ sa rāmaṃ ca janārdanaṃ ca kārṣṇiṃ ca sāmbaṃ ca śineśca pautram |

20.2२०.२

अन्यांश्च वृष्णीन् उपगम्य पूजां चक्रे यथाधर्मम् अदीनसत्त्वः ॥ (२०।२)

anyāṃśca vṛṣṇīn upagamya pūjāṃ cakre yathādharmam adīnasattvaḥ ||

21.1२१.१

ते चापि सर्वान् प्रतिपूज्य पार्थांस् तैः सत्कृताः पाण्डुसुतैस् तथैव । (२१।१)

te cāpi sarvān pratipūjya pārthāṃs taiḥ satkṛtāḥ pāṇḍusutais tathaiva |

21.2२१.२

युधिष्ठिरं संपरिवार्य राजन्न् उपाविशन् देवगणा यथेन्द्रम् ॥ (२१।२)

yudhiṣṭhiraṃ saṃparivārya rājann upāviśan devagaṇā yathendram ||

22.1२२.१

तेषां स सर्वं चरितं परेषां वने च वासं परमप्रतीतः । (२२।१)

teṣāṃ sa sarvaṃ caritaṃ pareṣāṃ vane ca vāsaṃ paramapratītaḥ |

22.2२२.२

अस्त्रार्थम् इन्द्रस्य गतं च पार्थं कृष्णे शशंसामरराजपुत्रम् ॥ (२२।२)

astrārtham indrasya gataṃ ca pārthaṃ kṛṣṇe śaśaṃsāmararājaputram ||

23.1२३.१

श्रुत्वा तु ते तस्य वचः प्रतीतास् तांश्चापि दृष्ट्वा सुकृशान् अतीव । (२३।१)

śrutvā tu te tasya vacaḥ pratītās tāṃścāpi dṛṣṭvā sukṛśān atīva |

23.2२३.२

नेत्रोद्भवं संमुमुचुर् दशार्हा दुःखार्तिजं वारि महानुभावाः ॥ (२३।२)

netrodbhavaṃ saṃmumucur daśārhā duḥkhārtijaṃ vāri mahānubhāvāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 118

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit