MBh, 2, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
अथाब्रवीन्मयः पार्थम् अर्जुनं जयतां वरम् । (१।२)
athābravīnmayaḥ pārtham arjunaṃ jayatāṃ varam |
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि क्षिप्रम् एष्यामि चाप्यहम् ॥ (१।३)
āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi kṣipram eṣyāmi cāpyaham ||
कृतं मणिमयं भाण्डं रम्यं बिन्दुसरः प्रति ॥ (२।३)
kṛtaṃ maṇimayaṃ bhāṇḍaṃ ramyaṃ bindusaraḥ prati ||
विश्रुतां त्रिषु लोकेषु पार्थ दिव्यां सभां तव । (३।३)
viśrutāṃ triṣu lokeṣu pārtha divyāṃ sabhāṃ tava |
प्राणिनां विस्मयकरीं तव प्रीतिविवर्धिनीम् । (३।४)
prāṇināṃ vismayakarīṃ tava prītivivardhinīm |
मनःप्रह्लादिनीं चित्रां सर्वरत्नविभूषिताम् ॥ (४।२)
manaḥprahlādinīṃ citrāṃ sarvaratnavibhūṣitām ||
सुवर्णबिन्दुभिश्चित्रा गुर्वी भारसहा दृढा । (५।३)
suvarṇabindubhiścitrā gurvī bhārasahā dṛḍhā |
सर्वम् एतत् प्रदास्यामि भवते नात्र संशयः । (७।२)
sarvam etat pradāsyāmi bhavate nātra saṃśayaḥ |
इत्युक्त्वा सो ऽसुरः पार्थं प्रागुदीचीम् अगाद् दिशम् ॥ (७।३)
ityuktvā so 'suraḥ pārthaṃ prāgudīcīm agād diśam ||
दृष्ट्वा भागीरथीं गङ्गाम् उवास बहुलाः समाः ॥ (९।२)
dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṅgām uvāsa bahulāḥ samāḥ ||
यत्रेष्ट्वा सर्वभूतानाम् ईश्वरेण महात्मना । (१०।१)
yatreṣṭvā sarvabhūtānām īśvareṇa mahātmanā |
यत्र यूपा मणिमयाश्चित्याश्चापि हिरण्मयाः । (११।१)
yatra yūpā maṇimayāścityāścāpi hiraṇmayāḥ |
शोभार्थं विहितास्तत्र न तु दृष्टान्ततः कृताः ॥ (११।२)
śobhārthaṃ vihitāstatra na tu dṛṣṭāntataḥ kṛtāḥ ||
यत्रेष्ट्वा स गतः सिद्धिं सहस्राक्षः शचीपतिः । (१२।१)
yatreṣṭvā sa gataḥ siddhiṃ sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ |
यत्र भूतपतिः सृष्ट्वा सर्वलोकान् सनातनः । (१२।२)
yatra bhūtapatiḥ sṛṣṭvā sarvalokān sanātanaḥ |
यत्रेष्टं मुनिभिः सर्वैर् नारदाद्यैर् मुमुक्षुभिः ॥ (१२।४)
yatreṣṭaṃ munibhiḥ sarvair nāradādyair mumukṣubhiḥ ||
नरनारायणौ ब्रह्मा यमः स्थाणुश्च पञ्चमः । (१३।१)
naranārāyaṇau brahmā yamaḥ sthāṇuśca pañcamaḥ |
यत्रेष्टं वासुदेवेन सत्रैर् वर्षसहस्रकैः । (१४।१)
yatreṣṭaṃ vāsudevena satrair varṣasahasrakaiḥ |
सुवर्णमालिनो यूपाश्चित्याश्चाप्यतिभास्वराः । (१५।१)
suvarṇamālino yūpāścityāścāpyatibhāsvarāḥ |
तत्र गत्वा स जग्राह गदां शङ्खं च भारत । (१६।१)
tatra gatvā sa jagrāha gadāṃ śaṅkhaṃ ca bhārata |
तस्माद् गिरेर् उपादाय शिलाः सुरुचिराः शुभाः । (१६।२)
tasmād girer upādāya śilāḥ surucirāḥ śubhāḥ |
स्फाटिकं च सभाद्रव्यं यद् आसीद् वृषपर्वणः । (१६।३)
sphāṭikaṃ ca sabhādravyaṃ yad āsīd vṛṣaparvaṇaḥ |
किंकरैः सह रक्षोभिर् अगृह्णात् सर्वम् एव तत् । (१६।४)
kiṃkaraiḥ saha rakṣobhir agṛhṇāt sarvam eva tat |
तद् अगृह्णान्मयस्तत्र गत्वा सर्वं महासुरः ॥ (१६।५)
tad agṛhṇānmayastatra gatvā sarvaṃ mahāsuraḥ ||
तद् आहृत्य तु तां चक्रे सो ऽसुरो ऽप्रतिमां सभाम् । (१७।१)
tad āhṛtya tu tāṃ cakre so 'suro 'pratimāṃ sabhām |
विश्रुतां त्रिषु लोकेषु दिव्यां मणिमयीं शुभाम् ॥ (१७।२)
viśrutāṃ triṣu lokeṣu divyāṃ maṇimayīṃ śubhām ||
देवदत्तं च पार्थाय ददौ शङ्खम् अनुत्तमम् । (१८।२)
devadattaṃ ca pārthāya dadau śaṅkham anuttamam |
यस्य शङ्खस्य नादेन भूतानि प्रचकम्पिरे ॥ (१८।३)
yasya śaṅkhasya nādena bhūtāni pracakampire ||
यथा वह्नेर् यथार्कस्य सोमस्य च यथैव सा । (२०।१)
yathā vahner yathārkasya somasya ca yathaiva sā |
प्रतिघ्नतीव प्रभया प्रभाम् अर्कस्य भास्वराम् । (२१।१)
pratighnatīva prabhayā prabhām arkasya bhāsvarām |
प्रबभौ ज्वलमानेव दिव्या दिव्येन वर्चसा ॥ (२१।२)
prababhau jvalamāneva divyā divyena varcasā ||
आयता विपुला श्लक्ष्णा विपाप्मा विगतक्लमा ॥ (२२।२)
āyatā vipulā ślakṣṇā vipāpmā vigataklamā ||
न दाशार्ही सुधर्मा वा ब्रह्मणो वापि तादृशी । (२४।१)
na dāśārhī sudharmā vā brahmaṇo vāpi tādṛśī |
आसीद् रूपेण सम्पन्ना यां चक्रे ऽप्रतिमां मयः । (२४।२)
āsīd rūpeṇa sampannā yāṃ cakre 'pratimāṃ mayaḥ |
तां स्म तत्र मयेनोक्ता रक्षन्ति च वहन्ति च । (२५।१)
tāṃ sma tatra mayenoktā rakṣanti ca vahanti ca |
सभाम् अष्टौ सहस्राणि किंकरा नाम राक्षसाः ॥ (२५।२)
sabhām aṣṭau sahasrāṇi kiṃkarā nāma rākṣasāḥ ||
रक्ताक्षाः पिङ्गलाक्षाश्च शुक्तिकर्णाः प्रहारिणः ॥ (२६।२)
raktākṣāḥ piṅgalākṣāśca śuktikarṇāḥ prahāriṇaḥ ||
तस्यां सभायां नलिनीं चकाराप्रतिमां मयः । (२७।१)
tasyāṃ sabhāyāṃ nalinīṃ cakārāpratimāṃ mayaḥ |
पुष्पितैः पङ्कजैश्चित्रां कूर्ममत्स्यैश्च शोभिताम् ॥ (२८।२)
puṣpitaiḥ paṅkajaiścitrāṃ kūrmamatsyaiśca śobhitām ||
सूपतीर्थाम् अकलुषां सर्वर्तुसलिलां शुभाम् । (२९।१)
sūpatīrthām akaluṣāṃ sarvartusalilāṃ śubhām |
मारुतेनैव चोद्धूतैर् मुक्ताबिन्दुभिर् आचिताम् । (२९।२)
mārutenaiva coddhūtair muktābindubhir ācitām |
मणिरत्नचितां तां तु केचिद् अभ्येत्य पार्थिवाः । (३०।१)
maṇiratnacitāṃ tāṃ tu kecid abhyetya pārthivāḥ |
दृष्ट्वापि नाभ्यजानन्त ते ऽज्ञानात् प्रपतन्त्युत ॥ (३०।२)
dṛṣṭvāpi nābhyajānanta te 'jñānāt prapatantyuta ||
तां सभाम् अभितो नित्यं पुष्पवन्तो महाद्रुमाः । (३१।१)
tāṃ sabhām abhito nityaṃ puṣpavanto mahādrumāḥ |
जलजानां च माल्यानां स्थलजानां च सर्वशः । (३३।१)
jalajānāṃ ca mālyānāṃ sthalajānāṃ ca sarvaśaḥ |
मारुतो गन्धम् आदाय पाण्डवान् स्म निषेवते । (३३।२)
māruto gandham ādāya pāṇḍavān sma niṣevate |
अष्टौ तानि सहस्राणि किंकरा नाम राक्षसाः । (३३।३)
aṣṭau tāni sahasrāṇi kiṃkarā nāma rākṣasāḥ |
उपगूढाः प्रनृत्यन्ति रमयन्ति स्म पाण्डवान् । (३३।५)
upagūḍhāḥ pranṛtyanti ramayanti sma pāṇḍavān |
प्राकारेण परिक्षिप्तां रत्नजालविभूषिताम् ॥ (३३।६)
prākāreṇa parikṣiptāṃ ratnajālavibhūṣitām ||
ईदृशीं तां सभां कृत्वा मासैः परिचतुर्दशैः । (३४।१)
īdṛśīṃ tāṃ sabhāṃ kṛtvā māsaiḥ paricaturdaśaiḥ |
निष्ठितां धर्मराजाय मयो राज्ञे न्यवेदयत् ॥ (३४।२)
niṣṭhitāṃ dharmarājāya mayo rājñe nyavedayat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.