महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 3

229 of 1995 · 89 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

अथाब्रवीन्मयः पार्थम् अर्जुनं जयतां वरम् । (१।२)

athābravīnmayaḥ pārtham arjunaṃ jayatāṃ varam |

1.3१.३

आपृच्छे त्वां गमिष्यामि क्षिप्रम् एष्यामि चाप्यहम् ॥ (१।३)

āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi kṣipram eṣyāmi cāpyaham ||

2.1२.१

उत्तरेण तु कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । (२।१)

uttareṇa tu kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati |

2.2२.२

यक्ष्यमाणेषु सर्वेषु दानवेषु तदा मया । (२।२)

yakṣyamāṇeṣu sarveṣu dānaveṣu tadā mayā |

2.3२.३

कृतं मणिमयं भाण्डं रम्यं बिन्दुसरः प्रति ॥ (२।३)

kṛtaṃ maṇimayaṃ bhāṇḍaṃ ramyaṃ bindusaraḥ prati ||

3.1३.१

सभायां सत्यसंधस्य यद् आसीद् वृषपर्वणः । (३।१)

sabhāyāṃ satyasaṃdhasya yad āsīd vṛṣaparvaṇaḥ |

3.2३.२

आगमिष्यामि तद् गृह्य यदि तिष्ठति भारत । (३।२)

āgamiṣyāmi tad gṛhya yadi tiṣṭhati bhārata |

3.3३.३

विश्रुतां त्रिषु लोकेषु पार्थ दिव्यां सभां तव । (३।३)

viśrutāṃ triṣu lokeṣu pārtha divyāṃ sabhāṃ tava |

3.4३.४

प्राणिनां विस्मयकरीं तव प्रीतिविवर्धिनीम् । (३।४)

prāṇināṃ vismayakarīṃ tava prītivivardhinīm |

3.5३.५

पाण्डवानां च सर्वेषां करिष्यामि धनंजय ॥ (३।५)

pāṇḍavānāṃ ca sarveṣāṃ kariṣyāmi dhanaṃjaya ||

4.1४.१

ततः सभां करिष्यामि पाण्डवाय यशस्विने । (४।१)

tataḥ sabhāṃ kariṣyāmi pāṇḍavāya yaśasvine |

4.2४.२

मनःप्रह्लादिनीं चित्रां सर्वरत्नविभूषिताम् ॥ (४।२)

manaḥprahlādinīṃ citrāṃ sarvaratnavibhūṣitām ||

5.1५.१

अस्ति बिन्दुसरस्येव गदा श्रेष्ठा कुरूद्वह । (५।१)

asti bindusarasyeva gadā śreṣṭhā kurūdvaha |

5.2५.२

निहिता यौवनाश्वेन राज्ञा हत्वा रणे रिपून् । (५।२)

nihitā yauvanāśvena rājñā hatvā raṇe ripūn |

5.3५.३

सुवर्णबिन्दुभिश्चित्रा गुर्वी भारसहा दृढा । (५।३)

suvarṇabindubhiścitrā gurvī bhārasahā dṛḍhā |

5.4५.४

स्वर्णभारसहस्रेण निर्मिता शत्रुघातिनी ॥ (५।४)

svarṇabhārasahasreṇa nirmitā śatrughātinī ||

6.1६.१

सा वै शतसहस्रस्य संमिता सर्वघातिनी । (६।१)

sā vai śatasahasrasya saṃmitā sarvaghātinī |

6.2६.२

अनुरूपा च भीमस्य गाण्डीवं भवतो यथा ॥ (६।२)

anurūpā ca bhīmasya gāṇḍīvaṃ bhavato yathā ||

7.1७.१

वारुणश्च महाशङ्खो देवदत्तः सुघोषवान् । (७।१)

vāruṇaśca mahāśaṅkho devadattaḥ sughoṣavān |

7.2७.२

सर्वम् एतत् प्रदास्यामि भवते नात्र संशयः । (७।२)

sarvam etat pradāsyāmi bhavate nātra saṃśayaḥ |

7.3७.३

इत्युक्त्वा सो ऽसुरः पार्थं प्रागुदीचीम् अगाद् दिशम् ॥ (७।३)

ityuktvā so 'suraḥ pārthaṃ prāgudīcīm agād diśam ||

8.1८.१

उत्तरेण तु कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । (८।१)

uttareṇa tu kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati |

8.2८.२

हिरण्यशृङ्गो भगवान्महामणिमयो गिरिः ॥ (८।२)

hiraṇyaśṛṅgo bhagavānmahāmaṇimayo giriḥ ||

9.1९.१

रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः । (९।१)

ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ |

9.2९.२

दृष्ट्वा भागीरथीं गङ्गाम् उवास बहुलाः समाः ॥ (९।२)

dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṅgām uvāsa bahulāḥ samāḥ ||

10.1१०.१

यत्रेष्ट्वा सर्वभूतानाम् ईश्वरेण महात्मना । (१०।१)

yatreṣṭvā sarvabhūtānām īśvareṇa mahātmanā |

10.2१०.२

आहृताः क्रतवो मुख्याः शतं भरतसत्तम ॥ (१०।२)

āhṛtāḥ kratavo mukhyāḥ śataṃ bharatasattama ||

11.1११.१

यत्र यूपा मणिमयाश्चित्याश्चापि हिरण्मयाः । (११।१)

yatra yūpā maṇimayāścityāścāpi hiraṇmayāḥ |

11.2११.२

शोभार्थं विहितास्तत्र न तु दृष्टान्ततः कृताः ॥ (११।२)

śobhārthaṃ vihitāstatra na tu dṛṣṭāntataḥ kṛtāḥ ||

12.1१२.१

यत्रेष्ट्वा स गतः सिद्धिं सहस्राक्षः शचीपतिः । (१२।१)

yatreṣṭvā sa gataḥ siddhiṃ sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ |

12.2१२.२

यत्र भूतपतिः सृष्ट्वा सर्वलोकान् सनातनः । (१२।२)

yatra bhūtapatiḥ sṛṣṭvā sarvalokān sanātanaḥ |

12.3१२.३

उपास्यते तिग्मतेजा वृतो भूतैः सहस्रशः । (१२।३)

upāsyate tigmatejā vṛto bhūtaiḥ sahasraśaḥ |

12.4१२.४

यत्रेष्टं मुनिभिः सर्वैर् नारदाद्यैर् मुमुक्षुभिः ॥ (१२।४)

yatreṣṭaṃ munibhiḥ sarvair nāradādyair mumukṣubhiḥ ||

13.1१३.१

नरनारायणौ ब्रह्मा यमः स्थाणुश्च पञ्चमः । (१३।१)

naranārāyaṇau brahmā yamaḥ sthāṇuśca pañcamaḥ |

13.2१३.२

उपासते यत्र सत्रं सहस्रयुगपर्यये ॥ (१३।२)

upāsate yatra satraṃ sahasrayugaparyaye ||

14.1१४.१

यत्रेष्टं वासुदेवेन सत्रैर् वर्षसहस्रकैः । (१४।१)

yatreṣṭaṃ vāsudevena satrair varṣasahasrakaiḥ |

14.2१४.२

श्रद्दधानेन सततं शिष्टसम्प्रतिपत्तये ॥ (१४।२)

śraddadhānena satataṃ śiṣṭasampratipattaye ||

15.1१५.१

सुवर्णमालिनो यूपाश्चित्याश्चाप्यतिभास्वराः । (१५।१)

suvarṇamālino yūpāścityāścāpyatibhāsvarāḥ |

15.2१५.२

ददौ यत्र सहस्राणि प्रयुतानि च केशवः ॥ (१५।२)

dadau yatra sahasrāṇi prayutāni ca keśavaḥ ||

16.1१६.१

तत्र गत्वा स जग्राह गदां शङ्खं च भारत । (१६।१)

tatra gatvā sa jagrāha gadāṃ śaṅkhaṃ ca bhārata |

16.2१६.२

तस्माद् गिरेर् उपादाय शिलाः सुरुचिराः शुभाः । (१६।२)

tasmād girer upādāya śilāḥ surucirāḥ śubhāḥ |

16.3१६.३

स्फाटिकं च सभाद्रव्यं यद् आसीद् वृषपर्वणः । (१६।३)

sphāṭikaṃ ca sabhādravyaṃ yad āsīd vṛṣaparvaṇaḥ |

16.4१६.४

किंकरैः सह रक्षोभिर् अगृह्णात् सर्वम् एव तत् । (१६।४)

kiṃkaraiḥ saha rakṣobhir agṛhṇāt sarvam eva tat |

16.5१६.५

तद् अगृह्णान्मयस्तत्र गत्वा सर्वं महासुरः ॥ (१६।५)

tad agṛhṇānmayastatra gatvā sarvaṃ mahāsuraḥ ||

17.1१७.१

तद् आहृत्य तु तां चक्रे सो ऽसुरो ऽप्रतिमां सभाम् । (१७।१)

tad āhṛtya tu tāṃ cakre so 'suro 'pratimāṃ sabhām |

17.2१७.२

विश्रुतां त्रिषु लोकेषु दिव्यां मणिमयीं शुभाम् ॥ (१७।२)

viśrutāṃ triṣu lokeṣu divyāṃ maṇimayīṃ śubhām ||

18.1१८.१

गदां च भीमसेनाय प्रवरां प्रददौ तदा । (१८।१)

gadāṃ ca bhīmasenāya pravarāṃ pradadau tadā |

18.2१८.२

देवदत्तं च पार्थाय ददौ शङ्खम् अनुत्तमम् । (१८।२)

devadattaṃ ca pārthāya dadau śaṅkham anuttamam |

18.3१८.३

यस्य शङ्खस्य नादेन भूतानि प्रचकम्पिरे ॥ (१८।३)

yasya śaṅkhasya nādena bhūtāni pracakampire ||

19.1१९.१

सभा तु सा महाराज शातकुम्भमयद्रुमा । (१९।१)

sabhā tu sā mahārāja śātakumbhamayadrumā |

19.2१९.२

दश किष्कुसहस्राणि समन्ताद् आयताभवत् ॥ (१९।२)

daśa kiṣkusahasrāṇi samantād āyatābhavat ||

20.1२०.१

यथा वह्नेर् यथार्कस्य सोमस्य च यथैव सा । (२०।१)

yathā vahner yathārkasya somasya ca yathaiva sā |

20.2२०.२

भ्राजमाना तथा दिव्या बभार परमं वपुः ॥ (२०।२)

bhrājamānā tathā divyā babhāra paramaṃ vapuḥ ||

21.1२१.१

प्रतिघ्नतीव प्रभया प्रभाम् अर्कस्य भास्वराम् । (२१।१)

pratighnatīva prabhayā prabhām arkasya bhāsvarām |

21.2२१.२

प्रबभौ ज्वलमानेव दिव्या दिव्येन वर्चसा ॥ (२१।२)

prababhau jvalamāneva divyā divyena varcasā ||

22.1२२.१

नगमेघप्रतीकाशा दिवम् आवृत्य विष्ठिता । (२२।१)

nagameghapratīkāśā divam āvṛtya viṣṭhitā |

22.2२२.२

आयता विपुला श्लक्ष्णा विपाप्मा विगतक्लमा ॥ (२२।२)

āyatā vipulā ślakṣṇā vipāpmā vigataklamā ||

23.1२३.१

उत्तमद्रव्यसम्पन्ना मणिप्राकारमालिनी । (२३।१)

uttamadravyasampannā maṇiprākāramālinī |

23.2२३.२

बहुरत्ना बहुधना सुकृता विश्वकर्मणा ॥ (२३।२)

bahuratnā bahudhanā sukṛtā viśvakarmaṇā ||

24.1२४.१

न दाशार्ही सुधर्मा वा ब्रह्मणो वापि तादृशी । (२४।१)

na dāśārhī sudharmā vā brahmaṇo vāpi tādṛśī |

24.2२४.२

आसीद् रूपेण सम्पन्ना यां चक्रे ऽप्रतिमां मयः । (२४।२)

āsīd rūpeṇa sampannā yāṃ cakre 'pratimāṃ mayaḥ |

24.3२४.३

शंभोर् वाथ महात्मनः । (२४।३)

śaṃbhor vātha mahātmanaḥ |

24.4२४.४

अतीव रूपसम्पन्नाम् ॥ (२४।४)

atīva rūpasampannām ||

25.1२५.१

तां स्म तत्र मयेनोक्ता रक्षन्ति च वहन्ति च । (२५।१)

tāṃ sma tatra mayenoktā rakṣanti ca vahanti ca |

25.2२५.२

सभाम् अष्टौ सहस्राणि किंकरा नाम राक्षसाः ॥ (२५।२)

sabhām aṣṭau sahasrāṇi kiṃkarā nāma rākṣasāḥ ||

26.1२६.१

अन्तरिक्षचरा घोरा महाकाया महाबलाः । (२६।१)

antarikṣacarā ghorā mahākāyā mahābalāḥ |

26.2२६.२

रक्ताक्षाः पिङ्गलाक्षाश्च शुक्तिकर्णाः प्रहारिणः ॥ (२६।२)

raktākṣāḥ piṅgalākṣāśca śuktikarṇāḥ prahāriṇaḥ ||

27.1२७.१

तस्यां सभायां नलिनीं चकाराप्रतिमां मयः । (२७।१)

tasyāṃ sabhāyāṃ nalinīṃ cakārāpratimāṃ mayaḥ |

27.2२७.२

वैडूर्यपत्रविततां मणिनालमयाम्बुजाम् ॥ (२७।२)

vaiḍūryapatravitatāṃ maṇinālamayāmbujām ||

28.1२८.१

पद्मसौगन्धिकवतीं नानाद्विजगणायुताम् । (२८।१)

padmasaugandhikavatīṃ nānādvijagaṇāyutām |

28.2२८.२

पुष्पितैः पङ्कजैश्चित्रां कूर्ममत्स्यैश्च शोभिताम् ॥ (२८।२)

puṣpitaiḥ paṅkajaiścitrāṃ kūrmamatsyaiśca śobhitām ||

29.1२९.१

सूपतीर्थाम् अकलुषां सर्वर्तुसलिलां शुभाम् । (२९।१)

sūpatīrthām akaluṣāṃ sarvartusalilāṃ śubhām |

29.2२९.२

मारुतेनैव चोद्धूतैर् मुक्ताबिन्दुभिर् आचिताम् । (२९।२)

mārutenaiva coddhūtair muktābindubhir ācitām |

29.3२९.३

महामणिशिलापट्टबद्धपर्यन्तवेदिकाम् ॥ (२९।३)

mahāmaṇiśilāpaṭṭabaddhaparyantavedikām ||

30.1३०.१

मणिरत्नचितां तां तु केचिद् अभ्येत्य पार्थिवाः । (३०।१)

maṇiratnacitāṃ tāṃ tu kecid abhyetya pārthivāḥ |

30.2३०.२

दृष्ट्वापि नाभ्यजानन्त ते ऽज्ञानात् प्रपतन्त्युत ॥ (३०।२)

dṛṣṭvāpi nābhyajānanta te 'jñānāt prapatantyuta ||

31.1३१.१

तां सभाम् अभितो नित्यं पुष्पवन्तो महाद्रुमाः । (३१।१)

tāṃ sabhām abhito nityaṃ puṣpavanto mahādrumāḥ |

31.2३१.२

आसन्नानाविधा नीलाः शीतच्छाया मनोरमाः ॥ (३१।२)

āsannānāvidhā nīlāḥ śītacchāyā manoramāḥ ||

32.1३२.१

काननानि सुगन्धीनि पुष्करिण्यश्च सर्वशः । (३२।१)

kānanāni sugandhīni puṣkariṇyaśca sarvaśaḥ |

32.2३२.२

हंसकारण्डवयुताश्चक्रवाकोपशोभिताः ॥ (३२।२)

haṃsakāraṇḍavayutāścakravākopaśobhitāḥ ||

33.1३३.१

जलजानां च माल्यानां स्थलजानां च सर्वशः । (३३।१)

jalajānāṃ ca mālyānāṃ sthalajānāṃ ca sarvaśaḥ |

33.2३३.२

मारुतो गन्धम् आदाय पाण्डवान् स्म निषेवते । (३३।२)

māruto gandham ādāya pāṇḍavān sma niṣevate |

33.3३३.३

अष्टौ तानि सहस्राणि किंकरा नाम राक्षसाः । (३३।३)

aṣṭau tāni sahasrāṇi kiṃkarā nāma rākṣasāḥ |

33.4३३.४

अयस्मयप्रहरणाः शूलमुद्गरपाणयः । (३३।४)

ayasmayapraharaṇāḥ śūlamudgarapāṇayaḥ |

33.5३३.५

उपगूढाः प्रनृत्यन्ति रमयन्ति स्म पाण्डवान् । (३३।५)

upagūḍhāḥ pranṛtyanti ramayanti sma pāṇḍavān |

33.6३३.६

प्राकारेण परिक्षिप्तां रत्नजालविभूषिताम् ॥ (३३।६)

prākāreṇa parikṣiptāṃ ratnajālavibhūṣitām ||

34.1३४.१

ईदृशीं तां सभां कृत्वा मासैः परिचतुर्दशैः । (३४।१)

īdṛśīṃ tāṃ sabhāṃ kṛtvā māsaiḥ paricaturdaśaiḥ |

34.2३४.२

निष्ठितां धर्मराजाय मयो राज्ञे न्यवेदयत् ॥ (३४।२)

niṣṭhitāṃ dharmarājāya mayo rājñe nyavedayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit