भीष्म उवाच । (१।१)

स मोक्षम् अनुचिन्त्यैव शुकः पितरम् अभ्यगात् । (१।२)

प्राहाभिवाद्य च गुरुं श्रेयोऽर्थी विनयान्वितः ॥ (१।३)

मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान् प्रब्रवीतु मे । (२।१)

यथा मे मनसः शान्तिः परमा सम्भवेत् प्रभो ॥ (२।२)

श्रुत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिर् उवाच तम् । (३।१)

अधीष्व पुत्र मोक्षं वै धर्मांश्च विविधान् अपि ॥ (३।२)

पितुर् नियोगाज्जग्राह शुको ब्रह्मविदां वरः । (४।१)

योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत ॥ (४।२)

स तं ब्राह्म्या श्रिया युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् । (५।१)

मेने पुत्रं यदा व्यासो मोक्षविद्याविशारदम् ॥ (५।२)

उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् । (६।१)

स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन विशेषतः ॥ (६।२)

पितुर् नियोगाद् अगमन्मैथिलं जनकं नृपम् । (७।१)

प्रष्टुं धर्मस्य निष्ठां वै मोक्षस्य च परायणम् ॥ (७।२)

उक्तश्च मानुषेण त्वं पथा गच्छेत्यविस्मितः । (८।१)

न प्रभावेण गन्तव्यम् अन्तरिक्षचरेण वै ॥ (८।२)

आर्जवेणैव गन्तव्यं न सुखान्वेषिणा पथा । (९।१)

नान्वेष्टव्या विशेषास्तु विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ (९।२)

अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे । (१०।१)

स्थातव्यं च वशे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् ॥ (१०।२)

स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः । (११।१)

याज्यो मम स यद् ब्रूयात् तत् कार्यम् अविशङ्कया ॥ (११।२)

एवम् उक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः । (१२।१)

पद्भ्यां शक्तो ऽन्तरिक्षेण क्रान्तुं भूमिं ससागराम् ॥ (१२।२)

स गिरींश्चाप्यतिक्रम्य नदीस्तीर्त्वा सरांसि च । (१३।१)

बहुव्यालमृगाकीर्णा विविधाश्चाटवीस्तथा ॥ (१३।२)

मेरोर् हरेश्च द्वे वर्षे वर्षं हैमवतं तथा । (१४।१)

क्रमेणैव व्यतिक्रम्य भारतं वर्षम् आसदत् ॥ (१४।२)

स देशान् विविधान् पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान् । (१५।१)

आर्यावर्तम् इमं देशम् आजगाम महामुनिः ॥ (१५।२)

पितुर् वचनम् आज्ञाय तम् एवार्थं विचिन्तयन् । (१६।१)

अध्वानं सो ऽतिचक्राम खे ऽचरः खे चरन्न् इव ॥ (१६।२)

पत्तनानि च रम्याणि स्फीतानि नगराणि च । (१७।१)

रत्नानि च विचित्राणि शुकः पश्यन्न पश्यति ॥ (१७।२)

उद्यानानि च रम्याणि तथैवायतनानि च । (१८।१)

पुण्यानि चैव तीर्थानि सो ऽतिक्रम्य तथाध्वनः ॥ (१८।२)

सो ऽचिरेणैव कालेन विदेहान् आससाद ह । (१९।१)

रक्षितान् धर्मराजेन जनकेन महात्मना ॥ (१९।२)

तत्र ग्रामान् बहून् पश्यन् बह्वन्नरसभोजनान् । (२०।१)

पल्लीघोषान् समृद्धांश्च बहुगोकुलसंकुलान् ॥ (२०।२)

स्फीतांश्च शालियवसैर् हंससारससेवितान् । (२१।१)

पद्मिनीभिश्च शतशः श्रीमतीभिर् अलंकृतान् ॥ (२१।२)

स विदेहान् अतिक्रम्य समृद्धजनसेवितान् । (२२।१)

मिथिलोपवनं रम्यम् आससाद महर्द्धिमत् ॥ (२२।२)

हस्त्यश्वरथसंकीर्णं नरनारीसमाकुलम् । (२३।१)

पश्यन्न् अपश्यन्न् इव तत् समतिक्रामद् अच्युतः ॥ (२३।२)

मनसा तं वहन् भारं तम् एवार्थं विचिन्तयन् । (२४।१)

आत्मारामः प्रसन्नात्मा मिथिलाम् आससाद ह ॥ (२४।२)

तस्या द्वारं समासाद्य द्वारपालैर् निवारितः । (२५।१)

स्थितो ध्यानपरो मुक्तो विदितः प्रविवेश ह ॥ (२५।२)

स राजमार्गम् आसाद्य समृद्धजनसंकुलम् । (२६।१)

पार्थिवक्षयम् आसाद्य निःशङ्कः प्रविवेश ह ॥ (२६।२)

तत्रापि द्वारपालास्तम् उग्रवाचो न्यषेधयन् । (२७।१)

तथैव च शुकस्तत्र निर्मन्युः समतिष्ठत ॥ (२७।२)

न चातपाध्वसंतप्तः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः । (२८।१)

प्रताम्यति ग्लायति वा नापैति च तथातपात् ॥ (२८।२)

तेषां तु द्वारपालानाम् एकः शोकसमन्वितः । (२९।१)

मध्यंगतम् इवादित्यं दृष्ट्वा शुकम् अवस्थितम् ॥ (२९।२)

पूजयित्वा यथान्यायम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः । (३०।१)

प्रावेशयत् ततः कक्ष्यां द्वितीयां राजवेश्मनः ॥ (३०।२)

तत्रासीनः शुकस्तात मोक्षम् एवानुचिन्तयन् । (३१।१)

छायायाम् आतपे चैव समदर्शी महाद्युतिः ॥ (३१।२)

तं मुहूर्ताद् इवागम्य राज्ञो मन्त्री कृताञ्जलिः । (३२।१)

प्रावेशयत् ततः कक्ष्यां तृतीयां राजवेश्मनः ॥ (३२।२)

तत्रान्तःपुरसम्बद्धं महच्चैत्ररथोपमम् । (३३।१)

सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् ॥ (३३।२)

तद् दर्शयित्वा स शुकं मन्त्री काननम् उत्तमम् । (३४।१)

अर्हम् आसनम् आदिश्य निश्चक्राम ततः पुनः ॥ (३४।२)

तं चारुवेषाः सुश्रोण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः । (३५।१)

सूक्ष्मरक्ताम्बरधरास् तप्तकाञ्चनभूषणाः ॥ (३५।२)

संलापोल्लापकुशला नृत्तगीतविशारदाः । (३६।१)

स्मितपूर्वाभिभाषिण्यो रूपेणाप्सरसां समाः ॥ (३६।२)

कामोपचारकुशला भावज्ञाः सर्वकोविदाः । (३७।१)

परं पञ्चाशतो नार्यो वारमुख्याः समाद्रवन् ॥ (३७।२)

पाद्यादीनि प्रतिग्राह्य पूजया परयार्च्य च । (३८।१)

देशकालोपपन्नेन साध्वन्नेनाप्यतर्पयन् ॥ (३८।२)

तस्य भुक्तवतस्तात तद् अन्तःपुरकाननम् । (३९।१)

सुरम्यं दर्शयामासुर् एकैकश्येन भारत ॥ (३९।२)

क्रीडन्त्यश्च हसन्त्यश्च गायन्त्यश्चैव ताः शुकम् । (४०।१)

उदारसत्त्वं सत्त्वज्ञाः सर्वाः पर्यचरंस्तदा ॥ (४०।२)

आरणेयस्तु शुद्धात्मा त्रिसंदेहस्त्रिकर्मकृत् । (४१।१)

वश्येन्द्रियो जितक्रोधो न हृष्यति न कुप्यति ॥ (४१।२)

तस्मै शय्यासनं दिव्यं वरार्हं रत्नभूषितम् । (४२।१)

स्पर्ध्यास्तरणसंस्तीर्णं ददुस्ताः परमस्त्रियः ॥ (४२।२)

पादशौचं तु कृत्वैव शुकः संध्याम् उपास्य च । (४३।१)

निषसादासने पुण्ये तम् एवार्थं विचिन्तयन् ॥ (४३।२)

पूर्वरात्रे तु तत्रासौ भूत्वा ध्यानपरायणः । (४४।१)

मध्यरात्रे यथान्यायं निद्राम् आहारयत् प्रभुः ॥ (४४।२)

ततो मुहूर्ताद् उत्थाय कृत्वा शौचम् अनन्तरम् । (४५।१)

स्त्रीभिः परिवृतो धीमान् ध्यानम् एवान्वपद्यत ॥ (४५।२)

अनेन विधिना कार्ष्णिस्तद् अहःशेषम् अच्युतः । (४६।१)

तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास भारत ॥ (४६।२)