वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः सत्यवती काले वधूं स्नाताम् ऋतौ तदा । (१।२)

संवेशयन्ती शयने शनकैर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

कौसल्ये देवरस्ते ऽस्ति सो ऽद्य त्वानुप्रवेक्ष्यति । (२।१)

अप्रमत्ता प्रतीक्षैनं निशीथे आगमिष्यति ॥ (२।२)

श्वश्र्वास्तद् वचनं श्रुत्वा शयाना शयने शुभे । (३।१)

साचिन्तयत् तदा भीष्मम् अन्यांश्च कुरुपुंगवान् । (३।२)

ततः सुप्तजनप्राये निशीथे भगवान् ऋषिः ॥ (३।३)

ततो ऽम्बिकायां प्रथमं नियुक्तः सत्यवाग् ऋषिः । (४।१)

दीप्यमानेषु दीपेषु शयनं प्रविवेश ह । (४।२)

सत्यवत्या नियुक्तस्तु सत्यवाग् ऋषिसत्तमः । (४।३)

जगाम तस्याः शयनं विपुले तपसि स्थितः ॥ (४।४)

तस्य कृष्णस्य कपिला जटा दीप्ते च लोचने । (५।१)

बभ्रूणि चैव श्मश्रूणि दृष्ट्वा देवी न्यमीलयत् । (५।२)

तं समीक्ष्य तु कौसल्या दुष्प्रेक्ष्यम् अतथोचिता । (५।३)

विरूपम् इति वित्रस्ता संकुच्यासीन् निमीलिता । (५।४)

विरूपो हि जटी चापि दुर्वर्णः पुरुषः कृशः । (५।५)

सुगन्धेतरगन्धश्च सर्वथा दुष्प्रधर्षणः ॥ (५।६)

संबभूव तया रात्रौ मातुः प्रियचिकीर्षया । (६।१)

भयात् काशिसुता तं तु नाशक्नोद् अभिवीक्षितुम् ॥ (६।२)

ततो निष्क्रान्तम् आसाद्य माता पुत्रम् अथाब्रवीत् । (७।१)

अप्यस्यां गुणवान् पुत्र राजपुत्रो भविष्यति । (७।२)

इत्युक्तः सो ऽब्रवीन् मातः कुमारो मातृदोषतः । (७।३)

अन्धो नागायुतप्राणो भविष्यत्यम्बिकोदरात् ॥ (७।४)

निशम्य तद् वचो मातुर् व्यासः परमबुद्धिमान् । (८।१)

प्रोवाचातीन्द्रियज्ञानो विधिना सम्प्रचोदितः ॥ (८।२)

नागायुतसमप्राणो विद्वान् राजर्षिसत्तमः । (९।१)

महाभागो महावीर्यो महाबुद्धिर् भविष्यति ॥ (९।२)

तस्य चापि शतं पुत्रा भविष्यन्ति महाबलाः । (१०।१)

किं तु मातुः स वैगुण्याद् अन्ध एव भविष्यति ॥ (१०।२)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा माता पुत्रम् अथाब्रवीत् । (११।१)

अलब्धलाभः पुत्रो ऽयं यद्यन्धो वै भविष्यति । (११।२)

अस्य वंशस्य गोप्तारं सतां शोकविनाशनम् । (११।३)

तस्माद् अवरजं पुत्रं जनयान्यं नराधिपम् । (११।४)

भ्रातुर् भार्यापरा चेयं रूपयौवनशालिनी । (११।५)

अस्याम् उत्पादयापत्यं मन्नियोगाद् गुणाधिकम् । (११।६)

नान्धः कुरूणां नृपतिर् अनुरूपस्तपोधन ॥ (११।७)

ज्ञातिवंशस्य गोप्तारं पितॄणां वंशवर्धनम् । (१२।१)

द्वितीयं कुरुवंशस्य राजानं दातुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

स तथेति प्रतिज्ञाय निश्चक्राम महातपाः । (१३।१)

सापि कालेन कौसल्या सुषुवे ऽन्धं तम् आत्मजम् । (१३।२)

अम्बालिकां समाधाय तस्यां सत्यवती सुतम् । (१३।३)

भूयो नियोजयामास संतानाय कुलस्य वै । (१३।४)

विषण्णाम्बालिका साध्वी निषण्णा शयनोत्तमे । (१३।५)

को न्वेष्यतीति ध्यायन्ती नियता सम्प्रतीक्षते । (१३।६)

धृतराष्ट्र यतस्तेन धृतराष्ट्रस्ततो ऽभवत् ॥ (१३।७)

पुनर् एव तु सा देवी परिभाष्य स्नुषां ततः । (१४।१)

ऋषिम् आवाहयत् सत्या यथापूर्वम् अनिन्दिता ॥ (१४।२)

ततस्तेनैव विधिना महर्षिस्ताम् अपद्यत । (१५।१)

अम्बालिकाम् अथाभ्यागाद् ऋषिं दृष्ट्वा च सापि तम् । (१५।२)

विषण्णा पाण्डुसंकाशा समपद्यत भारत ॥ (१५।३)

तां भीतां पाण्डुसंकाशां विषण्णां प्रेक्ष्य पार्थिव । (१६।१)

व्यासः सत्यवतीपुत्र इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१६।२)

यस्मात् पाण्डुत्वम् आपन्ना विरूपं प्रेक्ष्य माम् अपि । (१७।१)

तस्माद् एष सुतस्तुभ्यं पाण्डुर् एव भविष्यति ॥ (१७।२)

नाम चास्य तद् एवेह भविष्यति शुभानने । (१८।१)

इत्युक्त्वा स निराक्रामद् भगवान् ऋषिसत्तमः ॥ (१८।२)

ततो निष्क्रान्तम् आलोक्य सत्या पुत्रम् अभाषत । (१९।१)

अप्यस्य गुणवान् पुत्र राजपुत्रो भविष्यति । (१९।२)

कुमारो ब्रूहि मे पुत्र अस्त्यत्र भविता शुभः । (१९।३)

शशंस स पुनर् मात्रे तस्य बालस्य पाण्डुताम् । (१९।४)

तम् उवाच ततो माता अप्यत्र भविता शुभः । (१९।५)

कुमारो ब्रूहि मे तत्त्वम् ऋषिस्तां प्रत्युवाच ह । (१९।६)

भविष्यति सुविक्रान्तः कुमारो दिक्षु विश्रुतः । (१९।७)

पाण्डुत्वं वर्णतस्तस्य मातृदोषाद् भविष्यति ॥ (१९।८)

तं माता पुनर् एवान्यम् एकं पुत्रम् अयाचत । (२०।१)

तथेति च महर्षिस्तां मातरं प्रत्यभाषत ॥ (२०।२)

ततः कुमारं सा देवी प्राप्तकालम् अजीजनत् । (२१।१)

पाण्डुं लक्षणसम्पन्नं दीप्यमानम् इव श्रिया । (२१।२)

तस्य पुत्रा महेष्वासा जज्ञिरे पञ्च पाण्डवाः । (२१।३)

तस्य पुत्रा महेष्वासा जनिष्यन्तीह पञ्च वै । (२१।४)

इत्युक्त्वा मातरं तत्र सो ऽभिवाद्य जगाम ह । (२१।५)

मुनौ याते ऽम्बिका पुत्रं महाभागम् असूयत । (२१।६)

धृतराष्ट्रं महाप्राज्ञं प्रज्ञाचक्षुषम् ईश्वरम् । (२१।७)

अनुजाम्बालिका तत्र पुत्रं काले व्यजायत । (२१।८)

पाण्डुं लक्षणसम्पन्नं दीप्यमानं श्रियावृतम् । (२१।९)

तयोर् जन्मक्रियाः सर्वा यथावद् अनुपूर्वशः । (२१।१०)

कारयामास वै भीष्मो ब्राह्मणैर् वेदपारगैः । (२१।११)

अन्धं दृष्ट्वाम्बिकापुत्रं जातं सत्यवती सुतम् । (२१।१२)

कौसल्यार्थे समाहूय पुत्रम् अन्यम् अयाचत । (२१।१३)

अन्धो ऽयम् अन्यम् इच्छामि कौसल्यातनयं शुभम् । (२१।१४)

एवम् उक्तो महर्षिस्तां मातरं प्रत्यभाषत । (२१।१५)

नियता यदि कौसल्या भविष्यति पुनः शुभा । (२१।१६)

भविष्यति कुमारो ऽस्यां धर्मशास्त्रार्थतत्त्ववित् । (२१।१७)

तां समाधाय वै भूयः स्नुषां सत्यवती तदा ॥ (२१।१८)

ऋतुकाले ततो ज्येष्ठां वधूं तस्मै न्ययोजयत् । (२२।१)

सा तु रूपं च गन्धं च महर्षेः प्रविचिन्त्य तम् । (२२।२)

नाकरोद् वचनं देव्या भयात् सुरसुतोपमा ॥ (२२।३)

ततः स्वैर् भूषणैर् दासीं भूषयित्वाप्सरोपमाम् । (२३।१)

प्रेषयामास कृष्णाय ततः काशिपतेः सुता ॥ (२३।२)

दासी ऋषिम् अनुप्राप्तं प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च । (२४।१)

संविवेशाभ्यनुज्ञाता सत्कृत्योपचचार ह । (२४।२)

उपचारेण शीलेन रूपयौवनसंपदा । (२४।३)

वाग्भावोपप्रदानेन गात्रसंस्पर्शनेन च ॥ (२४।४)

कामोपभोगेन तु स तस्यां तुष्टिम् अगाद् ऋषिः । (२५।१)

तया सहोषितो रात्रिं महर्षिः प्रीयमाणया ॥ (२५।२)

उत्तिष्ठन्न् अब्रवीद् एनाम् अभुजिष्या भविष्यसि । (२६।१)

अयं च ते शुभे गर्भः श्रीमान् उदरम् आगतः । (२६।२)

धर्मात्मा भविता लोके सर्वबुद्धिमतां वरः ॥ (२६।३)

स जज्ञे विदुरो नाम कृष्णद्वैपायनात्मजः । (२७।१)

धृतराष्ट्रस्य च भ्राता पाण्डोश्चामितबुद्धिमान् ॥ (२७।२)

धर्मो विदुररूपेण शापात् तस्य महात्मनः । (२८।१)

माण्डव्यस्यार्थतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः । (२८।२)

कृष्णद्वैपायनो ऽप्येतत् सत्यवत्यै न्यवेदयत् । (२८।३)

प्रलम्भम् आत्मनश्चैव शूद्रायाः पुत्रजन्म च ॥ (२८।४)

स धर्मस्यानृणो भूत्वा पुनर् मात्रा समेत्य च । (२९।१)

तस्यै गर्भं समावेद्य तत्रैवान्तरधीयत ॥ (२९।२)

एवं विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे द्वैपायनाद् अपि । (३०।१)

जज्ञिरे देवगर्भाभाः कुरुवंशविवर्धनाः । (३०।२)

तेषु त्रिषु कुमारेषु जातेषु कुरुजाङ्गलम् । (३०।३)

कुरवो ऽथ कुरुक्षेत्रं सर्वं त्रयम् अवर्धत । (३०।४)

गन्धवत्या तथैवोक्तो धर्मरूपं सुतं प्रति । (३०।५)

नाहम् अस्मि पुनर् योक्तुं शक्तो मातः सुतं प्रति ॥ (३०।६)