वैशम्पायन उवाच । (१।१)

श्रुत्वेमां धर्मसंयुक्तां धर्मराजः कथां शुभाम् । (१।२)

पुनः पप्रच्छ तम् ऋषिं मार्कण्डेयं तपस्विनम् ॥ (१।३)

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

कथम् अग्निर् वनं यातः कथं चाप्यङ्गिराः पुरा । (२।२)

नष्टे ऽग्नौ हव्यम् अवहद् अग्निर् भूत्वा महान् ऋषिः ॥ (२।३)

अग्निर् यदा त्वेक एव बहुत्वं चास्य कर्मसु । (३।१)

दृश्यते भगवन् सर्वम् एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥ (३।२)

कुमारश् च यथोत्पन्नो यथा चाग्नेः सुतो ऽभवत् । (४।१)

यथा रुद्राच्च सम्भूतो गङ्गायां कृत्तिकासु च ॥ (४।२)

एतद् इच्छाम्यहं त्वत्तः श्रोतुं भार्गवनन्दन । (५।१)

कौतूहलसमाविष्टो यथातथ्यं महामुने ॥ (५।२)

मार्कण्डेय उवाच । (६।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (६।२)

यथा क्रुद्धो हुतवहस् तपस् तप्तुं वनं गतः ॥ (६।३)

यथा च भगवान् अग्निः स्वयम् एवाङ्गिराभवत् । (७।१)

संतापयन् स्वप्रभया नाशयंस्तिमिराणि च ॥ (७।२)

आश्रमस्थो महाभागो हव्यवाहं विशेषयन् । (८।१)

तथा स भूत्वा तु तदा जगत् सर्वं प्रकाशयन् ॥ (८।२)

तपश् चरंश् च हुतभुक् संतप्तस् तस्य तेजसा । (९।१)

भृशं ग्लानश् च तेजस्वी न स किंचित् प्रजज्ञिवान् ॥ (९।२)

अथ संचिन्तयामास भगवान् हव्यवाहनः । (१०।१)

अन्यो ऽग्निर् इह लोकानां ब्रह्मणा सम्प्रवर्तितः । (१०।२)

अग्नित्वं विप्रनष्टं हि तप्यमानस्य मे तपः ॥ (१०।३)

कथम् अग्निः पुनर् अहं भवेयम् इति चिन्त्य सः । (११।१)

अपश्यद् अग्निवल्लोकांस् तापयन्तं महामुनिम् ॥ (११।२)

सोपासर्पच्छनैर् भीतस् तम् उवाच तदाङ्गिराः । (१२।१)

शीघ्रम् एव भवस्वाग्निस् त्वं पुनर् लोकभावनः । (१२।२)

विज्ञातश्चासि लोकेषु त्रिषु संस्थानचारिषु ॥ (१२।३)

त्वम् अग्ने प्रथमः सृष्टो ब्रह्मणा तिमिरापहः । (१३।१)

स्वस्थानं प्रतिपद्यस्व शीघ्रम् एव तमोनुद ॥ (१३।२)

अग्निर् उवाच । (१४।१)

नष्टकीर्तिर् अहं लोके भवाञ्जातो हुताशनः । (१४।२)

भवन्तम् एव ज्ञास्यन्ति पावकं न तु मां जनाः ॥ (१४।३)

निक्षिपाम्यहम् अग्नित्वं त्वम् अग्निः प्रथमो भव । (१५।१)

भविष्यामि द्वितीयो ऽहं प्राजापत्यक एव च ॥ (१५।२)

अङ्गिरा उवाच । (१६।१)

कुरु पुण्यं प्रजास्वर्ग्यं भवाग्निस् तिमिरापहः । (१६।२)

मां च देव कुरुष्वाग्ने प्रथमं पुत्रम् अञ्जसा ॥ (१६।३)

मार्कण्डेय उवाच । (१७।१)

तच्छ्रुत्वाङ्गिरसो वाक्यं जातवेदास् तथाकरोत् । (१७।२)

राजन् बृहस्पतिर् नाम तस्याप्यङ्गिरसः सुतः ॥ (१७।३)

ज्ञात्वा प्रथमजं तं तु वह्नेर् आङ्गिरसं सुतम् । (१८।१)

उपेत्य देवाः पप्रच्छुः कारणं तत्र भारत ॥ (१८।२)

स तु पृष्टस् तदा देवैस् ततः कारणम् अब्रवीत् । (१९।१)

प्रत्यगृह्णंस्तु देवाश्च तद् वचो ऽङ्गिरसस् तदा ॥ (१९।२)

अत्र नानाविधान् अग्नीन् प्रवक्ष्यामि महाप्रभान् । (२०।१)

कर्मभिर् बहुभिः ख्यातान् नानात्वं ब्राह्मणेष्विह ॥ (२०।२)