भीष्म उवाच । (१।१)

विपुलस्त्वकरोत् तीव्रं तपः कृत्वा गुरोर् वचः । (१।२)

तपोयुक्तम् अथात्मानम् अमन्यत च वीर्यवान् ॥ (१।३)

स तेन कर्मणा स्पर्धन् पृथिवीं पृथिवीपते । (२।१)

चचार गतभीः प्रीतो लब्धकीर्तिर् वरो नृषु ॥ (२।२)

उभौ लोकौ जितौ चापि तथैवामन्यत प्रभुः । (३।१)

कर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च ॥ (३।२)

अथ काले व्यतिक्रान्ते कस्मिंश्चित् कुरुनन्दन । (४।१)

रुच्या भगिन्या दानं वै बभूव धनधान्यवत् ॥ (४।२)

एतस्मिन्न् एव काले तु दिव्या काचिद् वराङ्गना । (५।१)

बिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा ॥ (५।२)

तस्याः शरीरात् पुष्पाणि पतितानि महीतले । (६।१)

तस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत ॥ (६।२)

तान्यगृह्णात् ततो राजन् रुचिर् नलिनलोचना । (७।१)

तदा निमन्त्रकस्तस्या अङ्गेभ्यः क्षिप्रम् आगमत् ॥ (७।२)

तस्या हि भगिनी तात ज्येष्ठा नाम्ना प्रभावती । (८।१)

भार्या चित्ररथस्याथ बभूवाङ्गेश्वरस्य वै ॥ (८।२)

पिनह्य तानि पुष्पाणि केशेषु वरवर्णिनी । (९।१)

आमन्त्रिता ततो ऽगच्छद् रुचिर् अङ्गपतेर् गृहान् ॥ (९।२)

पुष्पाणि तानि दृष्ट्वाथ तदाङ्गेन्द्रवराङ्गना । (१०।१)

भगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना ॥ (१०।२)

सा भर्त्रे सर्वम् आचष्ट रुचिः सुरुचिरानना । (११।१)

भगिन्या भाषितं सर्वम् ऋषिस्तच्चाभ्यनन्दत ॥ (११।२)

ततो विपुलम् आनाय्य देवशर्मा महातपाः । (१२।१)

पुष्पार्थे चोदयामास गच्छ गच्छेति भारत ॥ (१२।२)

विपुलस्तु गुरोर् वाक्यम् अविचार्य महातपाः । (१३।१)

स तथेत्यब्रवीद् राजंस्तं च देशं जगाम ह ॥ (१३।२)

यस्मिन् देशे तु तान्यासन् पतितानि नभस्तलात् । (१४।१)

अम्लानान्यपि तत्रासन् कुसुमान्यपराण्यपि ॥ (१४।२)

ततः स तानि जग्राह दिव्यानि रुचिराणि च । (१५।१)

प्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत ॥ (१५।२)

सम्प्राप्य तानि प्रीतात्मा गुरोर् वचनकारकः । (१६।१)

ततो जगाम तूर्णं च चम्पां चम्पकमालिनीम् ॥ (१६।२)

स वने विजने तात ददर्श मिथुनं नृणाम् । (१७।१)

चक्रवत् परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम् ॥ (१७।२)

तत्रैकस्तूर्णम् अगमत् तत्पदे परिवर्तयन् । (१८।१)

एकस्तु न तथा राजंश्चक्रतुः कलहं ततः ॥ (१८।२)

त्वं शीघ्रं गच्छसीत्येको ऽब्रवीन्नेति तथापरः । (१९।१)

नेति नेति च तौ तात परस्परम् अथोचतुः ॥ (१९।२)

तयोर् विस्पर्धतोर् एवं शपथो ऽयम् अभूत् तदा । (२०।१)

मनसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यम् अथोचतुः ॥ (२०।२)

आवयोर् अनृतं प्राह यस्तस्याथ द्विजस्य वै । (२१।१)

विपुलस्य परे लोके या गतिः सा भवेद् इति ॥ (२१।२)

एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो विषण्णवदनो ऽभवत् । (२२।१)

एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्चायं परिग्रहः ॥ (२२।२)

मिथुनस्यास्य किं मे स्यात् कृतं पापं यतो गतिः । (२३।१)

अनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तितानेन मे ऽद्य वै ॥ (२३।२)

एवं संचिन्तयन्न् एव विपुलो राजसत्तम । (२४।१)

अवाङ्मुखो न्यस्तशिरा दध्यौ दुष्कृतम् आत्मनः ॥ (२४।२)

ततः षड् अन्यान् पुरुषान् अक्षैः काञ्चनराजतैः । (२५।१)

अपश्यद् दीव्यमानान् वै लोभहर्षान्वितांस्तथा ॥ (२५।२)

कुर्वतः शपथं तं वै यः कृतो मिथुनेन वै । (२६।१)

विपुलं वै समुद्दिश्य ते ऽपि वाक्यम् अथाब्रुवन् ॥ (२६।२)

यो लोभम् आस्थायास्माकं विषमं कर्तुम् उत्सहेत् । (२७।१)

विपुलस्य परे लोके या गतिस्ताम् अवाप्नुयात् ॥ (२७।२)

एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो नापश्यद् धर्मसंकरम् । (२८।१)

जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वम् अथात्मनः ॥ (२८।२)

स प्रदध्यौ तदा राजन्न् अग्नावग्निर् इवाहितः । (२९।१)

दह्यमानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम् ॥ (२९।२)

तस्य चिन्तयतस्तात बह्व्यो दिननिशा ययुः । (३०।१)

इदम् आसीन्मनसि च रुच्या रक्षणकारितम् ॥ (३०।२)

लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च । (३१।१)

विधाय न मया चोक्तं सत्यम् एतद् गुरोस्तदा ॥ (३१।२)

एतद् आत्मनि कौरव्य दुष्कृतं विपुलस्तदा । (३२।१)

अमन्यत महाभाग तथा तच्च न संशयः ॥ (३२।२)

स चम्पां नगरीम् एत्य पुष्पाणि गुरवे ददौ । (३३।१)

पूजयामास च गुरुं विधिवत् स गुरुप्रियः ॥ (३३।२)