वैशंपायन उवाच । (१।१)

एवम् उक्ताः प्रयातास्ते पाण्डवा जनमेजय । (१।२)

राज्ञा दक्षिणपाञ्चालान् द्रुपदेनाभिरक्षितान् ॥ (१।३)

ततस्ते तं महात्मानं शुद्धात्मानम् अकल्मषम् । (२।१)

ददृशुः पाण्डवा राजन् पथि द्वैपायनं तदा ॥ (२।२)

तस्मै यथावत् सत्कारं कृत्वा तेन च सान्त्विताः । (३।१)

कथान्ते चाभ्यनुज्ञाताः प्रययुर् द्रुपदक्षयम् ॥ (३।२)

पश्यन्तो रमणीयानि वनानि च सरांसि च । (४।१)

तत्र तत्र वसन्तश्च शनैर् जग्मुर् महारथाः ॥ (४।२)

स्वाध्यायवन्तः शुचयो मधुराः प्रियवादिनः । (५।१)

आनुपूर्व्येण सम्प्राप्ताः पाञ्चालान् कुरुनन्दनाः ॥ (५।२)

ते तु दृष्ट्वा पुरं तच्च स्कन्धावारं च पाण्डवाः । (६।१)

कुम्भकारस्य शालायां निवेशं चक्रिरे तदा ॥ (६।२)

तत्र भैक्षं समाजह्रुर् ब्राह्मीं वृत्तिं समाश्रिताः । (७।१)

तांश्च प्राप्तांस्तदा वीराञ् जज्ञिरे न नराः क्वचित् । (७।२)

यज्ञसेनस्तु पाञ्चालो भीष्मद्रोणकृतागसम् । (७।३)

ज्ञात्वात्मानं तदारेभे त्राणायात्मक्रियां क्षमाम् । (७।४)

अवाप्य धृष्टद्युम्नं हि न स द्रोणम् अचिन्तयत् । (७।५)

सुतवैरप्रसङ्गाच्च भीष्माद् भयम् अचिन्तयत् । (७।६)

कन्यादानात् तु शरणं सो ऽमन्यत महीपतिः । (७।७)

जामातुर् बलसंयोगान् मेने ह बलवत्तरम् ॥ (७।८)

यज्ञसेनस्य कामस्तु पाण्डवाय किरीटिने । (८।१)

कृष्णां दद्याम् इति सदा न चैतद् विवृणोति सः ॥ (८।२)

सो ऽन्वेषमाणः कौन्तेयान् पाञ्चाल्यो जनमेजय । (९।१)

शंकरेण वरो दत्तः प्रीतेन च महात्मना । (९।२)

स निष्फलः स्यान् न तु मे इति प्रामाण्यम् आगतः । (९।३)

मया कर्तव्यम् अधुना दुष्करं लक्ष्यवेधनम् । (९।४)

इति निश्चित्य मनसा कारितं लक्ष्यम् उत्तमम् । (९।५)

दृढं धनुर् अनायम्यं कारयामास भारत । (९।६)

वैय्याघ्रपद्यसोग्रं वै सृञ्जयस्य महीपतेः । (९।७)

तद् धनुः किंधुरं नाम देवदत्तम् उपानयत् । (९।८)

आयसी तस्य ज्या चासीत् प्रतिबद्धा महाबला । (९।९)

न तु ज्यां प्रसहेद् अन्यां तद् धनुःप्रवरं महत् ॥ (९।१०)

यन्त्रं वैहायसं चापि कारयामास कृत्रिमम् । (१०।१)

तेन यन्त्रेण सहितं राजा लक्ष्यं च काञ्चनम् ॥ (१०।२)

द्रुपद उवाच । (११।१)

इदं सज्यं धनुः कृत्वा सज्येनानेन सायकैः । (११।२)

अतीत्य लक्ष्यं यो वेद्धा स लब्धा मत्सुताम् इति ॥ (११।३)

वैशंपायन उवाच । (१२।१)

इति स द्रुपदो राजा सर्वतः समघोषयत् । (१२।२)

तच्छ्रुत्वा पार्थिवाः सर्वे समीयुस्तत्र भारत ॥ (१२।३)

ऋषयश्च महात्मानः स्वयंवरदिदृक्षया । (१३।१)

यादवा वासुदेवेन सार्धम् अन्धकवृष्णयः । (१३।२)

राजानो राजपुत्राश्च युवानो मृष्टकुण्डलाः । (१३।३)

नानाजनपदाधीशा यज्वानो भूरिदक्षिणाः । (१३।४)

मनोज्ञरूपलावण्या महेन्द्रसमविक्रमाः । (१३।५)

क्रोधेन चाग्निसदृशाः क्षमया पृथिवीसमाः । (१३।६)

स्थैर्ये मेरुसमा धीराः सूर्यवैश्वानरोपमाः । (१३।७)

पृथिव्यां ये च राजान ऋषयश्च तपोधनाः । (१३।८)

बालवृद्धान् ऋते सर्वे महीपालाः समागताः । (१३।९)

त्रयस्त्रिंशत् सुराः सर्वे विमानैर् व्योम्नि निष्ठिताः । (१३।१०)

दुर्योधनपुरोगाश्च सकर्णाः कुरवो नृप ॥ (१३।११)

ब्राह्मणाश्च महाभागा देशेभ्यः समुपागमन् । (१४।१)

ते ऽभ्यर्चिता राजगणा द्रुपदेन महात्मना । (१४।२)

ब्राह्मणैर् एव सहिताः पाण्डवाः समुपाविशन् । (१४।३)

वैतालिका नर्तकाश्च सूतमागधबन्दिनः । (१४।४)

उपोपविष्टा मञ्चेषु द्रष्टुकामाः स्वयंवरम् ॥ (१४।५)

ततः पौरजनाः सर्वे सागरोद्धूतनिःस्वनाः । (१५।१)

शिशुमारपुरं प्राप्य न्यविशंस्ते च पार्थिवाः ॥ (१५।२)

प्रागुत्तरेण नगराद् भूमिभागे समे शुभे । (१६।१)

समाजवाटः शुशुभे भवनैः सर्वतो वृतः ॥ (१६।२)

प्राकारपरिखोपेतो द्वारतोरणमण्डितः । (१७।१)

वितानेन विचित्रेण सर्वतः समवस्तृतः ॥ (१७।२)

तूर्यौघशतसंकीर्णः परार्ध्यागुरुधूपितः । (१८।१)

चन्दनोदकसिक्तश्च माल्यदामैश्च शोभितः ॥ (१८।२)

कैलासशिखरप्रख्यैर् नभस्तलविलेखिभिः । (१९।१)

सर्वतः संवृतैर् नद्धः प्रासादैः सुकृतोच्छ्रितैः ॥ (१९।२)

सुवर्णजालसंवीतैर् मणिकुट्टिमभूषितैः । (२०।१)

सुखारोहणसोपानैर् महासनपरिच्छदैः ॥ (२०।२)

अग्राम्यसमवच्छन्नैर् अगुरूत्तमवासितैः । (२१।१)

हंसाच्छवर्णैर् बहुभिर् आयोजनसुगन्धिभिः ॥ (२१।२)

असंबाधशतद्वारैः शयनासनशोभितैः । (२२।१)

बहुधातुपिनद्धाङ्गैर् हिमवच्छिखरैर् इव ॥ (२२।२)

तत्र नानाप्रकारेषु विमानेषु स्वलंकृताः । (२३।१)

स्पर्धमानास्तदान्योन्यं निषेदुः सर्वपार्थिवाः ॥ (२३।२)

तत्रोपविष्टान् ददृशुर् महासत्त्वपराक्रमान् । (२४।१)

राजसिंहान् महाभागान् कृष्णागुरुविभूषितान् ॥ (२४।२)

महाप्रसादान् ब्रह्मण्यान् स्वराष्ट्रपरिरक्षिणः । (२५।१)

प्रियान् सर्वस्य लोकस्य सुकृतैः कर्मभिः शुभैः ॥ (२५।२)

मञ्चेषु च परार्ध्येषु पौरजानपदा जनाः । (२६।१)

कृष्णादर्शनतुष्ट्यर्थं सर्वतः समुपाविशन् ॥ (२६।२)

ब्राह्मणैस्ते च सहिताः पाण्डवाः समुपाविशन् । (२७।१)

ऋद्धिं पाञ्चालराजस्य पश्यन्तस्ताम् अनुत्तमाम् ॥ (२७।२)

ततः समाजो ववृधे स राजन् दिवसान् बहून् । (२८।१)

रत्नप्रदानबहुलः शोभितो नटनर्तकैः ॥ (२८।२)

वर्तमाने समाजे तु रमणीये ऽह्नि षोडशे । (२९।१)

मैत्रे मुहूर्ते तत् तस्या राजदाराः पुराविदः । (२९।२)

पुत्रवत्यः सुवसनाः प्रतिकर्मोपचक्रमुः । (२९।३)

स्वर्णपात्रं च कौशेयं दूर्वासिद्ध्यर्थसंयुतम् । (२९।४)

निधाय तैलं स्नानार्थं निन्युर् बाला हरिप्रियाः । (२९।५)

लोध्रकल्कहृताभ्यङ्गतैलं कालेयचन्दनम् । (२९।६)

चतुष्काभिमुखीं निन्युर् अभिषेकाय योषितः । (२९।७)

वैडूर्यमणिपीठेषु निविष्टां द्रौपदीं तदा । (२९।८)

सतूर्यं स्नापयांचक्रुः स्वर्णकुम्भस्थितैर् जलैः । (२९।९)

तां निवृत्ताभिषेकां च दुकूलद्वयधारिणीम् । (२९।१०)

निन्युर् मणिस्तम्भयुतां वेदीं वै सुपरिष्कृताम् । (२९।११)

निवेश्य प्राङ्मुखीं हृष्टां विस्मिताक्षाः प्रसाधिकाः । (२९।१२)

केनानुकारणेनेमाम् इत्यन्योन्यं व्यलोकयन् । (२९।१३)

धूपोष्मणा च केशानाम् आर्द्रभावं व्यपोहयन् । (२९।१४)

बबन्धुर् अस्या धम्मिल्लं माल्यैः सुरभिगन्धिभिः । (२९।१५)

दूर्वामधूकरचितं माल्यं तस्या ददुः करे । (२९।१६)

चक्रुश्च कृष्णागरुणा पत्रभङ्गं कुचद्वये । (२९।१७)

रेजे सा चक्रवाकाङ्का स्वर्णदीर्घसरिद्वरा । (२९।१८)

अलकैः कुटिलैस्तस्या मुखं विकसितं बभौ । (२९।१९)

आसक्तभृङ्गं कुसुमं शशिबिम्बं जिगाय तत् । (२९।२०)

कालाञ्जनं नयनयोर् आचारार्थं समादधुः । (२९।२१)

भूषणै रत्नखचितैर् अलंचक्रुर् यथोचितम् । (२९।२२)

माता च तस्याः पृषती हरितालमनःशिलाम् । (२९।२३)

अङ्गुलीभ्याम् उपादाय तिलकं विदधे मुखे । (२९।२४)

अलंकृतां वधूं दृष्ट्वा योषितो मुदम् आययुः । (२९।२५)

माता न मुमुदे तस्याः पतिः कीदृग् भविष्यति । (२९।२६)

सौविदल्लाः समागम्य द्रुपदस्याज्ञया ततः । (२९।२७)

एनाम् आरोपयामासुः करिणीं कुथभूषिताम् । (२९।२८)

ततो ऽवाद्यन्त वाद्यानि मङ्गलानि दिवि स्पृशन् । (२९।२९)

विलासिनीजनश्चापि प्रवरं करिणीशतम् । (२९।३०)

माङ्गल्यगीतं गायन्त्यः पार्श्वयोर् उभयोर् ययुः । (२९।३१)

जनापहरणे यत्ताः प्रतिहार्यः पुरो ययुः । (२९।३२)

कोलाहलो महान् आसीत् तस्मिन् पुरवरे तदा । (२९।३३)

धृष्टद्युम्नो ययावग्रे हयम् आरुह्य भारत । (२९।३४)

द्रुपदो रङ्गदेशे तु बलेन महता युतः । (२९।३५)

तस्थौ व्यूह्य महानीकं पालितं दृढधन्विभिः । (२९।३६)

तस्यां वराङ्ग्याम् आयन्त्यां मञ्चस्था नृपसत्तमाः । (२९।३७)

तां दृष्ट्वा मन्मथाविष्टा विलासान् विदधुः किल । (२९।३८)

कश्चिद् अभ्रामयद् भूयः कमलं सुमनोहरम् । (२९।३९)

लोलपत्रं चलद् भृङ्गं परिवेष्टितकेसरम् । (२९।४०)

कश्चिद् विलासी गलितं लग्नम् अङ्गदकोटिभिः । (२९।४१)

प्रालम्बम् अकरोद् अंसे साचीकृतमुखाम्बुजम् । (२९।४२)

लिलेख पीठं पादेन हैमं तिर्यङ् मुखत्विषा । (२९।४३)

केतकीदलम् अन्यो ऽपि प्रियं कर्णविभूषणम् । (२९।४४)

नखाग्रैः पाटयामास कुशालेखविशारदैः । (२९।४५)

कश्चित् कमलशोणेन नखेन स्वस्तिपाणिना । (२९।४६)

रत्नाङ्गुलीयप्रभया विद्वान् अक्षान् अवासृजत् । (२९।४७)

यथाभा तस्य विमला स्वस्थानाच्चलिता तथा । (२९।४८)

कश्चिद् व्यापारयामास कररत्नाङ्गुलीयकम् । (२९।४९)

भूयान् एवंविधांस्तत्र द्रौपदी कमलेक्षणा । (२९।५०)

नीलोत्पलमयं देशं कुर्वाणेवावलोकयत् । (२९।५१)

आप्लुताङ्गी सुवसना सर्वाभरणभूषिता ॥ (२९।५२)

वीरकांस्यम् उपादाय काञ्चनं समलंकृतम् । (३०।१)

अवतीर्णा ततो रङ्गं द्रौपदी भरतर्षभ ॥ (३०।२)

पुरोहितः सोमकानां मन्त्रविद् ब्राह्मणः शुचिः । (३१।१)

परिस्तीर्य जुहावाग्निम् आज्येन विधिना तदा ॥ (३१।२)

स तर्पयित्वा ज्वलनं ब्राह्मणान् स्वस्ति वाच्य च । (३२।१)

वारयामास सर्वाणि वादित्राणि समन्ततः ॥ (३२।२)

निःशब्दे तु कृते तस्मिन् धृष्टद्युम्नो विशां पते । (३३।१)

कृष्णाम् आदाय विधिवन् मेघदुन्दुभिनिःस्वनः । (३३।२)

रङ्गमध्यगतस्तत्र मेघगम्भीरया गिरा । (३३।३)

वाक्यम् उच्चैर् जगादेदं श्लक्ष्णम् अर्थवद् उत्तमम् ॥ (३३।४)

इदं धनुर् लक्ष्यम् इमे च बाणाः शृण्वन्तु मे पार्थिवाः सर्व एव । (३४।१)

यन्त्रच्छिद्रेणाभ्यतिक्रम्य लक्ष्यं समर्पयध्वं खगमैर् दशार्धैः ॥ (३४।२)

एतत् कर्ता कर्म सुदुष्करं यः कुलेन रूपेण बलेन युक्तः । (३५।१)

तस्याद्य भार्या भगिनी ममेयं कृष्णा भवित्री न मृषा ब्रवीमि ॥ (३५।२)

तान् एवम् उक्त्वा द्रुपदस्य पुत्रः पश्चाद् इदं द्रौपदीम् अभ्युवाच । (३६।१)

नाम्ना च गोत्रेण च कर्मणा च संकीर्तयंस्तान् नृपतीन् समेतान् ॥ (३६।२)