महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 157

1135 of 1995 · 94 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

एकवीरवधे मोघा शक्तिः सूतात्मजे यदा । (१।२)

ekavīravadhe moghā śaktiḥ sūtātmaje yadā |

1.3१.३

कस्मात् सर्वान् समुत्सृज्य स तां पार्थे न मुक्तवान् ॥ (१।३)

kasmāt sarvān samutsṛjya sa tāṃ pārthe na muktavān ||

2.1२.१

तस्मिन् हते हता हि स्युः सर्वे पाण्डवसृञ्जयाः । (२।१)

tasmin hate hatā hi syuḥ sarve pāṇḍavasṛñjayāḥ |

2.2२.२

एकवीरवधे कस्मान्न युद्धे जयम् आदधत् ॥ (२।२)

ekavīravadhe kasmānna yuddhe jayam ādadhat ||

3.1३.१

आहूतो न निवर्तेयम् इति तस्य महाव्रतम् । (३।१)

āhūto na nivarteyam iti tasya mahāvratam |

3.2३.२

स्वयम् आह्वयितव्यः स सूतपुत्रेण फल्गुनः ॥ (३।२)

svayam āhvayitavyaḥ sa sūtaputreṇa phalgunaḥ ||

4.1४.१

ततो द्वैरथम् आनीय फल्गुनं शक्रदत्तया । (४।१)

tato dvairatham ānīya phalgunaṃ śakradattayā |

4.2४.२

न जघान वृषा कस्मात् तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (४।२)

na jaghāna vṛṣā kasmāt tanmamācakṣva saṃjaya ||

5.1५.१

नूनं बुद्धिविहीनश्चाप्यसहायश्च मे सुतः । (५।१)

nūnaṃ buddhivihīnaścāpyasahāyaśca me sutaḥ |

5.2५.२

शत्रुभिर् व्यंसितोपायः कथं नु स जयेद् अरीन् ॥ (५।२)

śatrubhir vyaṃsitopāyaḥ kathaṃ nu sa jayed arīn ||

6.1६.१

या ह्यस्य परमा शक्तिर् जयस्य च परायणम् । (६।१)

yā hyasya paramā śaktir jayasya ca parāyaṇam |

6.2६.२

सा शक्तिर् वासुदेवेन व्यंसितास्य घटोत्कचे ॥ (६।२)

sā śaktir vāsudevena vyaṃsitāsya ghaṭotkace ||

7.1७.१

कुणेर् यथा हस्तगतं ह्रियेद् बिल्वं बलीयसा । (७।१)

kuṇer yathā hastagataṃ hriyed bilvaṃ balīyasā |

7.2७.२

तथा शक्तिर् अमोघा सा मोघीभूता घटोत्कचे ॥ (७।२)

tathā śaktir amoghā sā moghībhūtā ghaṭotkace ||

8.1८.१

यथा वराहस्य शुनश्च युध्यतोस् तयोर् अभावे श्वपचस्य लाभः । (८।१)

yathā varāhasya śunaśca yudhyatos tayor abhāve śvapacasya lābhaḥ |

8.2८.२

मन्ये विद्वन् वासुदेवस्य तद्वद् युद्धे लाभः कर्णहैडिम्बयोर् वै ॥ (८।२)

manye vidvan vāsudevasya tadvad yuddhe lābhaḥ karṇahaiḍimbayor vai ||

9.1९.१

घटोत्कचो यदि हन्याद्धि कर्णं परो लाभः स भवेत् पाण्डवानाम् । (९।१)

ghaṭotkaco yadi hanyāddhi karṇaṃ paro lābhaḥ sa bhavet pāṇḍavānām |

9.2९.२

वैकर्तनो वा यदि तं निहन्यात् तथापि कृत्यं शक्तिनाशात् कृतं स्यात् ॥ (९।२)

vaikartano vā yadi taṃ nihanyāt tathāpi kṛtyaṃ śaktināśāt kṛtaṃ syāt ||

10.1१०.१

इति प्राज्ञः प्रज्ञयैतद् विचार्य घटोत्कचं सूतपुत्रेण युद्धे । (१०।१)

iti prājñaḥ prajñayaitad vicārya ghaṭotkacaṃ sūtaputreṇa yuddhe |

10.2१०.२

अयोधयद् वासुदेवो नृसिंहः प्रियं कुर्वन् पाण्डवानां हितं च ॥ (१०।२)

ayodhayad vāsudevo nṛsiṃhaḥ priyaṃ kurvan pāṇḍavānāṃ hitaṃ ca ||

11.1११.१

संजय उवाच । (११।१)

saṃjaya uvāca

11.2११.२

एतच्चिकीर्षितं ज्ञात्वा कर्णे मधुनिहा नृप । (११।२)

etaccikīrṣitaṃ jñātvā karṇe madhunihā nṛpa |

11.3११.३

नियोजयामास तदा द्वैरथे राक्षसेश्वरम् ॥ (११।३)

niyojayāmāsa tadā dvairathe rākṣaseśvaram ||

12.1१२.१

घटोत्कचं महावीर्यं महाबुद्धिर् जनार्दनः । (१२।१)

ghaṭotkacaṃ mahāvīryaṃ mahābuddhir janārdanaḥ |

12.2१२.२

अमोघाया विघातार्थं राजन् दुर्मन्त्रिते तव ॥ (१२।२)

amoghāyā vighātārthaṃ rājan durmantrite tava ||

13.1१३.१

तदैव कृतकार्या हि वयं स्याम कुरूद्वह । (१३।१)

tadaiva kṛtakāryā hi vayaṃ syāma kurūdvaha |

13.2१३.२

न रक्षेद् यदि कृष्णस्तं पार्थं कर्णान्महारथात् ॥ (१३।२)

na rakṣed yadi kṛṣṇastaṃ pārthaṃ karṇānmahārathāt ||

14.1१४.१

साश्वध्वजरथः संख्ये धृतराष्ट्र पतेद् भुवि । (१४।१)

sāśvadhvajarathaḥ saṃkhye dhṛtarāṣṭra pated bhuvi |

14.2१४.२

विना जनार्दनं पार्थो योगानाम् ईश्वरं प्रभुम् ॥ (१४।२)

vinā janārdanaṃ pārtho yogānām īśvaraṃ prabhum ||

15.1१५.१

तैस्तैर् उपायैर् बहुभी रक्ष्यमाणः स पार्थिव । (१५।१)

taistair upāyair bahubhī rakṣyamāṇaḥ sa pārthiva |

15.2१५.२

जयत्यभिमुखः शत्रून् पार्थः कृष्णेन पालितः ॥ (१५।२)

jayatyabhimukhaḥ śatrūn pārthaḥ kṛṣṇena pālitaḥ ||

16.1१६.१

सविशेषं त्वमोघायाः कृष्णो ऽरक्षत पाण्डवम् । (१६।१)

saviśeṣaṃ tvamoghāyāḥ kṛṣṇo 'rakṣata pāṇḍavam |

16.2१६.२

हन्यात् क्षिप्ता हि कौन्तेयं शक्तिर् वृक्षम् इवाशनिः ॥ (१६।२)

hanyāt kṣiptā hi kaunteyaṃ śaktir vṛkṣam ivāśaniḥ ||

17.1१७.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१७।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

17.2१७.२

विरोधी च कुमन्त्री च प्राज्ञमानी ममात्मजः । (१७।२)

virodhī ca kumantrī ca prājñamānī mamātmajaḥ |

17.3१७.३

यस्यैष समतिक्रान्तो वधोपायो जयं प्रति ॥ (१७।३)

yasyaiṣa samatikrānto vadhopāyo jayaṃ prati ||

18.1१८.१

तवापि समतिक्रान्तम् एतद् गावल्गणे कथम् । (१८।१)

tavāpi samatikrāntam etad gāvalgaṇe katham |

18.2१८.२

एतम् अर्थं महाबुद्धे यत् त्वया नावबोधितः ॥ (१८।२)

etam arthaṃ mahābuddhe yat tvayā nāvabodhitaḥ ||

19.1१९.१

संजय उवाच । (१९।१)

saṃjaya uvāca

19.2१९.२

दुर्योधनस्य शकुनेर् मम दुःशासनस्य च । (१९।२)

duryodhanasya śakuner mama duḥśāsanasya ca |

19.3१९.३

रात्रौ रात्रौ भवत्येषा नित्यम् एव समर्थना ॥ (१९।३)

rātrau rātrau bhavatyeṣā nityam eva samarthanā ||

20.1२०.१

श्वः सर्वसैन्यान् उत्सृज्य जहि कर्ण धनंजयम् । (२०।१)

śvaḥ sarvasainyān utsṛjya jahi karṇa dhanaṃjayam |

20.2२०.२

प्रेष्यवत् पाण्डुपाञ्चालान् उपभोक्ष्यामहे ततः ॥ (२०।२)

preṣyavat pāṇḍupāñcālān upabhokṣyāmahe tataḥ ||

21.1२१.१

अथवा निहते पार्थे पाण्डुष्वन्यतमं ततः । (२१।१)

athavā nihate pārthe pāṇḍuṣvanyatamaṃ tataḥ |

21.2२१.२

स्थापयेद् युधि वार्ष्णेयस्तस्मात् कृष्णो निपात्यताम् ॥ (२१।२)

sthāpayed yudhi vārṣṇeyastasmāt kṛṣṇo nipātyatām ||

22.1२२.१

कृष्णो हि मूलं पाण्डूनां पार्थः स्कन्ध इवोद्गतः । (२२।१)

kṛṣṇo hi mūlaṃ pāṇḍūnāṃ pārthaḥ skandha ivodgataḥ |

22.2२२.२

शाखा इवेतरे पार्थाः पाञ्चालाः पत्रसंज्ञिताः ॥ (२२।२)

śākhā ivetare pārthāḥ pāñcālāḥ patrasaṃjñitāḥ ||

23.1२३.१

कृष्णाश्रयाः कृष्णबलाः कृष्णनाथाश्च पाण्डवाः । (२३।१)

kṛṣṇāśrayāḥ kṛṣṇabalāḥ kṛṣṇanāthāśca pāṇḍavāḥ |

23.2२३.२

कृष्णः परायणं चैषां ज्योतिषाम् इव चन्द्रमाः ॥ (२३।२)

kṛṣṇaḥ parāyaṇaṃ caiṣāṃ jyotiṣām iva candramāḥ ||

24.1२४.१

तस्मात् पर्णानि शाखाश्च स्कन्धं चोत्सृज्य सूतज । (२४।१)

tasmāt parṇāni śākhāśca skandhaṃ cotsṛjya sūtaja |

24.2२४.२

कृष्णं निकृन्धि पाण्डूनां मूलं सर्वत्र सर्वदा ॥ (२४।२)

kṛṣṇaṃ nikṛndhi pāṇḍūnāṃ mūlaṃ sarvatra sarvadā ||

25.1२५.१

हन्याद् यदि हि दाशार्हं कर्णो यादवनन्दनम् । (२५।१)

hanyād yadi hi dāśārhaṃ karṇo yādavanandanam |

25.2२५.२

कृत्स्ना वसुमती राजन् वशे ते स्यान्न संशयः ॥ (२५।२)

kṛtsnā vasumatī rājan vaśe te syānna saṃśayaḥ ||

26.1२६.१

यदि हि स निहतः शयीत भूमौ यदुकुलपाण्डवनन्दनो महात्मा । (२६।१)

yadi hi sa nihataḥ śayīta bhūmau yadukulapāṇḍavanandano mahātmā |

26.2२६.२

ननु तव वसुधा नरेन्द्र सर्वा सगिरिसमुद्रवना वशं व्रजेत ॥ (२६।२)

nanu tava vasudhā narendra sarvā sagirisamudravanā vaśaṃ vrajeta ||

27.1२७.१

सा तु बुद्धिः कृताप्येवं जाग्रति त्रिदशेश्वरे । (२७।१)

sā tu buddhiḥ kṛtāpyevaṃ jāgrati tridaśeśvare |

27.2२७.२

अप्रमेये हृषीकेशे युद्धकाले व्यमुह्यत ॥ (२७।२)

aprameye hṛṣīkeśe yuddhakāle vyamuhyata ||

28.1२८.१

अर्जुनं चापि कौन्तेयं सदा रक्षति केशवः । (२८।१)

arjunaṃ cāpi kaunteyaṃ sadā rakṣati keśavaḥ |

28.2२८.२

न ह्येनम् ऐच्छत् प्रमुखे सौतेः स्थापयितुं रणे ॥ (२८।२)

na hyenam aicchat pramukhe sauteḥ sthāpayituṃ raṇe ||

29.1२९.१

अन्यांश्चास्मै रथोदारान् उपस्थापयद् अच्युतः । (२९।१)

anyāṃścāsmai rathodārān upasthāpayad acyutaḥ |

29.2२९.२

अमोघां तां कथं शक्तिं मोघां कुर्याम् इति प्रभो ॥ (२९।२)

amoghāṃ tāṃ kathaṃ śaktiṃ moghāṃ kuryām iti prabho ||

30.1३०.१

ततः कृष्णं महाबाहुः सात्यकिः सत्यविक्रमः । (३०।१)

tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ |

30.2३०.२

पप्रच्छ रथशार्दूल कर्णं प्रति महारथम् ॥ (३०।२)

papraccha rathaśārdūla karṇaṃ prati mahāratham ||

31.1३१.१

अयं च प्रत्ययः कर्णे शक्त्या चामितविक्रम । (३१।१)

ayaṃ ca pratyayaḥ karṇe śaktyā cāmitavikrama |

31.2३१.२

किमर्थं सूतपुत्रेण न मुक्ता फल्गुने तु सा ॥ (३१।२)

kimarthaṃ sūtaputreṇa na muktā phalgune tu sā ||

32.1३२.१

वासुदेव उवाच । (३२।१)

vāsudeva uvāca

32.2३२.२

दुःशासनश्च कर्णश्च शकुनिश्च ससैन्धवः । (३२।२)

duḥśāsanaśca karṇaśca śakuniśca sasaindhavaḥ |

32.3३२.३

सततं मन्त्रयन्ति स्म दुर्योधनपुरोगमाः ॥ (३२।३)

satataṃ mantrayanti sma duryodhanapurogamāḥ ||

33.1३३.१

कर्ण कर्ण महेष्वास रणे ऽमितपराक्रम । (३३।१)

karṇa karṇa maheṣvāsa raṇe 'mitaparākrama |

33.2३३.२

नान्यस्य शक्तिर् एषा ते मोक्तव्या जयतां वर ॥ (३३।२)

nānyasya śaktir eṣā te moktavyā jayatāṃ vara ||

34.1३४.१

ऋते महारथात् पार्थात् कुन्तीपुत्राद् धनंजयात् । (३४।१)

ṛte mahārathāt pārthāt kuntīputrād dhanaṃjayāt |

34.2३४.२

स हि तेषाम् अतियशा देवानाम् इव वासवः ॥ (३४।२)

sa hi teṣām atiyaśā devānām iva vāsavaḥ ||

35.1३५.१

तस्मिन् विनिहते सर्वे पाण्डवाः सृञ्जयैः सह । (३५।१)

tasmin vinihate sarve pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha |

35.2३५.२

भविष्यन्ति गतात्मानः सुरा इव निरग्नयः ॥ (३५।२)

bhaviṣyanti gatātmānaḥ surā iva niragnayaḥ ||

36.1३६.१

तथेति च प्रतिज्ञातं कर्णेन शिनिपुंगव । (३६।१)

tatheti ca pratijñātaṃ karṇena śinipuṃgava |

36.2३६.२

हृदि नित्यं तु कर्णस्य वधो गाण्डीवधन्वनः ॥ (३६।२)

hṛdi nityaṃ tu karṇasya vadho gāṇḍīvadhanvanaḥ ||

37.1३७.१

अहम् एव तु राधेयं मोहयामि युधां वर । (३७।१)

aham eva tu rādheyaṃ mohayāmi yudhāṃ vara |

37.2३७.२

यतो नावसृजच्छक्तिं पाण्डवे श्वेतवाहने ॥ (३७।२)

yato nāvasṛjacchaktiṃ pāṇḍave śvetavāhane ||

38.1३८.१

फल्गुनस्य हि तां मृत्युम् अवगम्य युयुत्सतः । (३८।१)

phalgunasya hi tāṃ mṛtyum avagamya yuyutsataḥ |

38.2३८.२

न निद्रा न च मे हर्षो मनसो ऽस्ति युधां वर ॥ (३८।२)

na nidrā na ca me harṣo manaso 'sti yudhāṃ vara ||

39.1३९.१

घटोत्कचे व्यंसितां तु दृष्ट्वा तां शिनिपुंगव । (३९।१)

ghaṭotkace vyaṃsitāṃ tu dṛṣṭvā tāṃ śinipuṃgava |

39.2३९.२

मृत्योर् आस्यान्तरान्मुक्तं पश्याम्यद्य धनंजयम् ॥ (३९।२)

mṛtyor āsyāntarānmuktaṃ paśyāmyadya dhanaṃjayam ||

40.1४०.१

न पिता न च मे माता न यूयं भ्रातरस्तथा । (४०।१)

na pitā na ca me mātā na yūyaṃ bhrātarastathā |

40.2४०.२

न च प्राणास्तथा रक्ष्या यथा बीभत्सुर् आहवे ॥ (४०।२)

na ca prāṇāstathā rakṣyā yathā bībhatsur āhave ||

41.1४१.१

त्रैलोक्यराज्याद् यत् किंचिद् भवेद् अन्यत् सुदुर्लभम् । (४१।१)

trailokyarājyād yat kiṃcid bhaved anyat sudurlabham |

41.2४१.२

नेच्छेयं सात्वताहं तद् विना पार्थं धनंजयम् ॥ (४१।२)

neccheyaṃ sātvatāhaṃ tad vinā pārthaṃ dhanaṃjayam ||

42.1४२.१

अतः प्रहर्षः सुमहान् युयुधानाद्य मे ऽभवत् । (४२।१)

ataḥ praharṣaḥ sumahān yuyudhānādya me 'bhavat |

42.2४२.२

मृतं प्रत्यागतम् इव दृष्ट्वा पार्थं धनंजयम् ॥ (४२।२)

mṛtaṃ pratyāgatam iva dṛṣṭvā pārthaṃ dhanaṃjayam ||

43.1४३.१

अतश्च प्रहितो युद्धे मया कर्णाय राक्षसः । (४३।१)

ataśca prahito yuddhe mayā karṇāya rākṣasaḥ |

43.2४३.२

न ह्यन्यः समरे रात्रौ शक्तः कर्णं प्रबाधितुम् ॥ (४३।२)

na hyanyaḥ samare rātrau śaktaḥ karṇaṃ prabādhitum ||

44.1४४.१

संजय उवाच । (४४।१)

saṃjaya uvāca

44.2४४.२

इति सात्यकये प्राह तदा देवकिनन्दनः । (४४।२)

iti sātyakaye prāha tadā devakinandanaḥ |

44.3४४.३

धनंजयहिते युक्तस्तत्प्रिये सततं रतः ॥ (४४।३)

dhanaṃjayahite yuktastatpriye satataṃ rataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 157

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit