MBh, 1, 170
Select a line for its word-by-word analysis.
नाहं गृह्णामि वस्तात दृष्टीर् नास्ति रुषान्विता । (१।२)
nāhaṃ gṛhṇāmi vastāta dṛṣṭīr nāsti ruṣānvitā |
अयं तु भार्गवो नूनम् ऊरुजः कुपितो ऽद्य वः ॥ (१।३)
ayaṃ tu bhārgavo nūnam ūrujaḥ kupito 'dya vaḥ ||
स्मरता निहतान् बन्धून् आदत्तानि न संशयः ॥ (२।२)
smaratā nihatān bandhūn ādattāni na saṃśayaḥ ||
गर्भान् अपि यदा यूयं भृगूणां घ्नत पुत्रकाः । (३।१)
garbhān api yadā yūyaṃ bhṛgūṇāṃ ghnata putrakāḥ |
सो ऽयं पितृवधान् नूनं क्रोधाद् वो हन्तुम् इच्छति । (५।१)
so 'yaṃ pitṛvadhān nūnaṃ krodhād vo hantum icchati |
तम् इमं तात याचध्वम् और्वं मम सुतोत्तमम् । (६।१)
tam imaṃ tāta yācadhvam aurvaṃ mama sutottamam |
अयं वः प्रणिपातेन तुष्टो दृष्टीर् विमोक्ष्यति ॥ (६।२)
ayaṃ vaḥ praṇipātena tuṣṭo dṛṣṭīr vimokṣyati ||
एवम् उक्तास्ततः सर्वे राजानस्ते तम् ऊरुजम् । (७।२)
evam uktāstataḥ sarve rājānaste tam ūrujam |
स और्व इति विप्रर्षिर् ऊरुं भित्त्वा व्यजायत ॥ (८।२)
sa aurva iti viprarṣir ūruṃ bhittvā vyajāyata ||
चक्षूंषि प्रतिलभ्याथ प्रतिजग्मुस्ततो नृपाः । (९।१)
cakṣūṃṣi pratilabhyātha pratijagmustato nṛpāḥ |
सर्वेषाम् एव कार्त्स्न्येन मनः प्रवणम् आत्मनः ॥ (१०।२)
sarveṣām eva kārtsnyena manaḥ pravaṇam ātmanaḥ ||
इच्छन्न् अपचितिं कर्तुं भृगूणां भृगुसत्तमः । (११।१)
icchann apacitiṃ kartuṃ bhṛgūṇāṃ bhṛgusattamaḥ |
और्व दृष्टः प्रभावस्ते तपसोग्रस्य पुत्रक । (१४।१)
aurva dṛṣṭaḥ prabhāvaste tapasograsya putraka |
प्रसादं कुरु लोकानां नियच्छ क्रोधम् आत्मनः ॥ (१४।२)
prasādaṃ kuru lokānāṃ niyaccha krodham ātmanaḥ ||
नानीशैर् हि तदा तात भृगुभिर् भावितात्मभिः । (१५।१)
nānīśair hi tadā tāta bhṛgubhir bhāvitātmabhiḥ |
वधो ऽभ्युपेक्षितः सर्वैः क्षत्रियाणां विहिंसताम् ॥ (१५।२)
vadho 'bhyupekṣitaḥ sarvaiḥ kṣatriyāṇāṃ vihiṃsatām ||
तदास्माभिर् वधस्तात क्षत्रियैर् ईप्सितः स्वयम् ॥ (१६।२)
tadāsmābhir vadhastāta kṣatriyair īpsitaḥ svayam ||
निखातं तद्धि वै वित्तं केनचिद् भृगुवेश्मनि । (१७।१)
nikhātaṃ taddhi vai vittaṃ kenacid bhṛguveśmani |
वैरायैव तदा न्यस्तं क्षत्रियान् कोपयिष्णुभिः । (१७।२)
vairāyaiva tadā nyastaṃ kṣatriyān kopayiṣṇubhiḥ |
किं हि वित्तेन नः कार्यं स्वर्गेप्सूनां द्विजर्षभ । (१७।३)
kiṃ hi vittena naḥ kāryaṃ svargepsūnāṃ dvijarṣabha |
यद् अस्माकं धनाध्यक्षः प्रभूतं धनम् आहरत् ॥ (१७।४)
yad asmākaṃ dhanādhyakṣaḥ prabhūtaṃ dhanam āharat ||
यदा तु मृत्युर् आदातुं न नः शक्नोति सर्वशः । (१८।१)
yadā tu mṛtyur ādātuṃ na naḥ śaknoti sarvaśaḥ |
आत्महा च पुमांस्तात न लोकांल्लभते शुभान् । (१९।१)
ātmahā ca pumāṃstāta na lokāṃllabhate śubhān |
ततो ऽस्माभिः समीक्ष्यैवं नात्मनात्मा विनाशितः । (१९।२)
tato 'smābhiḥ samīkṣyaivaṃ nātmanātmā vināśitaḥ |
एतस्य परिहारार्थं त्वं तु धर्मं समाचर ॥ (१९।३)
etasya parihārārthaṃ tvaṃ tu dharmaṃ samācara ||
न चैतन् नः प्रियं तात यद् इदं कर्तुम् इच्छसि । (२०।१)
na caitan naḥ priyaṃ tāta yad idaṃ kartum icchasi |
न हि नः क्षत्रियाः केचिन् न लोकाः सप्त पुत्रक । (२१।१)
na hi naḥ kṣatriyāḥ kecin na lokāḥ sapta putraka |
दूषयन्ति तपस्तेजः क्रोधम् उत्पतितं जहि ॥ (२१।२)
dūṣayanti tapastejaḥ krodham utpatitaṃ jahi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.