महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 170

170 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्राह्मण्युवाच । (१।१)

brāhmaṇyuvāca |

1.2१.२

नाहं गृह्णामि वस्तात दृष्टीर् नास्ति रुषान्विता । (१।२)

nāhaṃ gṛhṇāmi vastāta dṛṣṭīr nāsti ruṣānvitā |

1.3१.३

अयं तु भार्गवो नूनम् ऊरुजः कुपितो ऽद्य वः ॥ (१।३)

ayaṃ tu bhārgavo nūnam ūrujaḥ kupito 'dya vaḥ ||

2.1२.१

तेन चक्षूंषि वस्तात नूनं कोपान् महात्मना । (२।१)

tena cakṣūṃṣi vastāta nūnaṃ kopān mahātmanā |

2.2२.२

स्मरता निहतान् बन्धून् आदत्तानि न संशयः ॥ (२।२)

smaratā nihatān bandhūn ādattāni na saṃśayaḥ ||

3.1३.१

गर्भान् अपि यदा यूयं भृगूणां घ्नत पुत्रकाः । (३।१)

garbhān api yadā yūyaṃ bhṛgūṇāṃ ghnata putrakāḥ |

3.2३.२

तदायम् ऊरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः ॥ (३।२)

tadāyam ūruṇā garbho mayā varṣaśataṃ dhṛtaḥ ||

4.1४.१

षडङ्गश्चाखिलो वेद इमं गर्भस्थम् एव हि । (४।१)

ṣaḍaṅgaścākhilo veda imaṃ garbhastham eva hi |

4.2४.२

विवेश भृगुवंशस्य भूयः प्रियचिकीर्षया ॥ (४।२)

viveśa bhṛguvaṃśasya bhūyaḥ priyacikīrṣayā ||

5.1५.१

सो ऽयं पितृवधान् नूनं क्रोधाद् वो हन्तुम् इच्छति । (५।१)

so 'yaṃ pitṛvadhān nūnaṃ krodhād vo hantum icchati |

5.2५.२

तेजसा यस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः ॥ (५।२)

tejasā yasya divyena cakṣūṃṣi muṣitāni vaḥ ||

6.1६.१

तम् इमं तात याचध्वम् और्वं मम सुतोत्तमम् । (६।१)

tam imaṃ tāta yācadhvam aurvaṃ mama sutottamam |

6.2६.२

अयं वः प्रणिपातेन तुष्टो दृष्टीर् विमोक्ष्यति ॥ (६।२)

ayaṃ vaḥ praṇipātena tuṣṭo dṛṣṭīr vimokṣyati ||

7.1७.१

गन्धर्व उवाच । (७।१)

gandharva uvāca

7.2७.२

एवम् उक्तास्ततः सर्वे राजानस्ते तम् ऊरुजम् । (७।२)

evam uktāstataḥ sarve rājānaste tam ūrujam |

7.3७.३

ऊचुः प्रसीदेति तदा प्रसादं च चकार सः ॥ (७।३)

ūcuḥ prasīdeti tadā prasādaṃ ca cakāra saḥ ||

8.1८.१

अनेनैव च विख्यातो नाम्ना लोकेषु सत्तमः । (८।१)

anenaiva ca vikhyāto nāmnā lokeṣu sattamaḥ |

8.2८.२

स और्व इति विप्रर्षिर् ऊरुं भित्त्वा व्यजायत ॥ (८।२)

sa aurva iti viprarṣir ūruṃ bhittvā vyajāyata ||

9.1९.१

चक्षूंषि प्रतिलभ्याथ प्रतिजग्मुस्ततो नृपाः । (९।१)

cakṣūṃṣi pratilabhyātha pratijagmustato nṛpāḥ |

9.2९.२

भार्गवस्तु मुनिर् मेने सर्वलोकपराभवम् ॥ (९।२)

bhārgavastu munir mene sarvalokaparābhavam ||

10.1१०.१

स चक्रे तात लोकानां विनाशाय महामनाः । (१०।१)

sa cakre tāta lokānāṃ vināśāya mahāmanāḥ |

10.2१०.२

सर्वेषाम् एव कार्त्स्न्येन मनः प्रवणम् आत्मनः ॥ (१०।२)

sarveṣām eva kārtsnyena manaḥ pravaṇam ātmanaḥ ||

11.1११.१

इच्छन्न् अपचितिं कर्तुं भृगूणां भृगुसत्तमः । (११।१)

icchann apacitiṃ kartuṃ bhṛgūṇāṃ bhṛgusattamaḥ |

11.2११.२

सर्वलोकविनाशाय तपसा महतैधितः ॥ (११।२)

sarvalokavināśāya tapasā mahataidhitaḥ ||

12.1१२.१

तापयामास लोकान् स सदेवासुरमानुषान् । (१२।१)

tāpayāmāsa lokān sa sadevāsuramānuṣān |

12.2१२.२

तपसोग्रेण महता नन्दयिष्यन् पितामहान् ॥ (१२।२)

tapasogreṇa mahatā nandayiṣyan pitāmahān ||

13.1१३.१

ततस्तं पितरस्तात विज्ञाय भृगुसत्तमम् । (१३।१)

tatastaṃ pitarastāta vijñāya bhṛgusattamam |

13.2१३.२

पितृलोकाद् उपागम्य सर्व ऊचुर् इदं वचः ॥ (१३।२)

pitṛlokād upāgamya sarva ūcur idaṃ vacaḥ ||

14.1१४.१

और्व दृष्टः प्रभावस्ते तपसोग्रस्य पुत्रक । (१४।१)

aurva dṛṣṭaḥ prabhāvaste tapasograsya putraka |

14.2१४.२

प्रसादं कुरु लोकानां नियच्छ क्रोधम् आत्मनः ॥ (१४।२)

prasādaṃ kuru lokānāṃ niyaccha krodham ātmanaḥ ||

15.1१५.१

नानीशैर् हि तदा तात भृगुभिर् भावितात्मभिः । (१५।१)

nānīśair hi tadā tāta bhṛgubhir bhāvitātmabhiḥ |

15.2१५.२

वधो ऽभ्युपेक्षितः सर्वैः क्षत्रियाणां विहिंसताम् ॥ (१५।२)

vadho 'bhyupekṣitaḥ sarvaiḥ kṣatriyāṇāṃ vihiṃsatām ||

16.1१६.१

आयुषा हि प्रकृष्टेन यदा नः खेद आविशत् । (१६।१)

āyuṣā hi prakṛṣṭena yadā naḥ kheda āviśat |

16.2१६.२

तदास्माभिर् वधस्तात क्षत्रियैर् ईप्सितः स्वयम् ॥ (१६।२)

tadāsmābhir vadhastāta kṣatriyair īpsitaḥ svayam ||

17.1१७.१

निखातं तद्धि वै वित्तं केनचिद् भृगुवेश्मनि । (१७।१)

nikhātaṃ taddhi vai vittaṃ kenacid bhṛguveśmani |

17.2१७.२

वैरायैव तदा न्यस्तं क्षत्रियान् कोपयिष्णुभिः । (१७।२)

vairāyaiva tadā nyastaṃ kṣatriyān kopayiṣṇubhiḥ |

17.3१७.३

किं हि वित्तेन नः कार्यं स्वर्गेप्सूनां द्विजर्षभ । (१७।३)

kiṃ hi vittena naḥ kāryaṃ svargepsūnāṃ dvijarṣabha |

17.4१७.४

यद् अस्माकं धनाध्यक्षः प्रभूतं धनम् आहरत् ॥ (१७।४)

yad asmākaṃ dhanādhyakṣaḥ prabhūtaṃ dhanam āharat ||

18.1१८.१

यदा तु मृत्युर् आदातुं न नः शक्नोति सर्वशः । (१८।१)

yadā tu mṛtyur ādātuṃ na naḥ śaknoti sarvaśaḥ |

18.2१८.२

तदास्माभिर् अयं दृष्ट उपायस्तात संमतः ॥ (१८।२)

tadāsmābhir ayaṃ dṛṣṭa upāyastāta saṃmataḥ ||

19.1१९.१

आत्महा च पुमांस्तात न लोकांल्लभते शुभान् । (१९।१)

ātmahā ca pumāṃstāta na lokāṃllabhate śubhān |

19.2१९.२

ततो ऽस्माभिः समीक्ष्यैवं नात्मनात्मा विनाशितः । (१९।२)

tato 'smābhiḥ samīkṣyaivaṃ nātmanātmā vināśitaḥ |

19.3१९.३

एतस्य परिहारार्थं त्वं तु धर्मं समाचर ॥ (१९।३)

etasya parihārārthaṃ tvaṃ tu dharmaṃ samācara ||

20.1२०.१

न चैतन् नः प्रियं तात यद् इदं कर्तुम् इच्छसि । (२०।१)

na caitan naḥ priyaṃ tāta yad idaṃ kartum icchasi |

20.2२०.२

नियच्छेदं मनः पापात् सर्वलोकपराभवात् ॥ (२०।२)

niyacchedaṃ manaḥ pāpāt sarvalokaparābhavāt ||

21.1२१.१

न हि नः क्षत्रियाः केचिन् न लोकाः सप्त पुत्रक । (२१।१)

na hi naḥ kṣatriyāḥ kecin na lokāḥ sapta putraka |

21.2२१.२

दूषयन्ति तपस्तेजः क्रोधम् उत्पतितं जहि ॥ (२१।२)

dūṣayanti tapastejaḥ krodham utpatitaṃ jahi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 170

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit