वैशंपायन उवाच । (१।१)

प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनंजयम् । (१।२)

दुर्योधनो लक्षयित्वा पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥ (१।३)

ततो वैकर्तनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः । (२।१)

अनेकैर् अभ्युपायैस्ताञ् जिघांसन्ति स्म पाण्डवान् ॥ (२।२)

पाण्डवाश्चापि तत् सर्वं प्रत्यजानन्न् अरिंदमाः । (३।१)

उद्भावनम् अकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः ॥ (३।२)

गुणैः समुदितान् दृष्ट्वा पौराः पाण्डुसुतांस्तदा । (४।१)

कथयांचक्रिरे तेषां गुणान् संसत्सु भारत । (४।२)

राज्यप्राप्तिं च सम्प्राप्तं ज्येष्ठं पाण्डुसुतं तदा । (४।३)

कथयन्ति स्म सम्भूय चत्वरेषु सभासु च ॥ (४।४)

प्रज्ञाचक्षुर् अचक्षुष्ट्वाद् धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (५।१)

राज्यम् अप्राप्तवान् पूर्वं स कथं नृपतिर् भवेत् ॥ (५।२)

तथा भीष्मः शांतनवः सत्यसंधो महाव्रतः । (६।१)

प्रत्याख्याय पुरा राज्यं नाद्य जातु ग्रहीष्यति । (६।२)

विदुरः करणत्वाच्च पाण्डवस्त्वभिषिच्यताम् ॥ (६।३)

ते वयं पाण्डवं ज्येष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम् । (७।१)

अभिषिञ्चाम साध्वद्य सत्यं करुणवेदिनम् । (७।२)

स हि वृद्धान् अमात्यांश्च ज्ञातींश्चापि महायशाः । (७।३)

सत्कृत्य नित्यं पूजार्हान् पाण्डवः पूजयिष्यति ॥ (७।४)

स हि भीष्मं शांतनवं धृतराष्ट्रं च धर्मवित् । (८।१)

सपुत्रं विविधैर् भोगैर् योजयिष्यति पूजयन् ॥ (८।२)

तेषां दुर्योधनः श्रुत्वा तानि वाक्यानि भाषताम् । (९।१)

युधिष्ठिरानुरक्तानां पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥ (९।२)

स तप्यमानो दुष्टात्मा तेषां वाचो न चक्षमे । (१०।१)

ईर्ष्यया चाभिसंतप्तो धृतराष्ट्रम् उपागमत् ॥ (१०।२)

ततो विरहितं दृष्ट्वा पितरं प्रतिपूज्य सः । (११।१)

पौरानुरागसंतप्तः पश्चाद् इदम् अभाषत ॥ (११।२)

श्रुता मे जल्पतां तात पौराणाम् अशिवा गिरः । (१२।१)

तेषां श्रुत्वा तु वाक्यानि परितप्स्यामि भारत । (१२।२)

युधिष्ठिरानुरक्तानां पौराणाम् अशिवानि च । (१२।३)

आगतो ऽहं महाप्राज्ञ पादमूलं वचः शृणु । (१२।४)

त्वाम् अनादृत्य भीष्मं च पतिम् इच्छन्ति पाण्डवम् ॥ (१२।५)

मतम् एतच्च भीष्मस्य न स राज्यं बुभूषति । (१३।१)

अस्माकं तु परां पीडां चिकीर्षन्ति पुरे जनाः ॥ (१३।२)

पितृतः प्राप्तवान् राज्यं पाण्डुर् आत्मगुणैः पुरा । (१४।१)

त्वम् अप्यगुणसंयोगात् प्राप्तं राज्यं न लब्धवान् ॥ (१४।२)

स एष पाण्डोर् दायाद्यं यदि प्राप्नोति पाण्डवः । (१५।१)

तस्य पुत्रो ध्रुवं प्राप्तस्तस्य तस्येति चापरः ॥ (१५।२)

ते वयं राजवंशेन हीनाः सह सुतैर् अपि । (१६।१)

अवज्ञाता भविष्यामो लोकस्य जगतीपते ॥ (१६।२)

सततं निरयं प्राप्ताः परपिण्डोपजीविनः । (१७।१)

न भवेम यथा राजंस्तथा शीघ्रं विधीयताम् । (१७।२)

अथ त्वम् अपि राजेन्द्र राजवंशो भविष्यसि ॥ (१७।३)

अभविष्यः स्थिरो राज्ये यदि हि त्वं पुरा नृप । (१८।१)

ध्रुवं प्राप्स्याम च वयं राज्यम् अप्यवशे जने । (१८।२)

यदि त्वं च महाराज राजवंशाच्चरिष्यसि । (१८।३)

वयं चैव यतिष्यामो ह्यगाधे निरये ऽशुचौ । (१८।४)

स तथा कुरु कौरव्य रक्ष्या वंश्या यथा वयम् । (१८।५)

सम्प्राप्नुम स्वयं राज्यं मन्त्रयस्व सहानुगैः । (१८।६)

वैशंपायनः । (१८।७)

वैशंपायनः । (१८।८)

धृतराष्ट्रः । (१८।९)

दुर्योधनः । (१८।१०)

धृतराष्ट्रस्तु पुत्रस्य श्रुत्वा वचनम् ईदृशम् । (१८।११)

प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनंजयम् । (१८।१२)

मुहूर्तम् इव संचिन्त्य दुर्योधनम् अथाब्रवीत् । (१८।१३)

दुर्योधनो लक्षयित्वा पर्यतप्यत दुर्मतिः । (१८।१४)

तथा वैकर्तनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः । (१८।१५)

धर्मवृत्तः सदा पाण्डुः सुवृत्तो मयि गौरवात् । (१८।१६)

सर्वेषु ज्ञातिषु तथा मदीयेषु विशेषतः । (१८।१७)

अनेकैर् अप्युपायैस्ते जिघांसन्ति स्म पाण्डवान् । (१८।१८)

नात्र किंचन जानाति भोजनानि चिकीर्षति । (१८।१९)

पाण्डवाश्चापि तत् सर्वं प्रतिचक्रुर् यथाबलम् । (१८।२०)

उद्भावनम् अकुर्वाणा विदुरस्य मते स्थिताः । (१८।२१)

निवेदयति धर्मस्थो मयि धर्मभृतां वरः । (१८।२२)

गुणैः समुदितान् दृष्ट्वा पौराः पाण्डुसुतांस्तदा । (१८।२३)

तस्य पुत्रो यथा पाण्डुस्तदा धर्मपरः सदा । (१८।२४)

कथयांचक्रिरे तेषां गुणान् संसत्सु भारत । (१८।२५)

गुणवांल् लोकविख्यातो नगरे च प्रतिष्ठितः । (१८।२६)

स कथं शक्यते ऽस्माभिर् अपक्रष्टुं नरर्षभ । (१८।२७)

राज्यप्राप्तिं च सम्प्राप्तं ज्येष्ठं पाण्डुसुतं तदा । (१८।२८)

कथयन्ति स्म सम्भूय चत्वरेषु सभासु च । (१८।२९)

राज्यम् एष हि नः प्राप्तः ससहायो विशेषतः । (१८।३०)

भ्रातृभिः पाण्डुनामात्यं बलं च सततं धृतम् । (१८।३१)

प्रज्ञाचक्षुर् अचक्षुष्मान् धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (१८।३२)

राज्यं च प्राप्तवान् पूर्वं स कथं नृपतिर् भवेत् । (१८।३३)

धृताः पुत्राश्च पौत्राश्च तेषाम् अपि विशेषतः । (१८।३४)

ते तथा सत्कृतास्तात विषये पाण्डुना नराः । (१८।३५)

तथा भीष्मः शांतनवः सत्यसंधो जितेन्द्रियः । (१८।३६)

कथं युधिष्ठिरस्यार्थे न नो हन्युः सबान्धवान् । (१८।३७)

प्रत्याख्याय तदा राज्यं नाद्य जातु ग्रहीष्यति । (१८।३८)

ते वयं पाण्डवश्रेष्ठं तरुणं वृद्धशीलिनम् । (१८।३९)

नैते विषयम् इच्छेयुर् धर्मत्यागे विशेषतः । (१८।४०)

अभिषिञ्चाम साध्वत्र सत्यं करुणवेदिनम् । (१८।४१)

ते वयं कौरवेयाणाम् एतेषां च महात्मनाम् । (१८।४२)

स हि भीष्मं शांतनवं धृतराष्ट्रं च बुद्धिमान् । (१८।४३)

कथं न वाच्यतां तात गच्छेम जगतस्तथा । (१८।४४)

सपुत्रं विविधैर् भोगैर् योजयिष्यति पूजयन् । (१८।४५)

मध्यस्थः सततं भीष्मो द्रोणपुत्रो मयि स्थितः । (१८।४६)

यतः पुत्रस्ततो द्रोणो भविता नात्र संशयः । (१८।४७)

तेषां दुर्योधनः श्रुत्वा तानि वाक्यानि भारत । (१८।४८)

युधिष्ठिरानुरक्तानां पर्यतप्यत दुर्मतिः । (१८।४९)

कृपः शारद्वतश्चैव यत एव वयं ततः । (१८।५०)

संतप्यमानो दुष्टात्मा तेषां वाचो न चक्षमे । (१८।५१)

भागिनेयं ततो द्रौणिं न त्यक्ष्यति कथंचन । (१८।५२)

क्षत्तार्थबद्धस्त्वस्मासु प्रच्छन्नस्तु यतः परे । (१८।५३)

ईर्ष्यया चापि संतप्तो धृतराष्ट्रम् उपागमत् । (१८।५४)

न त्वेकः स समर्थो ऽस्मान् पाण्डवार्थे प्रबाधितुम् । (१८।५५)

ततो विरहितं दृष्ट्वा पितरं प्रतिपूज्य च । (१८।५६)

सुविस्रब्धान् पाण्डुसुतान् सह मात्रा विवासय । (१८।५७)

दृष्ट्वा पाण्डोः पुरावृत्तं पश्चाद् इदम् उवाच ह । (१८।५८)

श्रुता मे जल्पतां वाचः पौराणाम् अशिवा गिरः । (१८।५९)

वारणावतम् अद्यैव नात्र दोषो भविष्यति । (१८।६०)

आगतो ऽहं महाप्राज्ञ पादमूलं वचः शृणु । (१८।६१)

विनिद्राकरणं घोरं हृदि शल्यम् इवार्पितम् । (१८।६२)

शोकपावकम् उद्भूतं कर्मणा तेन नाशय । (१८।६३)

त्वाम् अनादृत्य भीष्मं च पतिम् इच्छन्ति पाण्डवम् । (१८।६४)

सौम्ये मतिश्च भीष्मस्य न च राज्यं बुभूषति । (१८।६५)

तस्य पुत्रो ध्रुवं प्राप्तस्तस्य तस्येति चापरः । (१८।६६)

ते वयं राजवंशेन हीनाः सह सुतैर् अपि । (१८।६७)

अविज्ञाता भविष्यामो लोकस्य जगतीपते । (१८।६८)

सततं निरयं प्राप्ताः परपिण्डोपजीविनः । (१८।६९)

न भवेम यथा राजंस्तथा शीघ्रं विधीयताम् । (१८।७०)

अथ त्वम् अपि राजेन्द्र राजवंशो भविष्यसि । (१८।७१)

यदि हि त्वं पुरा राज्ये भवान् आस्थापितो नृपः । (१८।७२)

ध्रुवं लप्स्यामहे राज्यं वयम् अप्यवशेन ते । (१८।७३)

स तथा कुरु कौरव्य रक्ष्या वंश्या यथा वयम् । (१८।७४)

सम्प्राप्नुमः स्वयं राज्यं मन्त्रयस्व सहानुगैः ॥ (१८।७५)