धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

तस्मिन् प्रविष्टे दुर्धर्षे सृञ्जयान् अमितौजसि । (१।२)

अमृष्यमाणे संरब्धे का वो ऽभूद् वै मतिस्तदा ॥ (१।३)

दुर्योधनं तथा पुत्रम् उक्त्वा शास्त्रातिगं मम । (२।१)

यत् प्राविशद् अमेयात्मा किं पार्थः प्रत्यपद्यत ॥ (२।२)

निहते सैन्धवे वीरे भूरिश्रवसि चैव हि । (३।१)

यद् अभ्यगान्महातेजाः पाञ्चालान् अपराजितः ॥ (३।२)

किम् अमन्यत दुर्धर्षः प्रविष्टे शत्रुतापने । (४।१)

दुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालम् अमन्यत ॥ (४।२)

के च तं वरदं वीरम् अन्वयुर् द्विजसत्तमम् । (५।१)

के चास्य पृष्ठतो ऽगच्छन् वीराः शूरस्य युध्यतः । (५।२)

के पुरस्ताद् अयुध्यन्त निघ्नतः शात्रवान् रणे ॥ (५।३)

मन्ये ऽहं पाण्डवान् सर्वान् भारद्वाजशरार्दितान् । (६।१)

शिशिरे कम्पमाना वै कृशा गाव इवाभिभो ॥ (६।२)

प्रविश्य स महेष्वासः पाञ्चालान् अरिमर्दनः । (७।१)

कथं नु पुरुषव्याघ्रः पञ्चत्वम् उपजग्मिवान् ॥ (७।२)

सर्वेषु सैन्येषु च संगतेषु रात्रौ समेतेषु महारथेषु । (८।१)

संलोड्यमानेषु पृथग्विधेषु के वस्तदानीं मतिमन्त आसन् ॥ (८।२)

हतांश्चैव विषक्तांश्च पराभूतांश्च शंससि । (९।१)

रथिनो विरथांश्चैव कृतान् युद्धेषु मामकान् ॥ (९।२)

कथम् एषां तदा तत्र पार्थानाम् अपलायिनाम् । (१०।१)

प्रकाशम् अभवद् रात्रौ कथं कुरुषु संजय ॥ (१०।२)

संजय उवाच । (११।१)

रात्रियुद्धे तदा राजन् वर्तमाने सुदारुणे । (११।२)

द्रोणम् अभ्यद्रवन् रात्रौ पाण्डवाः सहसैनिकाः ॥ (११।३)

ततो द्रोणः केकयांश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान् । (१२।१)

प्रेषयन्मृत्युलोकाय सर्वान् इषुभिर् आशुगैः ॥ (१२।२)

तस्य प्रमुखतो राजन् ये ऽवर्तन्त महारथाः । (१३।१)

तान् सर्वान् प्रेषयामास परलोकाय भारत ॥ (१३।२)

प्रमथ्नन्तं तदा वीरं भारद्वाजं महारथम् । (१४।१)

अभ्यवर्तत संक्रुद्धः शिबी राजन् प्रतापवान् ॥ (१४।२)

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथम् । (१५।१)

विव्याध दशभिर् द्रोणः सर्वपारशवैः शरैः ॥ (१५।२)

तं शिबिः प्रतिविव्याध त्रिंशता निशितैः शरैः । (१६।१)

सारथिं चास्य भल्लेन स्मयमानो न्यपातयत् ॥ (१६।२)

तस्य द्रोणो हयान् हत्वा सारथिं च महात्मनः । (१७।१)

अथास्य सशिरस्त्राणं शिरः कायाद् अपाहरत् ॥ (१७।२)

कलिङ्गानां च सैन्येन कलिङ्गस्य सुतो रणे । (१८।१)

पूर्वं पितृवधात् क्रुद्धो भीमसेनम् उपाद्रवत् ॥ (१८।२)

स भीमं पञ्चभिर् विद्ध्वा पुनर् विव्याध सप्तभिः । (१९।१)

विशोकं त्रिभिर् आजघ्ने ध्वजम् एकेन पत्रिणा ॥ (१९।२)

कलिङ्गानां तु तं शूरं क्रुद्धं क्रुद्धो वृकोदरः । (२०।१)

रथाद् रथम् अभिद्रुत्य मुष्टिनाभिजघान ह ॥ (२०।२)

तस्य मुष्टिहतस्याजौ पाण्डवेन बलीयसा । (२१।१)

सर्वाण्यस्थीनि सहसा प्रापतन् वै पृथक् पृथक् ॥ (२१।२)

तं कर्णो भ्रातरश्चास्य नामृष्यन्त महारथाः । (२२।१)

ते भीमसेनं नाराचैर् जघ्नुर् आशीविषोपमैः ॥ (२२।२)

ततः शत्रुरथं त्यक्त्वा भीमो ध्रुवरथं गतः । (२३।१)

ध्रुवं चास्यन्तम् अनिशं मुष्टिना समपोथयत् । (२३।२)

स तथा पाण्डुपुत्रेण बलिना निहतो ऽपतत् ॥ (२३।३)

तं निहत्य महाराज भीमसेनो महाबलः । (२४।१)

जयरातरथं प्राप्य मुहुः सिंह इवानदत् ॥ (२४।२)

जयरातम् अथाक्षिप्य नदन् सव्येन पाणिना । (२५।१)

तलेन नाशयामास कर्णस्यैवाग्रतः स्थितम् ॥ (२५।२)

कर्णस्तु पाण्डवे शक्तिं काञ्चनीं समवासृजत् । (२६।१)

ततस्ताम् एव जग्राह प्रहसन् पाण्डुनन्दनः ॥ (२६।२)

कर्णायैव च दुर्धर्षश्चिक्षेपाजौ वृकोदरः । (२७।१)

ताम् अन्तरिक्षे चिछेद शकुनिस्तैलपायिना ॥ (२७।२)

ततस्तव सुता राजन् भीमस्य रथम् आव्रजन् । (२८।१)

महता शरवर्षेण छादयन्तो वृकोदरम् ॥ (२८।२)

दुर्मदस्य ततो भीमः प्रहसन्न् इव संयुगे । (२९।१)

सारथिं च हयांश्चैव शरैर् निन्ये यमक्षयम् । (२९।२)

दुर्मदस्तु ततो यानं दुष्कर्णस्यावपुप्लुवे ॥ (२९।३)

तावेकरथम् आरूढौ भ्रातरौ परतापनौ । (३०।१)

संग्रामशिरसो मध्ये भीमं द्वावभ्यधावताम् । (३०।२)

यथाम्बुपतिमित्रौ हि तारकं दैत्यसत्तमम् ॥ (३०।३)

ततस्तु दुर्मदश्चैव दुष्कर्णश्च तवात्मजौ । (३१।१)

रथम् एकं समारुह्य भीमं बाणैर् अविध्यताम् ॥ (३१।२)

ततः कर्णस्य मिषतो द्रौणेर् दुर्योधनस्य च । (३२।१)

कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च पाण्डवः ॥ (३२।२)

दुर्मदस्य च वीरस्य दुष्कर्णस्य च तं रथम् । (३३।१)

पादप्रहारेण धरां प्रावेशयद् अरिंदमः ॥ (३३।२)

ततः सुतौ ते बलिनौ शूरौ दुष्कर्णदुर्मदौ । (३४।१)

मुष्टिनाहत्य संक्रुद्धो ममर्द चरणेन च ॥ (३४।२)

ततो हाहाकृते सैन्ये दृष्ट्वा भीमं नृपाब्रुवन् । (३५।१)

रुद्रो ऽयं भीमरूपेण धार्तराष्ट्रेषु गृध्यति ॥ (३५।२)

एवम् उक्त्वापलायन्त सर्वे भारत पार्थिवाः । (३६।१)

विसंज्ञावाहयन् वाहान्न च द्वौ सह धावतः ॥ (३६।२)

ततो बले भृशलुलिते निशामुखे सुपूजितो नृपवृषभैर् वृकोदरः । (३७।१)

महाबलः कमलविबुद्धलोचनो युधिष्ठिरं नृपतिम् अपूजयद् बली ॥ (३७।२)

ततो यमौ द्रुपदविराटकेकया युधिष्ठिरश्चापि परां मुदं ययुः । (३८।१)

वृकोदरं भृशम् अभिपूजयंश्च ते यथान्धके प्रतिनिहते हरं सुराः ॥ (३८।२)

ततः सुतास्तव वरुणात्मजोपमा रुषान्विताः सह गुरुणा महात्मना । (३९।१)

वृकोदरं सरथपदातिकुञ्जरा युयुत्सवो भृशम् अभिपर्यवारयन् ॥ (३९।२)

ततो ऽभवत् तिमिरघनैर् इवावृतं महाभये भयदम् अतीव दारुणम् । (४०।१)

निशामुखे वडवृकगृध्रमोदनं महात्मनां नृपवरयुद्धम् अद्भुतम् ॥ (४०।२)