MBh, 5, 134
Select a line for its word-by-word analysis.
नैव राज्ञा दरः कार्यो जातु कस्यांचिद् आपदि । (१।२)
naiva rājñā daraḥ kāryo jātu kasyāṃcid āpadi |
अथ चेद् अपि दीर्णः स्यान्नैव वर्तेत दीर्णवत् ॥ (१।३)
atha ced api dīrṇaḥ syānnaiva varteta dīrṇavat ||
दीर्णं हि दृष्ट्वा राजानं सर्वम् एवानुदीर्यते । (२।१)
dīrṇaṃ hi dṛṣṭvā rājānaṃ sarvam evānudīryate |
राष्ट्रं बलम् अमात्याश्च पृथक् कुर्वन्ति ते मतिम् ॥ (२।२)
rāṣṭraṃ balam amātyāśca pṛthak kurvanti te matim ||
अन्वेके प्रजिहीर्षन्ति ये पुरस्ताद् विमानिताः ॥ (३।२)
anveke prajihīrṣanti ye purastād vimānitāḥ ||
शोचन्तम् अनुशोचन्ति प्रतीतान् इव बान्धवान् ॥ (४।३)
śocantam anuśocanti pratītān iva bāndhavān ||
ये राष्ट्रम् अभिमन्यन्ते राज्ञो व्यसनम् ईयुषः । (५।२)
ye rāṣṭram abhimanyante rājño vyasanam īyuṣaḥ |
मा दीदरस्त्वं सुहृदो मा त्वां दीर्णं प्रहासिषुः ॥ (५।३)
mā dīdarastvaṃ suhṛdo mā tvāṃ dīrṇaṃ prahāsiṣuḥ ||
प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जिज्ञासन्त्या मया तव । (६।१)
prabhāvaṃ pauruṣaṃ buddhiṃ jijñāsantyā mayā tava |
यद्येतत् संविजानासि यदि सम्यग् ब्रवीम्यहम् । (७।१)
yadyetat saṃvijānāsi yadi samyag bravīmyaham |
कृत्वासौम्यम् इवात्मानं जयायोत्तिष्ठ संजय ॥ (७।२)
kṛtvāsaumyam ivātmānaṃ jayāyottiṣṭha saṃjaya ||
ईषद् उज्जिहतः किंचित् सचिवाः शत्रुकर्शनाः ॥ (१०।२)
īṣad ujjihataḥ kiṃcit sacivāḥ śatrukarśanāḥ ||
कस्य त्वीदृशकं वाक्यं श्रुत्वापि स्वल्पचेतसः । (११।२)
kasya tvīdṛśakaṃ vākyaṃ śrutvāpi svalpacetasaḥ |
उदके धूर् इयं धार्या सर्तव्यं प्रवणे मया । (१२।१)
udake dhūr iyaṃ dhāryā sartavyaṃ pravaṇe mayā |
यस्य मे भवती नेत्री भविष्यद्भूतदर्शिनी ॥ (१२।२)
yasya me bhavatī netrī bhaviṣyadbhūtadarśinī ||
अहं हि वचनं त्वत्तः शुश्रूषुर् अपरापरम् । (१३।१)
ahaṃ hi vacanaṃ tvattaḥ śuśrūṣur aparāparam |
किंचित् किंचित् प्रतिवदंस्तूष्णीम् आसं मुहुर् मुहुः ॥ (१३।२)
kiṃcit kiṃcit prativadaṃstūṣṇīm āsaṃ muhur muhuḥ ||
अतृप्यन् अमृतस्येव कृच्छ्राल् लब्धस्य बान्धवात् । (१४।१)
atṛpyan amṛtasyeva kṛcchrāl labdhasya bāndhavāt |
सदश्व इव स क्षिप्तः प्रणुन्नो वाक्यसायकैः । (१५।२)
sadaśva iva sa kṣiptaḥ praṇunno vākyasāyakaiḥ |
इदम् उद्धर्षणं भीमं तेजोवर्धनम् उत्तमम् । (१६।१)
idam uddharṣaṇaṃ bhīmaṃ tejovardhanam uttamam |
राजानं श्रावयेन्मन्त्री सीदन्तं शत्रुपीडितम् ॥ (१६।२)
rājānaṃ śrāvayenmantrī sīdantaṃ śatrupīḍitam ||
महीं विजयते क्षिप्रं श्रुत्वा शत्रूंश्च मर्दति ॥ (१७।२)
mahīṃ vijayate kṣipraṃ śrutvā śatrūṃśca mardati ||
अभीक्ष्णं गर्भिणी श्रुत्वा ध्रुवं वीरं प्रजायते ॥ (१८।२)
abhīkṣṇaṃ garbhiṇī śrutvā dhruvaṃ vīraṃ prajāyate ||
ब्राह्म्या श्रिया दीप्यमानं साधुवादेन संमतम् ॥ (१९।२)
brāhmyā śriyā dīpyamānaṃ sādhuvādena saṃmatam ||
धृष्टवन्तम् अनाधृष्यं जेतारम् अपराजितम् ॥ (२०।२)
dhṛṣṭavantam anādhṛṣyaṃ jetāram aparājitam ||
नियन्तारम् असाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् । (२१।१)
niyantāram asādhūnāṃ goptāraṃ dharmacāriṇām |
तदर्थं क्षत्रिया सूते वीरं सत्यपराक्रमम् ॥ (२१।२)
tadarthaṃ kṣatriyā sūte vīraṃ satyaparākramam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.