महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 134

798 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मातोवाच । (१।१)

mātovāca |

1.2१.२

नैव राज्ञा दरः कार्यो जातु कस्यांचिद् आपदि । (१।२)

naiva rājñā daraḥ kāryo jātu kasyāṃcid āpadi |

1.3१.३

अथ चेद् अपि दीर्णः स्यान्नैव वर्तेत दीर्णवत् ॥ (१।३)

atha ced api dīrṇaḥ syānnaiva varteta dīrṇavat ||

2.1२.१

दीर्णं हि दृष्ट्वा राजानं सर्वम् एवानुदीर्यते । (२।१)

dīrṇaṃ hi dṛṣṭvā rājānaṃ sarvam evānudīryate |

2.2२.२

राष्ट्रं बलम् अमात्याश्च पृथक् कुर्वन्ति ते मतिम् ॥ (२।२)

rāṣṭraṃ balam amātyāśca pṛthak kurvanti te matim ||

3.1३.१

शत्रून् एके प्रपद्यन्ते प्रजहत्यपरे पुनः । (३।१)

śatrūn eke prapadyante prajahatyapare punaḥ |

3.2३.२

अन्वेके प्रजिहीर्षन्ति ये पुरस्ताद् विमानिताः ॥ (३।२)

anveke prajihīrṣanti ye purastād vimānitāḥ ||

4.1४.१

य एवात्यन्तसुहृदस्त एनं पर्युपासते । (४।१)

ya evātyantasuhṛdasta enaṃ paryupāsate |

4.2४.२

अशक्तयः स्वस्तिकामा बद्धवत्सा इडा इव । (४।२)

aśaktayaḥ svastikāmā baddhavatsā iḍā iva |

4.3४.३

शोचन्तम् अनुशोचन्ति प्रतीतान् इव बान्धवान् ॥ (४।३)

śocantam anuśocanti pratītān iva bāndhavān ||

5.1५.१

अपि ते पूजिताः पूर्वम् अपि ते सुहृदो मताः । (५।१)

api te pūjitāḥ pūrvam api te suhṛdo matāḥ |

5.2५.२

ये राष्ट्रम् अभिमन्यन्ते राज्ञो व्यसनम् ईयुषः । (५।२)

ye rāṣṭram abhimanyante rājño vyasanam īyuṣaḥ |

5.3५.३

मा दीदरस्त्वं सुहृदो मा त्वां दीर्णं प्रहासिषुः ॥ (५।३)

mā dīdarastvaṃ suhṛdo mā tvāṃ dīrṇaṃ prahāsiṣuḥ ||

6.1६.१

प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जिज्ञासन्त्या मया तव । (६।१)

prabhāvaṃ pauruṣaṃ buddhiṃ jijñāsantyā mayā tava |

6.2६.२

उल्लपन्त्या समाश्वासं बलवान् इव दुर्बलम् ॥ (६।२)

ullapantyā samāśvāsaṃ balavān iva durbalam ||

7.1७.१

यद्येतत् संविजानासि यदि सम्यग् ब्रवीम्यहम् । (७।१)

yadyetat saṃvijānāsi yadi samyag bravīmyaham |

7.2७.२

कृत्वासौम्यम् इवात्मानं जयायोत्तिष्ठ संजय ॥ (७।२)

kṛtvāsaumyam ivātmānaṃ jayāyottiṣṭha saṃjaya ||

8.1८.१

अस्ति नः कोशनिचयो महान् अविदितस्तव । (८।१)

asti naḥ kośanicayo mahān aviditastava |

8.2८.२

तम् अहं वेद नान्यस्तम् उपसंपादयामि ते ॥ (८।२)

tam ahaṃ veda nānyastam upasaṃpādayāmi te ||

9.1९.१

सन्ति नैकशता भूयः सुहृदस्तव संजय । (९।१)

santi naikaśatā bhūyaḥ suhṛdastava saṃjaya |

9.2९.२

सुखदुःखसहा वीर शतार्हा अनिवर्तिनः ॥ (९।२)

sukhaduḥkhasahā vīra śatārhā anivartinaḥ ||

10.1१०.१

तादृशा हि सहाया वै पुरुषस्य बुभूषतः । (१०।१)

tādṛśā hi sahāyā vai puruṣasya bubhūṣataḥ |

10.2१०.२

ईषद् उज्जिहतः किंचित् सचिवाः शत्रुकर्शनाः ॥ (१०।२)

īṣad ujjihataḥ kiṃcit sacivāḥ śatrukarśanāḥ ||

11.1११.१

पुत्र उवाच । (११।१)

putra uvāca

11.2११.२

कस्य त्वीदृशकं वाक्यं श्रुत्वापि स्वल्पचेतसः । (११।२)

kasya tvīdṛśakaṃ vākyaṃ śrutvāpi svalpacetasaḥ |

11.3११.३

तमो न व्यपहन्येत सुचित्रार्थपदाक्षरम् ॥ (११।३)

tamo na vyapahanyeta sucitrārthapadākṣaram ||

12.1१२.१

उदके धूर् इयं धार्या सर्तव्यं प्रवणे मया । (१२।१)

udake dhūr iyaṃ dhāryā sartavyaṃ pravaṇe mayā |

12.2१२.२

यस्य मे भवती नेत्री भविष्यद्भूतदर्शिनी ॥ (१२।२)

yasya me bhavatī netrī bhaviṣyadbhūtadarśinī ||

13.1१३.१

अहं हि वचनं त्वत्तः शुश्रूषुर् अपरापरम् । (१३।१)

ahaṃ hi vacanaṃ tvattaḥ śuśrūṣur aparāparam |

13.2१३.२

किंचित् किंचित् प्रतिवदंस्तूष्णीम् आसं मुहुर् मुहुः ॥ (१३।२)

kiṃcit kiṃcit prativadaṃstūṣṇīm āsaṃ muhur muhuḥ ||

14.1१४.१

अतृप्यन् अमृतस्येव कृच्छ्राल् लब्धस्य बान्धवात् । (१४।१)

atṛpyan amṛtasyeva kṛcchrāl labdhasya bāndhavāt |

14.2१४.२

उद्यच्छाम्येष शत्रूणां नियमाय जयाय च ॥ (१४।२)

udyacchāmyeṣa śatrūṇāṃ niyamāya jayāya ca ||

15.1१५.१

कुन्त्युवाच । (१५।१)

kuntyuvāca |

15.2१५.२

सदश्व इव स क्षिप्तः प्रणुन्नो वाक्यसायकैः । (१५।२)

sadaśva iva sa kṣiptaḥ praṇunno vākyasāyakaiḥ |

15.3१५.३

तच्चकार तथा सर्वं यथावद् अनुशासनम् ॥ (१५।३)

taccakāra tathā sarvaṃ yathāvad anuśāsanam ||

16.1१६.१

इदम् उद्धर्षणं भीमं तेजोवर्धनम् उत्तमम् । (१६।१)

idam uddharṣaṇaṃ bhīmaṃ tejovardhanam uttamam |

16.2१६.२

राजानं श्रावयेन्मन्त्री सीदन्तं शत्रुपीडितम् ॥ (१६।२)

rājānaṃ śrāvayenmantrī sīdantaṃ śatrupīḍitam ||

17.1१७.१

जयो नामेतिहासो ऽयं श्रोतव्यो विजिगीषुणा । (१७।१)

jayo nāmetihāso 'yaṃ śrotavyo vijigīṣuṇā |

17.2१७.२

महीं विजयते क्षिप्रं श्रुत्वा शत्रूंश्च मर्दति ॥ (१७।२)

mahīṃ vijayate kṣipraṃ śrutvā śatrūṃśca mardati ||

18.1१८.१

इदं पुंसवनं चैव वीराजननम् एव च । (१८।१)

idaṃ puṃsavanaṃ caiva vīrājananam eva ca |

18.2१८.२

अभीक्ष्णं गर्भिणी श्रुत्वा ध्रुवं वीरं प्रजायते ॥ (१८।२)

abhīkṣṇaṃ garbhiṇī śrutvā dhruvaṃ vīraṃ prajāyate ||

19.1१९.१

विद्याशूरं तपःशूरं दमशूरं तपस्विनम् । (१९।१)

vidyāśūraṃ tapaḥśūraṃ damaśūraṃ tapasvinam |

19.2१९.२

ब्राह्म्या श्रिया दीप्यमानं साधुवादेन संमतम् ॥ (१९।२)

brāhmyā śriyā dīpyamānaṃ sādhuvādena saṃmatam ||

20.1२०.१

अर्चिष्मन्तं बलोपेतं महाभागं महारथम् । (२०।१)

arciṣmantaṃ balopetaṃ mahābhāgaṃ mahāratham |

20.2२०.२

धृष्टवन्तम् अनाधृष्यं जेतारम् अपराजितम् ॥ (२०।२)

dhṛṣṭavantam anādhṛṣyaṃ jetāram aparājitam ||

21.1२१.१

नियन्तारम् असाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् । (२१।१)

niyantāram asādhūnāṃ goptāraṃ dharmacāriṇām |

21.2२१.२

तदर्थं क्षत्रिया सूते वीरं सत्यपराक्रमम् ॥ (२१।२)

tadarthaṃ kṣatriyā sūte vīraṃ satyaparākramam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 134

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit