महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 123

1804 of 1995 · 41 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

एवम् उक्तः स भगवान्मैत्रेयं प्रत्यभाषत । (१।२)

evam uktaḥ sa bhagavānmaitreyaṃ pratyabhāṣata |

1.3१.३

दिष्ट्यैवं त्वं विजानासि दिष्ट्या ते बुद्धिर् ईदृशी । (१।३)

diṣṭyaivaṃ tvaṃ vijānāsi diṣṭyā te buddhir īdṛśī |

1.4१.४

लोको ह्ययं गुणान् एव भूयिष्ठं स्म प्रशंसति ॥ (१।४)

loko hyayaṃ guṇān eva bhūyiṣṭhaṃ sma praśaṃsati ||

2.1२.१

रूपमानवयोमानश्रीमानाश्चाप्यसंशयम् । (२।१)

rūpamānavayomānaśrīmānāścāpyasaṃśayam |

2.2२.२

दिष्ट्या नाभिभवन्ति त्वां दैवस्ते ऽयम् अनुग्रहः । (२।२)

diṣṭyā nābhibhavanti tvāṃ daivaste 'yam anugrahaḥ |

2.3२.३

यत् ते भृशतरं दानाद् वर्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ (२।३)

yat te bhṛśataraṃ dānād vartayiṣyāmi tacchṛṇu ||

3.1३.१

यानीहागमशास्त्राणि याश्च काश्चित् प्रवृत्तयः । (३।१)

yānīhāgamaśāstrāṇi yāśca kāścit pravṛttayaḥ |

3.2३.२

तानि वेदं पुरस्कृत्य प्रवृत्तानि यथाक्रमम् ॥ (३।२)

tāni vedaṃ puraskṛtya pravṛttāni yathākramam ||

4.1४.१

अहं दानं प्रशंसामि भवान् अपि तपःश्रुते । (४।१)

ahaṃ dānaṃ praśaṃsāmi bhavān api tapaḥśrute |

4.2४.२

तपः पवित्रं वेदस्य तपः स्वर्गस्य साधनम् ॥ (४।२)

tapaḥ pavitraṃ vedasya tapaḥ svargasya sādhanam ||

5.1५.१

तपसा महद् आप्नोति विद्यया चेति नः श्रुतम् । (५।१)

tapasā mahad āpnoti vidyayā ceti naḥ śrutam |

5.2५.२

तपसैव चापनुदेद् यच्चान्यद् अपि दुष्कृतम् ॥ (५।२)

tapasaiva cāpanuded yaccānyad api duṣkṛtam ||

6.1६.१

यद् यद्धि किंचित् संधाय पुरुषस्तप्यते तपः । (६।१)

yad yaddhi kiṃcit saṃdhāya puruṣastapyate tapaḥ |

6.2६.२

सर्वम् एतद् अवाप्नोति ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ (६।२)

sarvam etad avāpnoti brāhmaṇo vedapāragaḥ ||

7.1७.१

दुरन्वयं दुष्प्रधृष्यं दुरापं दुरतिक्रमम् । (७।१)

duranvayaṃ duṣpradhṛṣyaṃ durāpaṃ duratikramam |

7.2७.२

सर्वं वै तपसाभ्येति तपो हि बलवत्तरम् ॥ (७।२)

sarvaṃ vai tapasābhyeti tapo hi balavattaram ||

8.1८.१

सुरापो ऽसंमतादायी भ्रूणहा गुरुतल्पगः । (८।१)

surāpo 'saṃmatādāyī bhrūṇahā gurutalpagaḥ |

8.2८.२

तपसा तरते सर्वम् एनसश्च प्रमुच्यते ॥ (८।२)

tapasā tarate sarvam enasaśca pramucyate ||

9.1९.१

सर्वविद्यस्तु चक्षुष्मान् अपि यादृशतादृशः । (९।१)

sarvavidyastu cakṣuṣmān api yādṛśatādṛśaḥ |

9.2९.२

तपस्विनौ च तावाहुस्ताभ्यां कार्यं सदा नमः ॥ (९।२)

tapasvinau ca tāvāhustābhyāṃ kāryaṃ sadā namaḥ ||

10.1१०.१

सर्वे पूज्याः श्रुतधनास्तथैव च तपस्विनः । (१०।१)

sarve pūjyāḥ śrutadhanāstathaiva ca tapasvinaḥ |

10.2१०.२

दानप्रदाः सुखं प्रेत्य प्राप्नुवन्तीह च श्रियम् ॥ (१०।२)

dānapradāḥ sukhaṃ pretya prāpnuvantīha ca śriyam ||

11.1११.१

इमं च ब्रह्मलोकं च लोकं च बलवत्तरम् । (११।१)

imaṃ ca brahmalokaṃ ca lokaṃ ca balavattaram |

11.2११.२

अन्नदानैः सुकृतिनः प्रतिपद्यन्ति लौकिकाः ॥ (११।२)

annadānaiḥ sukṛtinaḥ pratipadyanti laukikāḥ ||

12.1१२.१

पूजिताः पूजयन्त्येतान्मानिता मानयन्ति च । (१२।१)

pūjitāḥ pūjayantyetānmānitā mānayanti ca |

12.2१२.२

अदाता यत्र यत्रैति सर्वतः सम्प्रणुद्यते ॥ (१२।२)

adātā yatra yatraiti sarvataḥ sampraṇudyate ||

13.1१३.१

अकर्ता चैव कर्ता च लभते यस्य यादृशम् । (१३।१)

akartā caiva kartā ca labhate yasya yādṛśam |

13.2१३.२

यद्येवोर्ध्वं यद्यवाक् च त्वं लोकम् अभियास्यसि ॥ (१३।२)

yadyevordhvaṃ yadyavāk ca tvaṃ lokam abhiyāsyasi ||

14.1१४.१

प्राप्स्यसे त्वन्नपानानि यानि दास्यसि कानिचित् । (१४।१)

prāpsyase tvannapānāni yāni dāsyasi kānicit |

14.2१४.२

मेधाव्यसि कुले जातः श्रुतवान् अनृशंसवान् ॥ (१४।२)

medhāvyasi kule jātaḥ śrutavān anṛśaṃsavān ||

15.1१५.१

कौमारदारव्रतवान्मैत्रेय निरतो भव । (१५।१)

kaumāradāravratavānmaitreya nirato bhava |

15.2१५.२

एतद् गृहाण प्रथमं प्रशस्तं गृहमेधिनाम् ॥ (१५।२)

etad gṛhāṇa prathamaṃ praśastaṃ gṛhamedhinām ||

16.1१६.१

यो भर्ता वासितातुष्टो भर्तुस्तुष्टा च वासिता । (१६।१)

yo bhartā vāsitātuṣṭo bhartustuṣṭā ca vāsitā |

16.2१६.२

यस्मिन्न् एवं कुले सर्वं कल्याणं तत्र वर्तते ॥ (१६।२)

yasminn evaṃ kule sarvaṃ kalyāṇaṃ tatra vartate ||

17.1१७.१

अद्भिर् गात्रान्मलम् इव तमो ऽग्निप्रभया यथा । (१७।१)

adbhir gātrānmalam iva tamo 'gniprabhayā yathā |

17.2१७.२

दानेन तपसा चैव सर्वपापम् अपोह्यते ॥ (१७।२)

dānena tapasā caiva sarvapāpam apohyate ||

18.1१८.१

स्वस्ति प्राप्नुहि मैत्रेय गृहान् साधु व्रजाम्यहम् । (१८।१)

svasti prāpnuhi maitreya gṛhān sādhu vrajāmyaham |

18.2१८.२

एतन्मनसि कर्तव्यं श्रेय एवं भविष्यति ॥ (१८।२)

etanmanasi kartavyaṃ śreya evaṃ bhaviṣyati ||

19.1१९.१

तं प्रणम्याथ मैत्रेयः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् । (१९।१)

taṃ praṇamyātha maitreyaḥ kṛtvā cābhipradakṣiṇam |

19.2१९.२

स्वस्ति प्राप्नोतु भगवान् इत्युवाच कृताञ्जलिः ॥ (१९।२)

svasti prāpnotu bhagavān ityuvāca kṛtāñjaliḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 123

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit