धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

यद् इदं धर्मगहनं बुद्ध्या समनुगम्यते । (१।२)

एतद् विस्तरशः सर्वं बुद्धिमार्गं प्रशंस मे ॥ (१।३)

विदुर उवाच । (२।१)

अत्र ते वर्तयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे । (२।२)

यथा संसारगहनं वदन्ति परमर्षयः ॥ (२।३)

कश्चिन्महति संसारे वर्तमानो द्विजः किल । (३।१)

वनं दुर्गम् अनुप्राप्तो महत् क्रव्यादसंकुलम् ॥ (३।२)

सिंहव्याघ्रगजाकारैर् अतिघोरैर् महाशनैः । (४।१)

समन्तात् संपरिक्षिप्तं मृत्योर् अपि भयप्रदम् ॥ (४।२)

तद् अस्य दृष्ट्वा हृदयम् उद्वेगम् अगमत् परम् । (५।१)

अभ्युच्छ्रयश्च रोम्णां वै विक्रियाश्च परंतप ॥ (५।२)

स तद् वनं व्यनुसरन् विप्रधावन् इतस्ततः । (६।१)

वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणं क्व भवेद् इति ॥ (६।२)

स तेषां छिद्रम् अन्विच्छन् प्रद्रुतो भयपीडितः । (७।१)

न च निर्याति वै दूरं न च तैर् विप्रयुज्यते ॥ (७।२)

अथापश्यद् वनं घोरं समन्ताद् वागुरावृतम् । (८।१)

बाहुभ्यां सम्परिष्वक्तं स्त्रिया परमघोरया ॥ (८।२)

पञ्चशीर्षधरैर् नागैः शैलैर् इव समुन्नतैः । (९।१)

नभःस्पृशैर् महावृक्षैः परिक्षिप्तं महावनम् ॥ (९।२)

वनमध्ये च तत्राभूद् उदपानः समावृतः । (१०।१)

वल्लीभिस्तृणछन्नाभिर् गूढाभिर् अभिसंवृतः ॥ (१०।२)

पपात स द्विजस्तत्र निगूढे सलिलाशये । (११।१)

विलग्नश्चाभवत् तस्मिंल् लतासंतानसंकटे ॥ (११।२)

पनसस्य यथा जातं वृन्तबद्धं महाफलम् । (१२।१)

स तथा लम्बते तत्र ऊर्ध्वपादो ह्यधःशिराः ॥ (१२।२)

अथ तत्रापि चान्यो ऽस्य भूयो जात उपद्रवः । (१३।१)

कूपवीनाहवेलायाम् अपश्यत महागजम् ॥ (१३।२)

षड्वक्त्रं कृष्णशबलं द्विषट्कपदचारिणम् । (१४।१)

क्रमेण परिसर्पन्तं वल्लीवृक्षसमावृतम् ॥ (१४।२)

तस्य चापि प्रशाखासु वृक्षशाखावलम्बिनः । (१५।१)

नानारूपा मधुकरा घोररूपा भयावहाः । (१५।२)

आसते मधु संभृत्य पूर्वम् एव निकेतजाः ॥ (१५।३)

भूयो भूयः समीहन्ते मधूनि भरतर्षभ । (१६।१)

स्वादनीयानि भूतानां न यैर् बालो ऽपि तृप्यते ॥ (१६।२)

तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रस्रवते सदा । (१७।१)

तां लम्बमानः स पुमान् धारां पिबति सर्वदा । (१७।२)

न चास्य तृष्णा विरता पिबमानस्य संकटे ॥ (१७।३)

अभीप्सति च तां नित्यम् अतृप्तः स पुनः पुनः । (१८।१)

न चास्य जीविते राजन्निर्वेदः समजायत ॥ (१८।२)

तत्रैव च मनुष्यस्य जीविताशा प्रतिष्ठिता । (१९।१)

कृष्णाः श्वेताश्च तं वृक्षं कुट्टयन्ति स्म मूषकाः ॥ (१९।२)

व्यालैश्च वनदुर्गान्ते स्त्रिया च परमोग्रया । (२०।१)

कूपाधस्ताच्च नागेन वीनाहे कुञ्जरेण च ॥ (२०।२)

वृक्षप्रपाताच्च भयं मूषकेभ्यश्च पञ्चमम् । (२१।१)

मधुलोभान्मधुकरैः षष्ठम् आहुर् महद् भयम् ॥ (२१।२)

एवं स वसते तत्र क्षिप्तः संसारसागरे । (२२।१)

न चैव जीविताशायां निर्वेदम् उपगच्छति ॥ (२२।२)