युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

अतिक्रामति काले ऽस्मिन् सर्वभूतक्षयावहे । (१।२)

किं श्रेयः प्रतिपद्येत तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

पितुः पुत्रेण संवादं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ (२।३)

द्विजातेः कस्यचित् पार्थ स्वाध्यायनिरतस्य वै । (३।१)

बभूव पुत्रो मेधावी मेधावी नाम नामतः ॥ (३।२)

सो ऽब्रवीत् पितरं पुत्रः स्वाध्यायकरणे रतम् । (४।१)

मोक्षधर्मार्थकुशलो लोकतत्त्वविचक्षणः ॥ (४।२)

धीरः किं स्वित् तात कुर्यात् प्रजानन् क्षिप्रं ह्यायुर् भ्रश्यते मानवानाम् । (५।१)

पितस्तद् आचक्ष्व यथार्थयोगं ममानुपूर्व्या येन धर्मं चरेयम् ॥ (५।२)

पितोवाच । (६।१)

वेदान् अधीत्य ब्रह्मचर्येण पुत्र पुत्रान् इच्छेत् पावनार्थं पितॄणाम् । (६।२)

अग्नीन् आधाय विधिवच्चेष्टयज्ञो वनं प्रविश्याथ मुनिर् बुभूषेत् ॥ (६।३)

पुत्र उवाच । (७।१)

एवम् अभ्याहते लोके समन्तात् परिवारिते । (७।२)

अमोघासु पतन्तीषु किं धीर इव भाषसे ॥ (७।३)

पितोवाच । (८।१)

कथम् अभ्याहतो लोकः केन वा परिवारितः । (८।२)

अमोघाः काः पतन्तीह किं नु भीषयसीव माम् ॥ (८।३)

पुत्र उवाच । (९।१)

मृत्युनाभ्याहतो लोको जरया परिवारितः । (९।२)

अहोरात्राः पतन्त्येते ननु कस्मान्न बुध्यसे ॥ (९।३)

यदाहम् एतज्जानामि न मृत्युस्तिष्ठतीति ह । (१०।१)

सो ऽहं कथं प्रतीक्षिष्ये जालेनापिहितश्चरन् ॥ (१०।२)

रात्र्यां रात्र्यां व्यतीतायाम् आयुर् अल्पतरं यदा । (११।१)

गाधोदके मत्स्य इव सुखं विन्देत कस्तदा । (११।२)

तद् एव वन्ध्यं दिवसम् इति विद्याद् विचक्षणः ॥ (११।३)

अनवाप्तेषु कामेषु मृत्युर् अभ्येति मानवम् । (१२।१)

शष्पाणीव विचिन्वन्तम् अन्यत्रगतमानसम् । (१२।२)

वृकीवोरणम् आसाद्य मृत्युर् आदाय गच्छति ॥ (१२।३)

अद्यैव कुरु यच्छ्रेयो मा त्वा कालो ऽत्यगाद् अयम् । (१३।१)

अकृतेष्वेव कार्येषु मृत्युर् वै सम्प्रकर्षति ॥ (१३।२)

श्वःकार्यम् अद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । (१४।१)

न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वास्य न वा कृतम् । (१४।२)

को हि जानाति कस्याद्य मृत्युसेना निवेक्ष्यते ॥ (१४।३)

युवैव धर्मशीलः स्याद् अनिमित्तं हि जीवितम् । (१५।१)

कृते धर्मे भवेत् कीर्तिर् इह प्रेत्य च वै सुखम् ॥ (१५।२)

मोहेन हि समाविष्टः पुत्रदारार्थम् उद्यतः । (१६।१)

कृत्वा कार्यम् अकार्यं वा पुष्टिम् एषां प्रयच्छति ॥ (१६।२)

तं पुत्रपशुसंमत्तं व्यासक्तमनसं नरम् । (१७।१)

सुप्तं व्याघ्रं महौघो वा मृत्युर् आदाय गच्छति ॥ (१७।२)

संचिन्वानकम् एवैकं कामानाम् अवितृप्तकम् । (१८।१)

व्याघ्रः पशुम् इवादाय मृत्युर् आदाय गच्छति ॥ (१८।२)

इदं कृतम् इदं कार्यम् इदम् अन्यत् कृताकृतम् । (१९।१)

एवम् ईहासुखासक्तं कृतान्तः कुरुते वशे ॥ (१९।२)

कृतानां फलम् अप्राप्तं कर्मणां फलसङ्गिनम् । (२०।१)

क्षेत्रापणगृहासक्तं मृत्युर् आदाय गच्छति ॥ (२०।२)

मृत्युर् जरा च व्याधिश्च दुःखं चानेककारणम् । (२१।१)

अनुषक्तं यदा देहे किं स्वस्थ इव तिष्ठसि ॥ (२१।२)

जातम् एवान्तको ऽन्ताय जरा चान्वेति देहिनम् । (२२।१)

अनुषक्ता द्वयेनैते भावाः स्थावरजङ्गमाः ॥ (२२।२)

मृत्योर् वा गृहम् एवैतद् या ग्रामे वसतो रतिः । (२३।१)

देवानाम् एष वै गोष्ठो यद् अरण्यम् इति श्रुतिः ॥ (२३।२)

निबन्धनी रज्जुर् एषा या ग्रामे वसतो रतिः । (२४।१)

छित्त्वैनां सुकृतो यान्ति नैनां छिन्दन्ति दुष्कृतः ॥ (२४।२)

न हिंसयति यः प्राणान् मनोवाक्कायहेतुभिः । (२५।१)

जीवितार्थापनयनैः कर्मभिर् न स बध्यते ॥ (२५।२)

न मृत्युसेनाम् आयान्तीं जातु कश्चित् प्रबाधते । (२६।१)

ऋते सत्यम् असंत्याज्यं सत्ये ह्यमृतम् आश्रितम् ॥ (२६।२)

तस्मात् सत्यव्रताचारः सत्ययोगपरायणः । (२७।१)

सत्यारामः समो दान्तः सत्येनैवान्तकं जयेत् ॥ (२७।२)

अमृतं चैव मृत्युश्च द्वयं देहे प्रतिष्ठितम् । (२८।१)

मृत्युम् आपद्यते मोहात् सत्येनापद्यते ऽमृतम् ॥ (२८।२)

सो ऽहं ह्यहिंस्रः सत्यार्थी कामक्रोधबहिष्कृतः । (२९।१)

समदुःखसुखः क्षेमी मृत्युं हास्याम्यमर्त्यवत् ॥ (२९।२)

शान्तियज्ञरतो दान्तो ब्रह्मयज्ञे स्थितो मुनिः । (३०।१)

वाङ्मनःकर्मयज्ञश्च भविष्याम्युदगायने ॥ (३०।२)

पशुयज्ञैः कथं हिंस्रैर् मादृशो यष्टुम् अर्हति । (३१।१)

अन्तवद्भिर् उत प्राज्ञः क्षत्रयज्ञैः पिशाचवत् ॥ (३१।२)

यस्य वाङ्मनसी स्यातां सम्यक् प्रणिहिते सदा । (३२।१)

तपस्त्यागश्च योगश्च स वै सर्वम् अवाप्नुयात् ॥ (३२।२)

नास्ति विद्यासमं चक्षुर् नास्ति विद्यासमं बलम् । (३३।१)

नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ (३३।२)

आत्मन्येवात्मना जात आत्मनिष्ठो ऽप्रजो ऽपि वा । (३४।१)

आत्मन्येव भविष्यामि न मां तारयति प्रजा ॥ (३४।२)

नैतादृशं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं यथैकता समता सत्यता च । (३५।१)

शीले स्थितिर् दण्डनिधानम् आर्जवं ततस्ततश्चोपरमः क्रियाभ्यः ॥ (३५।२)

किं ते धनैर् बान्धवैर् वापि किं ते किं ते दारैर् ब्राह्मण यो मरिष्यसि । (३६।१)

आत्मानम् अन्विच्छ गुहां प्रविष्टं पितामहस्ते क्व गतः पिता च ॥ (३६।२)

भीष्म उवाच । (३७।१)

पुत्रस्यैतद् वचः श्रुत्वा तथाकार्षीत् पिता नृप । (३७।२)

तथा त्वम् अपि वर्तस्व सत्यधर्मपरायणः ॥ (३७।३)