भीष्म उवाच । (१।१)

नित्योद्युक्तेन वै राज्ञा भवितव्यं युधिष्ठिर । (१।२)

प्रशाम्यते च राजा हि नारीवोद्यमवर्जितः ॥ (१।३)

भगवान् उशना चाह श्लोकम् अत्र विशां पते । (२।१)

तम् इहैकमना राजन् गदतस्त्वं निबोध मे ॥ (२।२)

द्वावेतौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयान् इव । (३।१)

राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ (३।२)

तद् एतन्नरशार्दूल हृदि त्वं कर्तुम् अर्हसि । (४।१)

संधेयान् अपि संधत्स्व विरोध्यांश्च विरोधय ॥ (४।२)

सप्ताङ्गे यश्च ते राज्ये वैपरीत्यं समाचरेत् । (५।१)

गुरुर् वा यदि वा मित्रं प्रतिहन्तव्य एव सः ॥ (५।२)

मरुत्तेन हि राज्ञायं गीतः श्लोकः पुरातनः । (६।१)

राज्याधिकारे राजेन्द्र बृहस्पतिमतः पुरा ॥ (६।२)

गुरोर् अप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यम् अजानतः । (७।१)

उत्पथप्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ (७।२)

बाहोः पुत्रेण राज्ञा च सगरेणेह धीमता । (८।१)

असमञ्जाः सुतो ज्येष्ठस्त्यक्तः पौरहितैषिणा ॥ (८।२)

असमञ्जाः सरय्वां प्राक् पौराणां बालकान्नृप । (९।१)

न्यमज्जयद् अतः पित्रा निर्भर्त्स्य स विवासितः ॥ (९।२)

ऋषिणोद्दालकेनापि श्वेतकेतुर् महातपाः । (१०।१)

मिथ्या विप्रान् उपचरन् संत्यक्तो दयितः सुतः ॥ (१०।२)

लोकरञ्जनम् एवात्र राज्ञां धर्मः सनातनः । (११।१)

सत्यस्य रक्षणं चैव व्यवहारस्य चार्जवम् ॥ (११।२)

न हिंस्यात् परवित्तानि देयं काले च दापयेत् । (१२।१)

विक्रान्तः सत्यवाक् क्षान्तो नृपो न चलते पथः ॥ (१२।२)

गुप्तमन्त्रो जितक्रोधः शास्त्रार्थगतनिश्चयः । (१३।१)

धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च सततं रतः ॥ (१३।२)

त्रय्या संवृतरन्ध्रश्च राजा भवितुम् अर्हति । (१४।१)

वृजिनस्य नरेन्द्राणां नान्यत् संवरणात् परम् ॥ (१४।२)

चातुर्वर्ण्यस्य धर्माश्च रक्षितव्या महीक्षिता । (१५।१)

धर्मसंकररक्षा हि राज्ञां धर्मः सनातनः ॥ (१५।२)

न विश्वसेच्च नृपतिर् न चात्यर्थं न विश्वसेत् । (१६।१)

षाड्गुण्यगुणदोषांश्च नित्यं बुद्ध्यावलोकयेत् ॥ (१६।२)

द्विट्छिद्रदर्शी नृपतिर् नित्यम् एव प्रशस्यते । (१७।१)

त्रिवर्गविदितार्थश्च युक्तचारोपधिश्च यः ॥ (१७।२)

कोशस्योपार्जनरतिर् यमवैश्रवणोपमः । (१८।१)

वेत्ता च दशवर्गस्य स्थानवृद्धिक्षयात्मनः ॥ (१८।२)

अभृतानां भवेद् भर्ता भृतानां चान्ववेक्षकः । (१९।१)

नृपतिः सुमुखश्च स्यात् स्मितपूर्वाभिभाषिता ॥ (१९।२)

उपासिता च वृद्धानां जिततन्द्रीर् अलोलुपः । (२०।१)

सतां वृत्ते स्थितमतिः सन्तो ह्याचारदर्शिनः ॥ (२०।२)

न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात् कदाचन । (२१।१)

असद्भ्यस्तु समादद्यात् सद्भ्यः संप्रतिपादयेत् ॥ (२१।२)

स्वयं प्रहर्तादाता च वश्यात्मा वश्यसाधनः । (२२।१)

काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस्तथैव च ॥ (२२।२)

शूरान् भक्तान् असंहार्यान् कुले जातान् अरोगिणः । (२३।१)

शिष्टाञ् शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनो नावमानिनः ॥ (२३।२)

विद्याविदो लोकविदः परलोकान्ववेक्षकान् । (२४।१)

धर्मेषु निरतान् साधून् अचलान् अचलान् इव ॥ (२४।२)

सहायान् सततं कुर्याद् राजा भूतिपुरस्कृतः । (२५।१)

तैस्तुल्यश्च भवेद् भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाधिकः ॥ (२५।२)

प्रत्यक्षा च परोक्षा च वृत्तिश्चास्य भवेत् सदा । (२६।१)

एवं कृत्वा नरेन्द्रो हि न खेदम् इह विन्दति ॥ (२६।२)

सर्वातिशङ्की नृपतिर् यश्च सर्वहरो भवेत् । (२७।१)

स क्षिप्रम् अनृजुर् लुब्धः स्वजनेनैव बाध्यते ॥ (२७।२)

शुचिस्तु पृथिवीपालो लोकचित्तग्रहे रतः । (२८।१)

न पतत्यरिभिर् ग्रस्तः पतितश्चावतिष्ठते ॥ (२८।२)

अक्रोधनो ऽथाव्यसनी मृदुदण्डो जितेन्द्रियः । (२९।१)

राजा भवति भूतानां विश्वास्यो हिमवान् इव ॥ (२९।२)

प्राज्ञो न्यायगुणोपेतः पररन्ध्रेषु तत्परः । (३०।१)

सुदर्शः सर्ववर्णानां नयापनयवित् तथा ॥ (३०।२)

क्षिप्रकारी जितक्रोधः सुप्रसादो महामनाः । (३१।१)

अरोगप्रकृतिर् युक्तः क्रियावान् अविकत्थनः ॥ (३१।२)

आरब्धान्येव कार्याणि न पर्यवसितानि च । (३२।१)

यस्य राज्ञः प्रदृश्यन्ते स राजा राजसत्तमः ॥ (३२।२)

पुत्रा इव पितुर् गेहे विषये यस्य मानवाः । (३३।१)

निर्भया विचरिष्यन्ति स राजा राजसत्तमः ॥ (३३।२)

अगूढविभवा यस्य पौरा राष्ट्रनिवासिनः । (३४।१)

नयापनयवेत्तारः स राजा राजसत्तमः ॥ (३४।२)

स्वकर्मनिरता यस्य जना विषयवासिनः । (३५।१)

असंघातरता दान्ताः पाल्यमाना यथाविधि ॥ (३५।२)

वश्या नेया विनीताश्च न च संघर्षशीलिनः । (३६।१)

विषये दानरुचयो नरा यस्य स पार्थिवः ॥ (३६।२)

न यस्य कूटकपटं न माया न च मत्सरः । (३७।१)

विषये भूमिपालस्य तस्य धर्मः सनातनः ॥ (३७।२)

यः सत्करोति ज्ञानानि नेयः पौरहिते रतः । (३८।१)

सतां धर्मानुगस्त्यागी स राजा राज्यम् अर्हति ॥ (३८।२)

यस्य चारश्च मन्त्रश्च नित्यं चैव कृताकृते । (३९।१)

न ज्ञायते हि रिपुभिः स राजा राज्यम् अर्हति ॥ (३९।२)

श्लोकश्चायं पुरा गीतो भार्गवेण महात्मना । (४०।१)

आख्याते रामचरिते नृपतिं प्रति भारत ॥ (४०।२)

राजानं प्रथमं विन्देत् ततो भार्यां ततो धनम् । (४१।१)

राजन्यसति लोकस्य कुतो भार्या कुतो धनम् ॥ (४१।२)

तद् राजन् राजसिंहानां नान्यो धर्मः सनातनः । (४२।१)

ऋते रक्षां सुविस्पष्टां रक्षा लोकस्य धारणम् ॥ (४२।२)

प्राचेतसेन मनुना श्लोकौ चेमावुदाहृतौ । (४३।१)

राजधर्मेषु राजेन्द्र ताविहैकमनाः शृणु ॥ (४३।२)

षड् एतान् पुरुषो जह्याद् भिन्नां नावम् इवार्णवे । (४४।१)

अप्रवक्तारम् आचार्यम् अनधीयानम् ऋत्विजम् ॥ (४४।२)

अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् । (४५।१)

ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ (४५।२)