युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

यदा भक्तो भगवत आसीद् राजा महावसुः । (१।२)

किमर्थं स परिभ्रष्टो विवेश विवरं भुवः ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

ऋषीणां चैव संवादं त्रिदशानां च भारत ॥ (२।३)

अजेन यष्टव्यम् इति देवाः प्राहुर् द्विजोत्तमान् । (३।१)

स च छागो ह्यजो ज्ञेयो नान्यः पशुर् इति स्थितिः ॥ (३।२)

ऋषय ऊचुः । (४।१)

बीजैर् यज्ञेषु यष्टव्यम् इति वै वैदिकी श्रुतिः । (४।२)

अजसंज्ञानि बीजानि छागं न घ्नन्तुम् अर्हथ ॥ (४।३)

नैष धर्मः सतां देवा यत्र वध्येत वै पशुः । (५।१)

इदं कृतयुगं श्रेष्ठं कथं वध्येत वै पशुः ॥ (५।२)

भीष्म उवाच । (६।१)

तेषां संवदताम् एवम् ऋषीणां विबुधैः सह । (६।२)

मार्गागतो नृपश्रेष्ठस्तं देशं प्राप्तवान् वसुः । (६।३)

अन्तरिक्षचरः श्रीमान् समग्रबलवाहनः ॥ (६।४)

तं दृष्ट्वा सहसायान्तं वसुं ते त्वन्तरिक्षगम् । (७।१)

ऊचुर् द्विजातयो देवान् एष छेत्स्यति संशयम् ॥ (७।२)

यज्वा दानपतिः श्रेष्ठः सर्वभूतहितप्रियः । (८।१)

कथं स्विद् अन्यथा ब्रूयाद् वाक्यम् एष महान् वसुः ॥ (८।२)

एवं ते संविदं कृत्वा विबुधा ऋषयस्तथा । (९।१)

अपृच्छन् सहसाभ्येत्य वसुं राजानम् अन्तिकात् ॥ (९।२)

भो राजन् केन यष्टव्यम् अजेनाहोस्विद् औषधैः । (१०।१)

एतन्नः संशयं छिन्द्धि प्रमाणं नो भवान्मतः ॥ (१०।२)

स तान् कृताञ्जलिर् भूत्वा परिपप्रच्छ वै वसुः । (११।१)

कस्य वः को मतः पक्षो ब्रूत सत्यं समागताः ॥ (११।२)

ऋषय ऊचुः । (१२।१)

धान्यैर् यष्टव्यम् इत्येष पक्षो ऽस्माकं नराधिप । (१२।२)

देवानां तु पशुः पक्षो मतो राजन् वदस्व नः ॥ (१२।३)

भीष्म उवाच । (१३।१)

देवानां तु मतं ज्ञात्वा वसुना पक्षसंश्रयात् । (१३।२)

छागेनाजेन यष्टव्यम् एवम् उक्तं वचस्तदा ॥ (१३।३)

कुपितास्ते ततः सर्वे मुनयः सूर्यवर्चसः । (१४।१)

ऊचुर् वसुं विमानस्थं देवपक्षार्थवादिनम् ॥ (१४।२)

सुरपक्षो गृहीतस्ते यस्मात् तस्माद् दिवः पत । (१५।१)

अद्य प्रभृति ते राजन्न् आकाशे विहता गतिः । (१५।२)

अस्मच्छापाभिघातेन महीं भित्त्वा प्रवेक्ष्यसि ॥ (१५।३)

ततस्तस्मिन्मुहूर्ते ऽथ राजोपरिचरस्तदा । (१६।१)

अधो वै संबभूवाशु भूमेर् विवरगो नृपः । (१६।२)

स्मृतिस्त्वेनं न प्रजहौ तदा नारायणाज्ञया ॥ (१६।३)

देवास्तु सहिताः सर्वे वसोः शापविमोक्षणम् । (१७।१)

चिन्तयामासुर् अव्यग्राः सुकृतं हि नृपस्य तत् ॥ (१७।२)

अनेनास्मत्कृते राज्ञा शापः प्राप्तो महात्मना । (१८।१)

अस्य प्रतिप्रियं कार्यं सहितैर् नो दिवौकसः ॥ (१८।२)

इति बुद्ध्या व्यवस्याशु गत्वा निश्चयम् ईश्वराः । (१९।१)

ऊचुस्तं हृष्टमनसो राजोपरिचरं तदा ॥ (१९।२)

ब्रह्मण्यदेवं त्वं भक्तः सुरासुरगुरुं हरिम् । (२०।१)

कामं स तव तुष्टात्मा कुर्याच्छापविमोक्षणम् ॥ (२०।२)

मानना तु द्विजातीनां कर्तव्या वै महात्मनाम् । (२१।१)

अवश्यं तपसा तेषां फलितव्यं नृपोत्तम ॥ (२१।२)

यतस्त्वं सहसा भ्रष्ट आकाशान्मेदिनीतलम् । (२२।१)

एकं त्वनुग्रहं तुभ्यं दद्मो वै नृपसत्तम ॥ (२२।२)

यावत् त्वं शापदोषेण कालम् आसिष्यसे ऽनघ । (२३।१)

भूमेर् विवरगो भूत्वा तावन्तं कालम् आप्स्यसि । (२३।२)

यज्ञेषु सुहुतां विप्रैर् वसोर् धारां महात्मभिः ॥ (२३।३)

प्राप्स्यसे ऽस्मदनुध्यानान् मा च त्वां ग्लानिर् आस्पृशेत् । (२४।१)

न क्षुत्पिपासे राजेन्द्र भूमेश्छिद्रे भविष्यतः ॥ (२४।२)

वसोर् धारानुपीतत्वात् तेजसाप्यायितेन च । (२५।१)

स देवो ऽस्मद्वरात् प्रीतो ब्रह्मलोकं हि नेष्यति ॥ (२५।२)

एवं दत्त्वा वरं राज्ञे सर्वे तत्र दिवौकसः । (२६।१)

गताः स्वभवनं देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ (२६।२)

चक्रे च सततं पूजां विष्वक्सेनाय भारत । (२७।१)

जप्यं जगौ च सततं नारायणमुखोद्गतम् ॥ (२७।२)

तत्रापि पञ्चभिर् यज्ञैः पञ्चकालान् अरिंदम । (२८।१)

अयजद्धरिं सुरपतिं भूमेर् विवरगो ऽपि सन् ॥ (२८।२)

ततो ऽस्य तुष्टो भगवान् भक्त्या नारायणो हरिः । (२९।१)

अनन्यभक्तस्य सतस्तत्परस्य जितात्मनः ॥ (२९।२)

वरदो भगवान् विष्णुः समीपस्थं द्विजोत्तमम् । (३०।१)

गरुत्मन्तं महावेगम् आबभाषे स्मयन्न् इव ॥ (३०।२)

द्विजोत्तम महाभाग गम्यतां वचनान्मम । (३१।१)

सम्राड् राजा वसुर् नाम धर्मात्मा मां समाश्रितः ॥ (३१।२)

ब्राह्मणानां प्रकोपेन प्रविष्टो वसुधातलम् । (३२।१)

मानितास्ते तु विप्रेन्द्रास् त्वं तु गच्छ द्विजोत्तम ॥ (३२।२)

भूमेर् विवरसंगुप्तं गरुडेह ममाज्ञया । (३३।१)

अधश्चरं नृपश्रेष्ठं खेचरं कुरु माचिरम् ॥ (३३।२)

गरुत्मान् अथ विक्षिप्य पक्षौ मारुतवेगवान् । (३४।१)

विवेश विवरं भूमेर् यत्रास्ते वाग्यतो वसुः ॥ (३४।२)

तत एनं समुत्क्षिप्य सहसा विनतासुतः । (३५।१)

उत्पपात नभस्तूर्णं तत्र चैनम् अमुञ्चत ॥ (३५।२)

तस्मिन्मुहूर्ते संजज्ञे राजोपरिचरः पुनः । (३६।१)

सशरीरो गतश्चैव ब्रह्मलोकं नृपोत्तमः ॥ (३६।२)

एवं तेनापि कौन्तेय वाग्दोषाद् देवताज्ञया । (३७।१)

प्राप्ता गतिर् अयज्वार्हा द्विजशापान्महात्मना ॥ (३७।२)

केवलं पुरुषस्तेन सेवितो हरिर् ईश्वरः । (३८।१)

ततः शीघ्रं जहौ शापं ब्रह्मलोकम् अवाप च ॥ (३८।२)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं ते भूता मानवा यथा । (३९।१)

नारदो ऽपि यथा श्वेतं द्वीपं स गतवान् ऋषिः । (३९।२)

तत् ते सर्वं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप ॥ (३९।३)