महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 221

221 of 1995 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततः प्रज्वलिते शुक्रे शार्ङ्गकास्ते सुदुःखिताः । (१।२)

tataḥ prajvalite śukre śārṅgakāste suduḥkhitāḥ |

1.3१.३

व्यथिताः परमोद्विग्ना नाधिजग्मुः परायणम् ॥ (१।३)

vyathitāḥ paramodvignā nādhijagmuḥ parāyaṇam ||

2.1२.१

निशाम्य पुत्रकान् बालान् माता तेषां तपस्विनी । (२।१)

niśāmya putrakān bālān mātā teṣāṃ tapasvinī |

2.2२.२

जरिता दुःखसंतप्ता विललाप नरेश्वर ॥ (२।२)

jaritā duḥkhasaṃtaptā vilalāpa nareśvara ||

3.1३.१

अयम् अग्निर् दहन् कक्षम् इत आयाति भीषणः । (३।१)

ayam agnir dahan kakṣam ita āyāti bhīṣaṇaḥ |

3.2३.२

जगत् संदीपयन् भीमो मम दुःखविवर्धनः ॥ (३।२)

jagat saṃdīpayan bhīmo mama duḥkhavivardhanaḥ ||

4.1४.१

इमे च मां कर्षयन्ति शिशवो मन्दचेतसः । (४।१)

ime ca māṃ karṣayanti śiśavo mandacetasaḥ |

4.2४.२

अबर्हाश्चरणैर् हीनाः पूर्वेषां नः परायणम् । (४।२)

abarhāścaraṇair hīnāḥ pūrveṣāṃ naḥ parāyaṇam |

4.3४.३

त्रासयंश्चायम् आयाति लेलिहानो महीरुहान् ॥ (४।३)

trāsayaṃścāyam āyāti lelihāno mahīruhān ||

5.1५.१

अशक्तिमत्त्वाच्च सुता न शक्ताः सरणे मम । (५।१)

aśaktimattvācca sutā na śaktāḥ saraṇe mama |

5.2५.२

आदाय च न शक्तास्मि पुत्रान् सरितुम् अन्यतः ॥ (५।२)

ādāya ca na śaktāsmi putrān saritum anyataḥ ||

6.1६.१

न च त्यक्तुम् अहं शक्ता हृदयं दूयतीव मे । (६।१)

na ca tyaktum ahaṃ śaktā hṛdayaṃ dūyatīva me |

6.2६.२

कथं प्रदीप्ताज्ज्वलनाद् विमुच्येरन् सुता मम । (६।२)

kathaṃ pradīptājjvalanād vimucyeran sutā mama |

6.3६.३

मन्दभाग्या सपुत्राहं किं करिष्यामि शोचती । (६।३)

mandabhāgyā saputrāhaṃ kiṃ kariṣyāmi śocatī |

6.4६.४

कं नु जह्याम् अहं पुत्रं कम् आदाय व्रजाम्यहम् ॥ (६।४)

kaṃ nu jahyām ahaṃ putraṃ kam ādāya vrajāmyaham ||

7.1७.१

किं नु मे स्यात् कृतं कृत्वा मन्यध्वं पुत्रकाः कथम् । (७।१)

kiṃ nu me syāt kṛtaṃ kṛtvā manyadhvaṃ putrakāḥ katham |

7.2७.२

चिन्तयाना विमोक्षं वो नाधिगच्छामि किंचन । (७।२)

cintayānā vimokṣaṃ vo nādhigacchāmi kiṃcana |

7.3७.३

छादयित्वा च वो गात्रैः करिष्ये मरणं सह ॥ (७।३)

chādayitvā ca vo gātraiḥ kariṣye maraṇaṃ saha ||

8.1८.१

जरितारौ कुलं हीदं ज्येष्ठत्वेन प्रतिष्ठितम् । (८।१)

jaritārau kulaṃ hīdaṃ jyeṣṭhatvena pratiṣṭhitam |

8.2८.२

सारिसृक्कः प्रजायेत पितॄणां कुलवर्धनः ॥ (८।२)

sārisṛkkaḥ prajāyeta pitṝṇāṃ kulavardhanaḥ ||

9.1९.१

स्तम्बमित्रस्तपः कुर्याद् द्रोणो ब्रह्मविद् उत्तमः । (९।१)

stambamitrastapaḥ kuryād droṇo brahmavid uttamaḥ |

9.2९.२

इत्येवम् उक्त्वा प्रययौ पिता वो निर्घृणः पुरा । (९।२)

ityevam uktvā prayayau pitā vo nirghṛṇaḥ purā |

9.3९.३

सहैव चरितुं बालैर् न शक्नोमि तपोवने ॥ (९।३)

sahaiva carituṃ bālair na śaknomi tapovane ||

10.1१०.१

कम् उपादाय शक्येत गन्तुं कस्यापद् उत्तमा । (१०।१)

kam upādāya śakyeta gantuṃ kasyāpad uttamā |

10.2१०.२

किं नु कृत्वा कृतं कार्यं भवेद् इति च विह्वला ॥ (१०।२)

kiṃ nu kṛtvā kṛtaṃ kāryaṃ bhaved iti ca vihvalā ||

11.1११.१

नापश्यत् स्वधिया मोक्षं स्वसुतानां तदानलात् । (११।१)

nāpaśyat svadhiyā mokṣaṃ svasutānāṃ tadānalāt |

11.2११.२

एवं ब्रुवन्तीं शार्ङ्गास्ते प्रत्यूचुर् अथ मातरम् ॥ (११।२)

evaṃ bruvantīṃ śārṅgāste pratyūcur atha mātaram ||

12.1१२.१

स्नेहम् उत्सृज्य मातस्त्वं पत यत्र न हव्यवाट् । (१२।१)

sneham utsṛjya mātastvaṃ pata yatra na havyavāṭ |

12.2१२.२

अस्मासु हि विनष्टेषु भवितारः सुतास्तव । (१२।२)

asmāsu hi vinaṣṭeṣu bhavitāraḥ sutāstava |

12.3१२.३

त्वयि मातर् विनष्टायां न नः स्यात् कुलसंततिः ॥ (१२।३)

tvayi mātar vinaṣṭāyāṃ na naḥ syāt kulasaṃtatiḥ ||

13.1१३.१

अन्ववेक्ष्यैतद् उभयं क्षमं स्याद् यत् कुलस्य नः । (१३।१)

anvavekṣyaitad ubhayaṃ kṣamaṃ syād yat kulasya naḥ |

13.2१३.२

तद् वै कर्तुं परः कालो मातर् एष भवेत् तव ॥ (१३।२)

tad vai kartuṃ paraḥ kālo mātar eṣa bhavet tava ||

14.1१४.१

मा वै कुलविनाशाय स्नेहं कार्षीः सुतेषु नः । (१४।१)

mā vai kulavināśāya snehaṃ kārṣīḥ suteṣu naḥ |

14.2१४.२

न हीदं कर्म मोघं स्याल् लोककामस्य नः पितुः ॥ (१४।२)

na hīdaṃ karma moghaṃ syāl lokakāmasya naḥ pituḥ ||

15.1१५.१

जरितोवाच । (१५।१)

jaritovāca |

15.2१५.२

इदम् आखोर् बिलं भूमौ वृक्षस्यास्य समीपतः । (१५।२)

idam ākhor bilaṃ bhūmau vṛkṣasyāsya samīpataḥ |

15.3१५.३

तद् आविशध्वं त्वरिता वह्नेर् अत्र न वो भयम् ॥ (१५।३)

tad āviśadhvaṃ tvaritā vahner atra na vo bhayam ||

16.1१६.१

ततो ऽहं पांसुना छिद्रम् अपिधास्यामि पुत्रकाः । (१६।१)

tato 'haṃ pāṃsunā chidram apidhāsyāmi putrakāḥ |

16.2१६.२

एवं प्रतिकृतं मन्ये ज्वलतः कृष्णवर्त्मनः ॥ (१६।२)

evaṃ pratikṛtaṃ manye jvalataḥ kṛṣṇavartmanaḥ ||

17.1१७.१

तत एष्याम्यतीते ऽग्नौ विहर्तुं पांसुसंचयम् । (१७।१)

tata eṣyāmyatīte 'gnau vihartuṃ pāṃsusaṃcayam |

17.2१७.२

रोचताम् एष वोपायो विमोक्षाय हुताशनात् ॥ (१७।२)

rocatām eṣa vopāyo vimokṣāya hutāśanāt ||

18.1१८.१

शार्ङ्गका ऊचुः । (१८।१)

śārṅgakā ūcuḥ |

18.2१८.२

अबर्हान् मांसभूतान् नः क्रव्यादाखुर् विनाशयेत् । (१८।२)

abarhān māṃsabhūtān naḥ kravyādākhur vināśayet |

18.3१८.३

पश्यमाना भयम् इदं न शक्ष्यामो निषेवितुम् ॥ (१८।३)

paśyamānā bhayam idaṃ na śakṣyāmo niṣevitum ||

19.1१९.१

कथम् अग्निर् न नो दह्यात् कथम् आखुर् न भक्षयेत् । (१९।१)

katham agnir na no dahyāt katham ākhur na bhakṣayet |

19.2१९.२

कथं न स्यात् पिता मोघः कथं माता ध्रियेत नः ॥ (१९।२)

kathaṃ na syāt pitā moghaḥ kathaṃ mātā dhriyeta naḥ ||

20.1२०.१

बिल आखोर् विनाशः स्याद् अग्नेर् आकाशचारिणाम् । (२०।१)

bila ākhor vināśaḥ syād agner ākāśacāriṇām |

20.2२०.२

अन्ववेक्ष्यैतद् उभयं श्रेयान् दाहो न भक्षणम् ॥ (२०।२)

anvavekṣyaitad ubhayaṃ śreyān dāho na bhakṣaṇam ||

21.1२१.१

गर्हितं मरणं नः स्याद् आखुना खादता बिले । (२१।१)

garhitaṃ maraṇaṃ naḥ syād ākhunā khādatā bile |

21.2२१.२

शिष्टाद् इष्टः परित्यागः शरीरस्य हुताशनात् । (२१।२)

śiṣṭād iṣṭaḥ parityāgaḥ śarīrasya hutāśanāt |

21.3२१.३

अग्निदाहे तु नियतं ब्रह्मलोके ध्रुवा गतिः ॥ (२१।३)

agnidāhe tu niyataṃ brahmaloke dhruvā gatiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 221

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit