युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

जैत्र्या वा कानि रूपाणि भवन्ति पुरुषर्षभ । (१।२)

पृतनायाः प्रशस्तानि तानीहेच्छामि वेदितुम् ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

जैत्र्या वा यानि रूपाणि भवन्ति पुरुषर्षभ । (२।२)

पृतनायाः प्रशस्तानि तानि वक्ष्यामि सर्वशः ॥ (२।३)

दैवं पूर्वं विकुरुते मानुषे कालचोदिते । (३।१)

तद् विद्वांसो ऽनुपश्यन्ति ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ॥ (३।२)

प्रायश्चित्तविधिं चात्र जपहोमांश्च तद्विदः । (४।१)

मङ्गलानि च कुर्वन्तः शमयन्त्यहितान्यपि ॥ (४।२)

उदीर्णमनसो योधा वाहनानि च भारत । (५।१)

यस्यां भवन्ति सेनायां ध्रुवं तस्यां जयं वदेत् ॥ (५।२)

अन्वेनां वायवो वान्ति तथैवेन्द्रधनूंषि च । (६।१)

अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथादित्यस्य रश्मयः ॥ (६।२)

गोमायवश्चानुलोमा वडा गृध्राश्च सर्वशः । (७।१)

आचरेयुर् यदा सेनां तदा सिद्धिर् अनुत्तमा ॥ (७।२)

प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः । (८।१)

पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति जयस्यैतद् भाविनो रूपम् आहुः ॥ (८।२)

गम्भीरशब्दाश्च महास्वनाश्च शङ्खाश्च भेर्यश्च नदन्ति यत्र । (९।१)

युयुत्सवश्चाप्रतीपा भवन्ति जयस्यैतद् भाविनो रूपम् आहुः ॥ (९।२)

इष्टा मृगाः पृष्ठतो वामतश्च सम्प्रस्थितानां च गमिष्यतां च । (१०।१)

जिघांसतां दक्षिणाः सिद्धिम् आहुर् ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति ॥ (१०।२)

मङ्गल्यशब्दाः शकुना वदन्ति हंसाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च चाषाः । (११।१)

हृष्टा योधाः सत्त्ववन्तो भवन्ति जयस्यैतद् भाविनो रूपम् आहुः ॥ (११।२)

शस्त्रैः पत्रैः कवचैः केतुभिश्च सुभानुभिर् मुखवर्णैश्च यूनाम् । (१२।१)

भ्राजिष्मती दुष्प्रतिप्रेक्षणीया येषां चमूस्ते ऽभिभवन्ति शत्रून् ॥ (१२।२)

शुश्रूषवश् चानभिमानिनश्च परस्परं सौहृदम् आस्थिताश्च । (१३।१)

येषां योधाः शौचम् अनुष्ठिताश्च जयस्यैतद् भाविनो रूपम् आहुः ॥ (१३।२)

शब्दाः स्पर्शास्तथा गन्धा विचरन्ति मनःप्रियाः । (१४।१)

धैर्यं चाविशते योधान् विजयस्य मुखं तु तत् ॥ (१४।२)

इष्टो वामः प्रविष्टस्य दक्षिणः प्रविविक्षतः । (१५।१)

पश्चात् संसाधयत्यर्थं पुरस्तात् प्रतिषेधति ॥ (१५।२)

संभृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां युधिष्ठिर । (१६।१)

साम्नैवावर्तने पूर्वं प्रयतेथास् तथो युधि ॥ (१६।२)

जघन्य एष विजयो यद् युद्धं नाम भारत । (१७।१)

यादृच्छिको युधि जयो दैवो वेति विचारणम् ॥ (१७।२)

अपाम् इव महावेगस्त्रस्ता मृगगणा इव । (१८।१)

दुर्निवार्यतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः ॥ (१८।२)

भग्ना इत्येव भज्यन्ते विद्वांसो ऽपि नकारणम् । (१९।१)

उदारसारा महती रुरुसंघोपमा चमूः ॥ (१९।२)

परस्परज्ञाः संहृष्टास्त्यक्तप्राणाः सुनिश्चिताः । (२०।१)

अपि पञ्चाशतिः शूरा मृद्नन्ति परवाहिनीम् ॥ (२०।२)

अथवा पञ्च षट् सप्त सहिताः कृतनिश्चयाः । (२१।१)

कुलीनाः पूजिताः सम्यग् विजयन्तीह शात्रवान् ॥ (२१।२)

संनिपातो न गन्तव्यः शक्ये सति कथंचन । (२२।१)

सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धम् उत्तरम् उच्यते ॥ (२२।२)

संसर्पणाद्धि सेनाया भयं भीरून् प्रबाधते । (२३।१)

वज्राद् इव प्रज्वलिताद् इयं क्व नु पतिष्यति ॥ (२३।२)

अभिप्रयातां समितिं ज्ञात्वा ये प्रतियान्त्यथ । (२४।१)

तेषां स्पन्दन्ति गात्राणि योधानां विषयस्य च ॥ (२४।२)

विषयो व्यथते राजन् सर्वः सस्थाणुजङ्गमः । (२५।१)

शस्त्रप्रतापतप्तानां मज्जा सीदति देहिनाम् ॥ (२५।२)

तेषां सान्त्वं क्रूरमिश्रं प्रणेतव्यं पुनः पुनः । (२६।१)

सम्पीड्यमाना हि परे योगम् आयान्ति सर्वशः ॥ (२६।२)

अन्तराणां च भेदार्थं चारान् अभ्यवचारयेत् । (२७।१)

यश्च तस्मात् परो राजा तेन संधिः प्रशस्यते ॥ (२७।२)

न हि तस्यान्यथा पीडा शक्या कर्तुं तथाविधा । (२८।१)

यथा सार्धम् अमित्रेण सर्वतः प्रतिबाधनम् ॥ (२८।२)

क्षमा वै साधुमाया हि न हि साध्वक्षमा सदा । (२९।१)

क्षमायाश्चाक्षमायाश्च विद्धि पार्थ प्रयोजनम् ॥ (२९।२)

विजित्य क्षममाणस्य यशो राज्ञो ऽभिवर्धते । (३०।१)

महापराधा ह्यप्यस्मिन् विश्वसन्ति हि शत्रवः ॥ (३०।२)

मन्यते कर्शयित्वा तु क्षमा साध्विति शम्बरः । (३१।१)

असंतप्तं तु यद् दारु प्रत्येति प्रकृतिं पुनः ॥ (३१।२)

नैतत् प्रशंसन्त्याचार्या न च साधु निदर्शनम् । (३२।१)

अक्लेशेनाविनाशेन नियन्तव्याः स्वपुत्रवत् ॥ (३२।२)

द्वेष्यो भवति भूतानाम् उग्रो राजा युधिष्ठिर । (३३।१)

मृदुम् अप्यवमन्यन्ते तस्माद् उभयभाग् भवेत् ॥ (३३।२)

प्रहरिष्यन् प्रियं ब्रूयात् प्रहरन्न् अपि भारत । (३४।१)

प्रहृत्य च कृपायेत शोचन्न् इव रुदन्न् इव ॥ (३४।२)

न मे प्रियं यत् स हतः संप्राहैवं पुरो वचः । (३५।१)

न चकर्थ च मे वाक्यम् उच्यमानः पुनः पुनः ॥ (३५।२)

अहो जीवितम् आकाङ्क्षे नेदृशो वधम् अर्हति । (३६।१)

सुदुर्लभाः सुपुरुषाः संग्रामेष्वपलायिनः ॥ (३६।२)

कृतं ममाप्रियं तेन येनायं निहतो मृधे । (३७।१)

इति वाचा वदन् हन्तॄन् पूजयेत रहोगतः ॥ (३७।२)

हन्तॄणां चाहतानां च यत् कुर्युर् अपराधिनः । (३८।१)

क्रोशेद् बाहुं प्रगृह्यापि चिकीर्षञ् जनसंग्रहम् ॥ (३८।२)

एवं सर्वास्ववस्थासु सान्त्वपूर्वं समाचरन् । (३९।१)

प्रियो भवति भूतानां धर्मज्ञो वीतभीर् नृपः ॥ (३९।२)

विश्वासं चात्र गच्छन्ति सर्वभूतानि भारत । (४०।१)

विश्वस्तः शक्यते भोक्तुं यथाकामम् उपस्थितः ॥ (४०।२)

तस्माद् विश्वासयेद् राजा सर्वभूतान्यमायया । (४१।१)

सर्वतः परिरक्षेच्च यो महीं भोक्तुम् इच्छति ॥ (४१।२)