महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 281

1609 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

कः कस्य चोपकुरुते कश्च कस्मै प्रयच्छति । (१।२)

kaḥ kasya copakurute kaśca kasmai prayacchati |

1.3१.३

प्राणी करोत्ययं कर्म सर्वम् आत्मार्थम् आत्मना ॥ (१।३)

prāṇī karotyayaṃ karma sarvam ātmārtham ātmanā ||

2.1२.१

गौरवेण परित्यक्तं निःस्नेहं परिवर्जयेत् । (२।१)

gauraveṇa parityaktaṃ niḥsnehaṃ parivarjayet |

2.2२.२

सोदर्यं भ्रातरम् अपि किम् उतान्यं पृथग्जनम् ॥ (२।२)

sodaryaṃ bhrātaram api kim utānyaṃ pṛthagjanam ||

3.1३.१

विशिष्टस्य विशिष्टाच्च तुल्यौ दानप्रतिग्रहौ । (३।१)

viśiṣṭasya viśiṣṭācca tulyau dānapratigrahau |

3.2३.२

तयोः पुण्यतरं दानं तद् द्विजस्य प्रयच्छतः ॥ (३।२)

tayoḥ puṇyataraṃ dānaṃ tad dvijasya prayacchataḥ ||

4.1४.१

न्यायागतं धनं वर्णैर् न्यायेनैव विवर्धितम् । (४।१)

nyāyāgataṃ dhanaṃ varṇair nyāyenaiva vivardhitam |

4.2४.२

संरक्ष्यं यत्नम् आस्थाय धर्मार्थम् इति निश्चयः ॥ (४।२)

saṃrakṣyaṃ yatnam āsthāya dharmārtham iti niścayaḥ ||

5.1५.१

न धर्मार्थी नृशंसेन कर्मणा धनम् अर्जयेत् । (५।१)

na dharmārthī nṛśaṃsena karmaṇā dhanam arjayet |

5.2५.२

शक्तितः सर्वकार्याणि कुर्यान्नर्द्धिम् अनुस्मरेत् ॥ (५।२)

śaktitaḥ sarvakāryāṇi kuryānnarddhim anusmaret ||

6.1६.१

अपो हि प्रयतः शीतास्तापिता ज्वलनेन वा । (६।१)

apo hi prayataḥ śītāstāpitā jvalanena vā |

6.2६.२

शक्तितो ऽतिथये दत्त्वा क्षुधार्तायाश्नुते फलम् ॥ (६।२)

śaktito 'tithaye dattvā kṣudhārtāyāśnute phalam ||

7.1७.१

रन्तिदेवेन लोकेष्टा सिद्धिः प्राप्ता महात्मना । (७।१)

rantidevena lokeṣṭā siddhiḥ prāptā mahātmanā |

7.2७.२

फलपत्रैर् अथो मूलैर् मुनीन् अर्चितवान् असौ ॥ (७।२)

phalapatrair atho mūlair munīn arcitavān asau ||

8.1८.१

तैर् एव फलपत्रैश्च स माठरम् अतोषयत् । (८।१)

tair eva phalapatraiśca sa māṭharam atoṣayat |

8.2८.२

तस्माल् लेभे परं स्थानं शैब्यो ऽपि पृथिवीपतिः ॥ (८।२)

tasmāl lebhe paraṃ sthānaṃ śaibyo 'pi pṛthivīpatiḥ ||

9.1९.१

देवतातिथिभृत्येभ्यः पितृभ्यो ऽथात्मनस्तथा । (९।१)

devatātithibhṛtyebhyaḥ pitṛbhyo 'thātmanastathā |

9.2९.२

ऋणवाञ् जायते मर्त्यस्तस्माद् अनृणतां व्रजेत् ॥ (९।२)

ṛṇavāñ jāyate martyastasmād anṛṇatāṃ vrajet ||

10.1१०.१

स्वाध्यायेन महर्षिभ्यो देवेभ्यो यज्ञकर्मणा । (१०।१)

svādhyāyena maharṣibhyo devebhyo yajñakarmaṇā |

10.2१०.२

पितृभ्यः श्राद्धदानेन नृणाम् अभ्यर्चनेन च ॥ (१०।२)

pitṛbhyaḥ śrāddhadānena nṛṇām abhyarcanena ca ||

11.1११.१

वाचः शेषावहार्येण पालनेनात्मनो ऽपि च । (११।१)

vācaḥ śeṣāvahāryeṇa pālanenātmano 'pi ca |

11.2११.२

यथावद् भृत्यवर्गस्य चिकीर्षेद् धर्मम् आदितः ॥ (११।२)

yathāvad bhṛtyavargasya cikīrṣed dharmam āditaḥ ||

12.1१२.१

प्रयत्नेन च संसिद्धा धनैर् अपि विवर्जिताः । (१२।१)

prayatnena ca saṃsiddhā dhanair api vivarjitāḥ |

12.2१२.२

सम्यग्घुत्वा हुतवहं मुनयः सिद्धिम् आगताः ॥ (१२।२)

samyagghutvā hutavahaṃ munayaḥ siddhim āgatāḥ ||

13.1१३.१

विश्वामित्रस्य पुत्रत्वम् ऋचीकतनयो ऽगमत् । (१३।१)

viśvāmitrasya putratvam ṛcīkatanayo 'gamat |

13.2१३.२

ऋग्भिः स्तुत्वा महाभागो देवान् वै यज्ञभागिनः ॥ (१३।२)

ṛgbhiḥ stutvā mahābhāgo devān vai yajñabhāginaḥ ||

14.1१४.१

गतः शुक्रत्वम् उशना देवदेवप्रसादनात् । (१४।१)

gataḥ śukratvam uśanā devadevaprasādanāt |

14.2१४.२

देवीं स्तुत्वा तु गगने मोदते तेजसा वृतः ॥ (१४।२)

devīṃ stutvā tu gagane modate tejasā vṛtaḥ ||

15.1१५.१

असितो देवलश्चैव तथा नारदपर्वतौ । (१५।१)

asito devalaścaiva tathā nāradaparvatau |

15.2१५.२

कक्षीवाञ् जामदग्न्यश्च रामस्ताण्ड्यस्तथांशुमान् ॥ (१५।२)

kakṣīvāñ jāmadagnyaśca rāmastāṇḍyastathāṃśumān ||

16.1१६.१

वसिष्ठो जमदग्निश्च विश्वामित्रो ऽत्रिर् एव च । (१६।१)

vasiṣṭho jamadagniśca viśvāmitro 'trir eva ca |

16.2१६.२

भरद्वाजो हरिश्मश्रुः कुण्डधारः श्रुतश्रवाः ॥ (१६।२)

bharadvājo hariśmaśruḥ kuṇḍadhāraḥ śrutaśravāḥ ||

17.1१७.१

एते महर्षयः स्तुत्वा विष्णुम् ऋग्भिः समाहिताः । (१७।१)

ete maharṣayaḥ stutvā viṣṇum ṛgbhiḥ samāhitāḥ |

17.2१७.२

लेभिरे तपसा सिद्धिं प्रसादात् तस्य धीमतः ॥ (१७।२)

lebhire tapasā siddhiṃ prasādāt tasya dhīmataḥ ||

18.1१८.१

अनर्हाश्चार्हतां प्राप्ताः सन्तः स्तुत्वा तम् एव ह । (१८।१)

anarhāścārhatāṃ prāptāḥ santaḥ stutvā tam eva ha |

18.2१८.२

न तु वृद्धिम् इहान्विच्छेत् कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ॥ (१८।२)

na tu vṛddhim ihānvicchet karma kṛtvā jugupsitam ||

19.1१९.१

ये ऽर्था धर्मेण ते सत्या ये ऽधर्मेण धिग् अस्तु तान् । (१९।१)

ye 'rthā dharmeṇa te satyā ye 'dharmeṇa dhig astu tān |

19.2१९.२

धर्मं वै शाश्वतं लोके न जह्याद् धनकाङ्क्षया ॥ (१९।२)

dharmaṃ vai śāśvataṃ loke na jahyād dhanakāṅkṣayā ||

20.1२०.१

आहिताग्निर् हि धर्मात्मा यः स पुण्यकृद् उत्तमः । (२०।१)

āhitāgnir hi dharmātmā yaḥ sa puṇyakṛd uttamaḥ |

20.2२०.२

वेदा हि सर्वे राजेन्द्र स्थितास्त्रिष्वग्निषु प्रभो ॥ (२०।२)

vedā hi sarve rājendra sthitāstriṣvagniṣu prabho ||

21.1२१.१

स चाप्यग्न्याहितो विप्रः क्रिया यस्य न हीयते । (२१।१)

sa cāpyagnyāhito vipraḥ kriyā yasya na hīyate |

21.2२१.२

श्रेयो ह्यनाहिताग्नित्वम् अग्निहोत्रं न निष्क्रियम् ॥ (२१।२)

śreyo hyanāhitāgnitvam agnihotraṃ na niṣkriyam ||

22.1२२.१

अग्निर् आत्मा च माता च पिता जनयिता तथा । (२२।१)

agnir ātmā ca mātā ca pitā janayitā tathā |

22.2२२.२

गुरुश्च नरशार्दूल परिचर्या यथातथम् ॥ (२२।२)

guruśca naraśārdūla paricaryā yathātatham ||

23.1२३.१

मानं त्यक्त्वा यो नरो वृद्धसेवी विद्वान् क्लीबः पश्यति प्रीतियोगात् । (२३।१)

mānaṃ tyaktvā yo naro vṛddhasevī vidvān klībaḥ paśyati prītiyogāt |

23.2२३.२

दाक्ष्येणाहीनो धर्मयुक्तो नदान्तो लोके ऽस्मिन् वै पूज्यते सद्भिर् आर्यः ॥ (२३।२)

dākṣyeṇāhīno dharmayukto nadānto loke 'smin vai pūjyate sadbhir āryaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 281

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit