युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

ब्राह्मणान् अर्चसे राजन् सततं संशितव्रतान् । (१।२)

कं तु कर्मोदयं दृष्ट्वा तान् अर्चसि नराधिप ॥ (१।३)

कां वा ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्ट्वा महाव्रत । (२।१)

तान् अर्चसि महाबाहो सर्वम् एतद् वदस्व मे ॥ (२।२)

भीष्म उवाच । (३।१)

एष ते केशवः सर्वम् आख्यास्यति महामतिः । (३।२)

व्युष्टिं ब्राह्मणपूजायां दृष्टव्युष्टिर् महाव्रतः ॥ (३।३)

बलं श्रोत्रे वाङ् मनश्चक्षुषी च ज्ञानं तथा न विशुद्धं ममाद्य । (४।१)

देहन्यासो नातिचिरान्मतो मे न चातितूर्णं सविताद्य याति ॥ (४।२)

उक्ता धर्मा ये पुराणे महान्तो ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां विशां च । (५।१)

पौराणं ये दण्डम् उपासते च शेषं कृष्णाद् उपशिक्षस्व पार्थ ॥ (५।२)

अहं ह्येनं वेद्मि तत्त्वेन कृष्णं यो ऽयं हि यच्चास्य बलं पुराणम् । (६।१)

अमेयात्मा केशवः कौरवेन्द्र सो ऽयं धर्मं वक्ष्यति संशयेषु ॥ (६।२)

कृष्णः पृथ्वीम् असृजत् खं दिवं च वराहो ऽयं भीमबलः पुराणः । (७।१)

अस्य चाधो ऽथान्तरिक्षं दिवं च दिशश्चतस्रः प्रदिशश्चतस्रः । (७।२)

सृष्टिस्तथैवेयम् अनुप्रसूता स निर्ममे विश्वम् इदं पुराणम् ॥ (७।३)

अस्य नाभ्यां पुष्करं सम्प्रसूतं यत्रोत्पन्नः स्वयम् एवामितौजाः । (८।१)

येनाच्छिन्नं तत् तमः पार्थ घोरं यत् तत् तिष्ठत्यर्णवं तर्जयानम् ॥ (८।२)

कृते युगे धर्म आसीत् समग्रस् त्रेताकाले ज्ञानम् अनुप्रपन्नः । (९।१)

बलं त्वासीद् द्वापरे पार्थ कृष्णः कलावधर्मः क्षितिम् आजगाम ॥ (९।२)

स पूर्वदेवो निजघान दैत्यान् स पूर्वदेवश्च बभूव सम्राट् । (१०।१)

स भूतानां भावनो भूतभव्यः स विश्वस्यास्य जगतश्चापि गोप्ता ॥ (१०।२)

यदा धर्मो ग्लायति वै सुराणां तदा कृष्णो जायते मानुषेषु । (११।१)

धर्मे स्थित्वा स तु वै भावितात्मा परांश्च लोकान् अपरांश्च याति ॥ (११।२)

त्याज्यांस्त्यक्त्वाथासुराणां वधाय कार्याकार्ये कारणं चैव पार्थ । (१२।१)

कृतं करिष्यत् क्रियते च देवो मुहुः सोमं विद्धि च शक्रम् एतम् ॥ (१२।२)

स विश्वकर्मा स च विश्वरूपः स विश्वभृद् विश्वसृग् विश्वजिच्च । (१३।१)

स शूलभृच्छोणितभृत् करालस् तं कर्मभिर् विदितं वै स्तुवन्ति ॥ (१३।२)

तं गन्धर्वा अप्सरसश्च नित्यम् उपतिष्ठन्ते विबुधानां शतानि । (१४।१)

तं राक्षसाश्च परिसंवहन्ते रायस्पोषः स विजिगीषुर् एकः ॥ (१४।२)

तम् अध्वरे शंसितारः स्तुवन्ति रथंतरे सामगाश्च स्तुवन्ति । (१५।१)

तं ब्राह्मणा ब्रह्ममन्त्रैः स्तुवन्ति तस्मै हविर् अध्वर्यवः कल्पयन्ति ॥ (१५।२)

स पौराणीं ब्रह्मगुहां प्रविष्टो महीसत्रं भारताग्रे ददर्श । (१६।१)

स चैव गाम् उद्दधाराग्र्यकर्मा विक्षोभ्य दैत्यान् उरगान् दानवांश्च ॥ (१६।२)

तस्य भक्षान् विविधान् वेदयन्ति तम् एवाजौ वाहनं वेदयन्ति । (१७।१)

तस्यान्तरिक्षं पृथिवी दिवं च सर्वं वशे तिष्ठति शाश्वतस्य ॥ (१७।२)

स कुम्भरेताः ससृजे पुराणं यत्रोत्पन्नम् ऋषिम् आहुर् वसिष्ठम् । (१८।१)

स मातरिश्वा विभुर् अश्ववाजी स रश्मिमान् सविता चादिदेवः ॥ (१८।२)

तेनासुरा विजिताः सर्व एव तस्य विक्रान्तैर् विजितानीह त्रीणि । (१९।१)

स देवानां मानुषाणां पितॄणां तम् एवाहुर् यज्ञविदां वितानम् ॥ (१९।२)

स एव कालं विभजन्न् उदेति तस्योत्तरं दक्षिणं चायने द्वे । (२०।१)

तस्यैवोर्ध्वं तिर्यग् अधश्चरन्ति गभस्तयो मेदिनीं तापयन्तः ॥ (२०।२)

तं ब्राह्मणा वेदविदो जुषन्ति तस्यादित्यो भाम् उपयुज्य भाति । (२१।१)

स मासि मास्यध्वरकृद् विधत्ते तम् अध्वरे वेदविदः पठन्ति ॥ (२१।२)

स एकयुक् चक्रम् इदं त्रिनाभि सप्ताश्वयुक्तं वहते वै त्रिधामा । (२२।१)

महातेजाः सर्वगः सर्वसिंहः कृष्णो लोकान् धारयते तथैकः । (२२।२)

अश्नन्न् अनश्नंश्च तथैव धीरः कृष्णं सदा पार्थ कर्तारम् एहि ॥ (२२।३)

स एकदा कक्षगतो महात्मा तृप्तो विभुः खाण्डवे धूमकेतुः । (२३।१)

स राक्षसान् उरगांश्चावजित्य सर्वत्रगः सर्वम् अग्नौ जुहोति ॥ (२३।२)

स एवाश्वः श्वेतम् अश्वं प्रयच्छत् स एवाश्वान् अथ सर्वांश्चकार । (२४।१)

त्रिवन्धुरस्तस्य रथस्त्रिचक्रस् त्रिवृच्छिराश्चतुरस्रश्च तस्य ॥ (२४।२)

स विहायो व्यदधात् पञ्चनाभिः स निर्ममे गां दिवम् अन्तरिक्षम् । (२५।१)

एवं रम्यान् असृजत् पर्वतांश्च हृषीकेशो ऽमितदीप्ताग्नितेजाः ॥ (२५।२)

स लङ्घयन् वै सरितो जिघांसन् स तं वज्रं प्रहरन्तं निरास । (२६।१)

स महेन्द्रः स्तूयते वै महाध्वरे विप्रैर् एको ऋक्सहस्रैः पुराणैः ॥ (२६।२)

दुर्वासा वै तेन नान्येन शक्यो गृहे राजन् वासयितुं महौजाः । (२७।१)

तम् एवाहुर् ऋषिम् एकं पुराणं स विश्वकृद् विदधात्यात्मभावान् ॥ (२७।२)

वेदांश्च यो वेदयते ऽधिदेवो विधींश्च यश्चाश्रयते पुराणान् । (२८।१)

कामे वेदे लौकिके यत् फलं च विष्वक्सेने सर्वम् एतत् प्रतीहि ॥ (२८।२)

ज्योतींषि शुक्लानि च सर्वलोके त्रयो लोका लोकपालास्त्रयश्च । (२९।१)

त्रयो ऽग्नयो व्याहृतयश्च तिस्रः सर्वे देवा देवकीपुत्र एव ॥ (२९।२)

संवत्सरः स ऋतुः सो ऽर्धमासः सो ऽहोरात्रः स कला वै स काष्ठाः । (३०।१)

मात्रा मुहूर्ताश्च लवाः क्षणाश्च विष्वक्सेने सर्वम् एतत् प्रतीहि ॥ (३०।२)

चन्द्रादित्यौ ग्रहनक्षत्रताराः सर्वाणि दर्शान्यथ पौर्णमास्यः । (३१।१)

नक्षत्रयोगा ऋतवश्च पार्थ विष्वक्सेनात् सर्वम् एतत् प्रसूतम् ॥ (३१।२)

रुद्रादित्या वसवो ऽथाश्विनौ च साध्या विश्वे मरुतां षड् गणाश्च । (३२।१)

प्रजापतिर् देवमातादितिश्च सर्वे कृष्णाद् ऋषयश्चैव सप्त ॥ (३२।२)

वायुर् भूत्वा विक्षिपते च विश्वम् अग्निर् भूत्वा दहते विश्वरूपः । (३३।१)

आपो भूत्वा मज्जयते च सर्वं ब्रह्मा भूत्वा सृजते विश्वसंघान् ॥ (३३।२)

वेद्यं च यद् वेदयते च वेदान् विधिश्च यश्चाश्रयते विधेयान् । (३४।१)

धर्मे च वेदे च बले च सर्वं चराचरं केशवं त्वं प्रतीहि ॥ (३४।२)

ज्योतिर्भूतः परमो ऽसौ पुरस्तात् प्रकाशयन् प्रभया विश्वरूपः । (३५।१)

अपः सृष्ट्वा ह्यात्मभूर् आत्मयोनिः पुराकरोत् सर्वम् एवाथ विश्वम् ॥ (३५।२)

ऋतून् उत्पातान् विविधान्यद्भुतानि मेघान् विद्युत् सर्वम् ऐरावतं च । (३६।१)

सर्वं कृष्णात् स्थावरं जङ्गमं च विश्वाख्याताद् विष्णुम् एनं प्रतीहि ॥ (३६।२)

विश्वावासं निर्गुणं वासुदेवं संकर्षणं जीवभूतं वदन्ति । (३७।१)

ततः प्रद्युम्नम् अनिरुद्धं चतुर्थम् आज्ञापयत्यात्मयोनिर् महात्मा ॥ (३७।२)

स पञ्चधा पञ्चजनोपपन्नं संचोदयन् विश्वम् इदं सिसृक्षुः । (३८।१)

ततश्चकारावनिमारुतौ च खं ज्योतिर् आपश्च तथैव पार्थ ॥ (३८।२)

स स्थावरं जङ्गमं चैवम् एतच्चतुर्विधं लोकम् इमं च कृत्वा । (३९।१)

ततो भूमिं व्यदधात् पञ्चबीजां द्यौः पृथिव्यां धास्यति भूरि वारि । (३९।२)

तेन विश्वं कृतम् एतद्धि राजन् स जीवयत्यात्मनैवात्मयोनिः ॥ (३९।३)

ततो देवान् असुरान्मानुषांश्च लोकान् ऋषींश्चाथ पितॄन् प्रजाश्च । (४०।१)

समासेन विविधान् प्राणिलोकान् सर्वान् सदा भूतपतिः सिसृक्षुः ॥ (४०।२)

शुभाशुभं स्थावरं जङ्गमं च विष्वक्सेनात् सर्वम् एतत् प्रतीहि । (४१।१)

यद् वर्तते यच्च भविष्यतीह सर्वम् एतत् केशवं त्वं प्रतीहि ॥ (४१।२)

मृत्युश्चैव प्राणिनाम् अन्तकाले साक्षात् कृष्णः शाश्वतो धर्मवाहः । (४२।१)

भूतं च यच्चेह न विद्म किंचिद् विष्वक्सेनात् सर्वम् एतत् प्रतीहि ॥ (४२।२)

यत् प्रशस्तं च लोकेषु पुण्यं यच्च शुभाशुभम् । (४३।१)

तत् सर्वं केशवो ऽचिन्त्यो विपरीतम् अतो भवेत् ॥ (४३।२)

एतादृशः केशवो ऽयं स्वयंभूर् नारायणः परमश्चाव्ययश्च । (४४।१)

मध्यं चास्य जगतस्तस्थुषश्च सर्वेषां भूतानां प्रभवश्चाप्ययश्च ॥ (४४।२)