MBh, 14, 61
Select a line for its word-by-word analysis.
एतच्छ्रुत्वा तु पुत्रस्य वचः शूरात्मजस्तदा । (१।२)
etacchrutvā tu putrasya vacaḥ śūrātmajastadā |
विहाय शोकं धर्मात्मा ददौ श्राद्धम् अनुत्तमम् ॥ (१।३)
vihāya śokaṃ dharmātmā dadau śrāddham anuttamam ||
दयितस्य पितुर् नित्यम् अकरोद् और्ध्वदेहिकम् ॥ (२।२)
dayitasya pitur nityam akarod aurdhvadehikam ||
विधिवद् भोजयामास भोज्यं सर्वगुणान्वितम् ॥ (३।२)
vidhivad bhojayāmāsa bhojyaṃ sarvaguṇānvitam ||
ब्राह्मणानां तदा कृष्णस्तद् अभूद् रोमहर्षणम् ॥ (४।२)
brāhmaṇānāṃ tadā kṛṣṇastad abhūd romaharṣaṇam ||
दीयमानं तदा विप्राः प्रभूतम् इति चाब्रुवन् ॥ (५।२)
dīyamānaṃ tadā viprāḥ prabhūtam iti cābruvan ||
अभिमन्योस्तदा श्राद्धम् अकुर्वन् सत्यकस्तदा । (६।२)
abhimanyostadā śrāddham akurvan satyakastadā |
नोपगच्छन्ति वै शान्तिम् अभिमन्युविनाकृताः ॥ (७।२)
nopagacchanti vai śāntim abhimanyuvinākṛtāḥ ||
नाभुङ्क्त पतिशोकार्ता तद् अभूत् करुणं महत् । (८।२)
nābhuṅkta patiśokārtā tad abhūt karuṇaṃ mahat |
कुक्षिस्थ एव तस्यास्तु स गर्भः सम्प्रलीयत ॥ (८।३)
kukṣistha eva tasyāstu sa garbhaḥ sampralīyata ||
आगम्य चाब्रवीद् धीमान् पृथां पृथुललोचनाम् । (९।२)
āgamya cābravīd dhīmān pṛthāṃ pṛthulalocanām |
उत्तरां च महातेजाः शोकः संत्यज्यताम् अयम् ॥ (९।३)
uttarāṃ ca mahātejāḥ śokaḥ saṃtyajyatām ayam ||
पाण्डवानाम् अयं चान्ते पालयिष्यति मेदिनीम् ॥ (१०।३)
pāṇḍavānām ayaṃ cānte pālayiṣyati medinīm ||
धनंजयं च सम्प्रेक्ष्य धर्मराजस्य पश्यतः । (११।१)
dhanaṃjayaṃ ca samprekṣya dharmarājasya paśyataḥ |
व्यासो वाक्यम् उवाचेदं हर्षयन्न् इव भारत ॥ (११।२)
vyāso vākyam uvācedaṃ harṣayann iva bhārata ||
पृथ्वीं सागरपर्यन्तां पालयिष्यति चैव ह ॥ (१२।२)
pṛthvīṃ sāgaraparyantāṃ pālayiṣyati caiva ha ||
तस्माच्छोकं कुरुश्रेष्ठ जहि त्वम् अरिकर्शन । (१३।१)
tasmācchokaṃ kuruśreṣṭha jahi tvam arikarśana |
विचार्यम् अत्र न हि ते सत्यम् एतद् भविष्यति ॥ (१३।२)
vicāryam atra na hi te satyam etad bhaviṣyati ||
पुरोक्तं तत् तथा भावि मा ते ऽत्रास्तु विचारणा ॥ (१४।२)
puroktaṃ tat tathā bhāvi mā te 'trāstu vicāraṇā ||
विबुधानां गतो लोकान् अक्षयान् आत्मनिर्जितान् । (१५।१)
vibudhānāṃ gato lokān akṣayān ātmanirjitān |
न स शोच्यस्त्वया तात न चान्यैः कुरुभिस्तथा ॥ (१५।२)
na sa śocyastvayā tāta na cānyaiḥ kurubhistathā ||
त्यक्त्वा शोकं महाराज हृष्टरूपो ऽभवत् तदा ॥ (१६।२)
tyaktvā śokaṃ mahārāja hṛṣṭarūpo 'bhavat tadā ||
ततः संचोदयामास व्यासो धर्मात्मजं नृपम् । (१८।१)
tataḥ saṃcodayāmāsa vyāso dharmātmajaṃ nṛpam |
अश्वमेधं प्रति तदा ततः सो ऽन्तर्हितो ऽभवत् ॥ (१८।२)
aśvamedhaṃ prati tadā tataḥ so 'ntarhito 'bhavat ||
धर्मराजो ऽपि मेधावी श्रुत्वा व्यासस्य तद् वचः । (१९।१)
dharmarājo 'pi medhāvī śrutvā vyāsasya tad vacaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.