वैशंपायन उवाच । (१।१)

तथा तत्रोपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु । (१।२)

महत्सु चोपविष्टेषु गन्धर्वेषु च भारत । (१।३)

वेदोपनिषदां वेत्ता ऋषिः सुरगणार्चितः । (१।४)

इतिहासपुराणज्ञः पुराकल्पविशेषवित् । (१।५)

न्यायविद् धर्मतत्त्वज्ञः षडङ्गविद् अनुत्तमः । (१।६)

ऐक्यसंयोगनानात्वसमवायविशारदः । (१।७)

वक्ता प्रगल्भो मेधावी स्मृतिमान्नयवित् कविः । (१।८)

परापरविभागज्ञः प्रमाणकृतनिश्चयः । (१।९)

पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित् । (१।१०)

उत्तरोत्तरवक्ता च वदतो ऽपि बृहस्पतेः । (१।११)

धर्मकामार्थमोक्षेषु यथावत् कृतनिश्चयः । (१।१२)

तथा भुवनकोशस्य सर्वस्यास्य महामतिः । (१।१३)

प्रत्यक्षदर्शी लोकस्य तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस्तथा । (१।१४)

सांख्ययोगविभागज्ञो निर्विवित्सुः सुरासुरान् । (१।१५)

संधिविग्रहतत्त्वज्ञस्त्वनुमानविभागवित् । (१।१६)

षाड्गुण्यविधियुक्तश्च सर्वशास्त्रविशारदः । (१।१७)

युद्धगान्धर्वसेवी च सर्वत्राप्रतिघस्तथा । (१।१८)

एतैश्चान्यैश्च बहुभिर् युक्तो गुणगणैर् मुनिः ॥ (१।१९)

लोकान् अनुचरन् सर्वान् आगमत् तां सभाम् ऋषिः । (२।१)

नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा ॥ (२।२)

पारिजातेन राजेन्द्र रैवतेन च धीमता । (३।१)

सुमुखेन च सौम्येन देवर्षिर् अमितद्युतिः । (३।२)

सभास्थान् पाण्डवान् द्रष्टुं प्रीयमाणो मनोजवः । (३।३)

जयाशीर्भिः स्तुतं विप्रो धर्मराजानम् आर्चयत् ॥ (३।४)

तम् आगतम् ऋषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् । (४।१)

सहसा पाण्डवश्रेष्ठः प्रत्युत्थायानुजैः सह । (४।२)

अभ्यवादयत प्रीत्या विनयावनतस्तदा ॥ (४।३)

तदर्हम् आसनं तस्मै सम्प्रदाय यथाविधि । (५।१)

गां चैव मधुपर्कं च सम्प्रदायार्ध्यम् एव च । (५।२)

अर्चयामास रत्नैश्च सर्वकामैश्च धर्मवित् । (५।३)

तुतोष च यथावच्च पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ॥ (५।४)

सो ऽर्चितः पाण्डवैः सर्वैर् महर्षिर् वेदपारगः । (६।१)

धर्मकामार्थसंयुक्तं पप्रच्छेदं युधिष्ठिरम् ॥ (६।२)

नारद उवाच । (७।१)

कच्चिद् अर्थाश्च कल्पन्ते धर्मे च रमते मनः । (७।२)

सुखानि चानुभूयन्ते मनश्च न विहन्यते ॥ (७।३)

कच्चिद् आचरितां पूर्वैर् नरदेव पितामहैः । (८।१)

वर्तसे वृत्तिम् अक्षीणां धर्मार्थसहितां नृषु ॥ (८।२)

कच्चिद् अर्थेन वा धर्मं धर्मेणार्थम् अथापि वा । (९।१)

उभौ वा प्रीतिसारेण न कामेन प्रबाधसे ॥ (९।२)

कच्चिद् अर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर । (१०।१)

विभज्य काले कालज्ञ सदा वरद सेवसे ॥ (१०।२)

कच्चिद् राजगुणैः षड्भिः सप्तोपायांस्तथानघ । (११।१)

बलाबलं तथा सम्यक् चतुर्दश परीक्षसे ॥ (११।२)

कच्चिद् आत्मानम् अन्वीक्ष्य परांश्च जयतां वर । (१२।१)

तथा संधाय कर्माणि अष्टौ भारत सेवसे ॥ (१२।२)

कच्चित् प्रकृतयः षट् ते न लुप्ता भरतर्षभ । (१३।१)

आढ्यास्तथाव्यसनिनः स्वनुरक्ताश्च सर्वशः ॥ (१३।२)

कच्चिन्न तर्कैर् दूतैर् वा ये चाप्यपरिशङ्किताः । (१४।१)

त्वत्तो वा तव वामात्यैर् भिद्यते जातु मन्त्रितम् । (१४।२)

मित्रोदासीनशत्रूणां कच्चिद् वेत्सि चिकीर्षितम् ॥ (१४।३)

कच्चित् संधिं यथाकालं विग्रहं चोपसेवसे । (१५।१)

कच्चिद् वृत्तिम् उदासीने मध्यमे चानुवर्तसे ॥ (१५।२)

कच्चिद् आत्मसमा बुद्ध्या शुचयो जीवितक्षमाः । (१६।१)

कुलीनाश्चानुरक्ताश्च कृतास्ते वीर मन्त्रिणः ॥ (१६।२)

विजयो मन्त्रमूलो हि राज्ञां भवति भारत । (१७।१)

सुसंवृतो मन्त्रधनैर् अमात्यैः शास्त्रकोविदैः । (१७।२)

राष्ट्रं सुरक्षितं तात शत्रुभिर् न विलुप्यते ॥ (१७।३)

कच्चिन्निद्रावशं नैषि कच्चित् काले विबुध्यसे । (१८।१)

कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थम् अर्थवित् ॥ (१८।२)

कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह । (१९।१)

कच्चित् ते मन्त्रितो मन्त्रो न राष्ट्रम् अनुधावति ॥ (१९।२)

कच्चिद् अर्थान् विनिश्चित्य लघुमूलान् महोदयान् । (२०।१)

क्षिप्रम् आरभसे कर्तुं न विघ्नयसि तादृशान् ॥ (२०।२)

कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ताः परोक्षास्ते विशङ्किताः । (२१।१)

परोक्षा वा महाराज मध्यं ह्यत्र प्रशस्यते । (२१।२)

आप्तैर् अलुब्धैः क्रमिकैस्ते च कच्चिद् अनुष्ठिताः । (२१।३)

सर्वे वा पुनर् उत्सृष्टाः संसृष्टं ह्यत्र कारणम् ॥ (२१।४)

कच्चिद् राजन् कृतान्येव कृतप्रायाणि वा पुनः । (२२।१)

विदुस्ते वीर कर्माणि नानवाप्तानि कानिचित् ॥ (२२।२)

कच्चित् कारणिकाः सर्वे सर्वशास्त्रेषु कोविदाः । (२३।१)

कारयन्ति कुमारांश्च योधमुख्यांश्च सर्वशः ॥ (२३।२)

कच्चित् सहस्रैर् मूर्खाणाम् एकं क्रीणासि पण्डितम् । (२४।१)

पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्निःश्रेयसं परम् ॥ (२४।२)

कच्चिद् दुर्गाणि सर्वाणि धनधान्यायुधोदकैः । (२५।१)

यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः ॥ (२५।२)

एको ऽप्यमात्यो मेधावी शूरो दान्तो विचक्षणः । (२६।१)

राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ (२६।२)

कच्चिद् अष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च । (२७।१)

त्रिभिस्त्रिभिर् अविज्ञातैर् वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ (२७।२)

कच्चिद् द्विषाम् अविदितः प्रतियत्तश्च सर्वदा । (२८।१)

नित्ययुक्तो रिपून् सर्वान् वीक्षसे रिपुसूदन ॥ (२८।२)

कच्चिद् विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः । (२९।१)

अनसूयुर् अनुप्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ (२९।२)

कच्चिद् अग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमान् ऋजुः । (३०।१)

हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ (३०।२)

कच्चिद् अङ्गेषु निष्णातो ज्योतिषां प्रतिपादकः । (३१।१)

उत्पातेषु च सर्वेषु दैवज्ञः कुशलस्तव ॥ (३१।२)

कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः । (३२।१)

जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ (३२।२)

अमात्यान् उपधातीतान् पितृपैतामहाञ् शुचीन् । (३३।१)

श्रेष्ठाञ् श्रेष्ठेषु कच्चित् त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ (३३।२)

कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशम् उद्वेजितप्रजाः । (३४।१)

राष्ट्रं तवानुशासन्ति मन्त्रिणो भरतर्षभ ॥ (३४।२)

कच्चित् त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा । (३५।१)

उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानम् इव स्त्रियः । (३५।२)

कच्चिन्न विद्यते राष्ट्रे तव कीर्तिविनाशकाः ॥ (३५।३)

कच्चिद् धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमाञ् शुचिः । (३६।१)

कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिस्तव ॥ (३६।२)

कच्चिद् बलस्य ते मुख्याः सर्वे युद्धविशारदाः । (३७।१)

दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ (३७।२)

कच्चिद् बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् । (३८।१)

सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विकर्षसि ॥ (३८।२)

कालातिक्रमणाद्ध्येते भक्तवेतनयोर् भृताः । (३९।१)

भर्तुः कुप्यन्ति दौर्गत्यात् सो ऽनर्थः सुमहान् स्मृतः । (३९।२)

कच्चित् सर्वे महीपालास्त्वदाज्ञा मूर्ध्नि धारिताः । (३९।३)

कच्चित् सुहृहयाः सर्वे ह्यर्चयन्ति भवत्कृते । (३९।४)

कच्चिद् अन्तपुरा देवा काले संसेवितास्त्वया । (३९।५)

कच्चिद् राजपुरन्ध्रीभिः प्रसूयन्ते कुलोचिताः । (३९।६)

कुमारा धार्मिकाः शूरा राजधर्मविशारदाः । (३९।७)

कच्चित् तेषां च पुत्राणां विवाहः क्रियते त्वया । (३९।८)

संतानार्थं तु वंशस्य दोषं तस्य महीयसः । (३९।९)

कच्चिद् आश्वासि*राजंस्त्वया शरणम् आगतान् । (३९।१०)

देवादीन् भयसंत्रस्तान् अकार्पण्यधिया भृशम् ॥ (३९।११)

कच्चित् सर्वे ऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः । (४०।१)

कच्चित् प्राणांस्तवार्थेषु संत्यजन्ति सदा युधि ॥ (४०।२)

कच्चिन्नैको बहून् अर्थान् सर्वशः सांपरायिकान् । (४१।१)

अनुशास्सि यथाकामं कामात्मा शासनातिगः ॥ (४१।२)

कच्चित् पुरुषकारेण पुरुषः कर्म शोभयन् । (४२।१)

लभते मानम् अधिकं भूयो वा भक्तवेतनम् ॥ (४२।२)

कच्चिद् विद्याविनीतांश्च नराञ् ज्ञानविशारदान् । (४३।१)

यथार्हं गुणतश्चैव दानेनाभ्यवपद्यसे ॥ (४३।२)

कच्चिद् दारान्मनुष्याणां तवार्थे मृत्युम् एयुषाम् । (४४।१)

व्यसनं चाभ्युपेतानां बिभर्षि भरतर्षभ ॥ (४४।२)

कच्चिद् भयाद् उपनतं क्लीबं वा रिपुम् आगतम् । (४५।१)

युद्धे वा विजितं पार्थ पुत्रवत् परिरक्षसि ॥ (४५।२)

कच्चित् त्वम् एव सर्वस्याः पृथिव्याः पृथिवीपते । (४६।१)

समश्च नाभिशङ्क्यश्च यथा माता यथा पिता ॥ (४६।२)

कच्चिद् व्यसनिनं शत्रुं निशम्य भरतर्षभ । (४७।१)

अभियासि जवेनैव समीक्ष्य त्रिविधं बलम् । (४७।२)

यात्राम् आरभसे दिष्ट्या प्राप्तकालम् अरिंदम ॥ (४७।३)

पार्ष्णिमूलं च विज्ञाय व्यवसायं पराजयम् । (४८।१)

बलस्य च महाराज दत्त्वा वेतनम् अग्रतः ॥ (४८।२)

कच्चिच्च बलमुख्येभ्यः परराष्ट्रे परंतप । (४९।१)

उपच्छन्नानि रत्नानि प्रयच्छसि यथार्हतः ॥ (४९।२)

कच्चिद् आत्मानम् एवाग्रे विजित्य विजितेन्द्रियः । (५०।१)

पराञ् जिगीषसे पार्थ प्रमत्तान् अजितेन्द्रियान् ॥ (५०।२)

कच्चित् ते यास्यतः शत्रून् पूर्वं यान्ति स्वनुष्ठिताः । (५१।१)

साम दानं च भेदश्च दण्डश्च विधिवद् गुणाः ॥ (५१।२)

कच्चिन्मूलं दृढं कृत्वा यात्रां यासि विशां पते । (५२।१)

तांश्च विक्रमसे जेतुं जित्वा च परिरक्षसि ॥ (५२।२)

कच्चिद् अष्टाङ्गसंयुक्ता चतुर्विधबला चमूः । (५३।१)

बलमुख्यैः सुनीता ते द्विषतां प्रतिबाधनी ॥ (५३।२)

कच्चिल् लवं च मुष्टिं च परराष्ट्रे परंतप । (५४।१)

अविहाय महाराज विहंसि समरे रिपून् ॥ (५४।२)

कच्चित् स्वपरराष्ट्रेषु बहवो ऽधिकृतास्तव । (५५।१)

अर्थान् समनुतिष्ठन्ति रक्षन्ति च परस्परम् ॥ (५५।२)

कच्चिद् अभ्यवहार्याणि गात्रसंस्पर्शकानि च । (५६।१)

घ्रेयाणि च महाराज रक्षन्त्यनुमतास्तव ॥ (५६।२)

कच्चित् कोशं च कोष्ठं च वाहनं द्वारम् आयुधम् । (५७।१)

आयश्च कृतकल्याणैस्तव भक्तैर् अनुष्ठितः ॥ (५७।२)

कच्चिद् आभ्यन्तरेभ्यश्च बाह्येभ्यश्च विशां पते । (५८।१)

रक्षस्यात्मानम् एवाग्रे तांश्च स्वेभ्यो मिथश्च तान् ॥ (५८।२)

कच्चिन्न पाने द्यूते वा क्रीडासु प्रमदासु च । (५९।१)

प्रतिजानन्ति पूर्वाह्णे व्ययं व्यसनजं तव ॥ (५९।२)

कच्चिद् आयस्य चार्धेन चतुर्भागेन वा पुनः । (६०।१)

पादभागैस्त्रिभिर् वापि व्ययः संशोध्यते तव ॥ (६०।२)

कच्चिज्ज्ञातीन् गुरून् वृद्धान् वणिजः शिल्पिनः श्रितान् । (६१।१)

अभीक्ष्णम् अनुगृह्णासि धनधान्येन दुर्गतान् ॥ (६१।२)

कच्चिद् आयव्यये युक्ताः सर्वे गणकलेखकाः । (६२।१)

अनुतिष्ठन्ति पूर्वाह्णे नित्यम् आयव्ययं तव ॥ (६२।२)

कच्चिद् अर्थेषु संप्रौढान् हितकामान् अनुप्रियान् । (६३।१)

नापकर्षसि कर्मभ्यः पूर्वम् अप्राप्य किल्बिषम् ॥ (६३।२)

कच्चिद् विदित्वा पुरुषान् उत्तमाधममध्यमान् । (६४।१)

त्वं कर्मस्वनुरूपेषु नियोजयसि भारत ॥ (६४।२)

कच्चिन्न लुब्धाश्चौरा वा वैरिणो वा विशां पते । (६५।१)

अप्राप्तव्यवहारा वा तव कर्मस्वनुष्ठिताः ॥ (६५।२)

कच्चिन्न लुब्धैश्चौरैर् वा कुमारैः स्त्रीबलेन वा । (६६।१)

त्वया वा पीड्यते राष्ट्रं कच्चित् पुष्टाः कृषीवलाः ॥ (६६।२)

कच्चिद् राष्ट्रे तडागानि पूर्णानि च महान्ति च । (६७।१)

भागशो विनिविष्टानि न कृषिर् देवमातृका ॥ (६७।२)

कच्चिद् बीजं च भक्तं च कर्षकायावसीदते । (६८।१)

प्रतिकं च शतं वृद्ध्या ददास्य् ऋणम् अनुग्रहम् । (६८।२)

कच्चित् ते दयिताः सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः ॥ (६८।३)

कच्चित् स्वनुष्ठिता तात वार्त्ता ते साधुभिर् जनैः । (६९।१)

वार्त्तायां संश्रितस्तात लोको ऽयं सुखम् एधते ॥ (६९।२)

कच्चिच्छुचिकृतः प्राज्ञाः पञ्च पञ्च स्वनुष्ठिताः । (७०।१)

क्षेमं कुर्वन्ति संहत्य राजञ् जनपदे तव ॥ (७०।२)

कच्चिन्नगरगुप्त्यर्थं ग्रामा नगरवत् कृताः । (७१।१)

ग्रामवच्च कृता रक्षा ते च सर्वे तदर्पणाः ॥ (७१।२)

कच्चिद् बलेनानुगताः समानि विषमाणि च । (७२।१)

पुराणचौराः साध्यक्षाश्चरन्ति विषये तव ॥ (७२।२)

कच्चित् स्त्रियः सान्त्वयसि कच्चित् ताश्च सुरक्षिताः । (७३।१)

कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद् गुह्यं न भाषसे ॥ (७३।२)

कच्चिच्चारान्निशि श्रुत्वा तत् कार्यम् अनुचिन्त्य च । (७४।१)

प्रियाण्यनुभवञ् शेषे विदित्वाभ्यन्तरं जनम् ॥ (७४।२)

कच्चिद् द्वौ प्रथमौ यामौ रात्र्यां सुप्त्वा विशां पते । (७५।१)

संचिन्तयसि धर्मार्थौ याम उत्थाय पश्चिमे ॥ (७५।२)

कच्चिद् दर्शयसे नित्यं मनुष्यान् समलंकृतान् । (७६।१)

उत्थाय काले कालज्ञः सह पाण्डव मन्त्रिभिः ॥ (७६।२)

कच्चिद् रक्ताम्बरधराः खड्गहस्ताः स्वलंकृताः । (७७।१)

अभितस्त्वाम् उपासन्ते रक्षणार्थम् अरिंदम ॥ (७७।२)

कच्चिद् दण्ड्येषु यमवत् पूज्येषु च विशां पते । (७८।१)

परीक्ष्य वर्तसे सम्यग् अप्रियेषु प्रियेषु च ॥ (७८।२)

कच्चिच्छारीरम् आबाधम् औषधैर् नियमेन वा । (७९।१)

मानसं वृद्धसेवाभिः सदा पार्थापकर्षसि ॥ (७९।२)

कच्चिद् वैद्याश्चिकित्सायाम् अष्टाङ्गायां विशारदाः । (८०।१)

सुहृदश्चानुरक्ताश्च शरीरे ते हिताः सदा ॥ (८०।२)

कच्चिन्न मानान्मोहाद् वा कामाद् वापि विशां पते । (८१।१)

अर्थिप्रत्यर्थिनः प्राप्तान् अपास्यसि कथंचन ॥ (८१।२)

कच्चिन्न लोभान्मोहाद् वा विश्रम्भात् प्रणयेन वा । (८२।१)

आश्रितानां मनुष्याणां वृत्तिं त्वं संरुणत्सि च । (८२।२)

कच्चिद् अर्थेषु संप्रौढान् अर्थकर्मविचक्षणान् । (८२।३)

नापकर्षसि कर्मभ्यो ह्यर्थयुक्ता इतीव हि ॥ (८२।४)

कच्चित् पौरा न सहिता ये च ते राष्ट्रवासिनः । (८३।१)

त्वया सह विरुध्यन्ते परैः क्रीताः कथंचन ॥ (८३।२)

कच्चित् ते दुर्बलः शत्रुर् बलेनोपनिपीडितः । (८४।१)

मन्त्रेण बलवान् कश्चिद् उभाभ्यां वा युधिष्ठिर ॥ (८४।२)

कच्चित् सर्वे ऽनुरक्तास्त्वां भूमिपालाः प्रधानतः । (८५।१)

कच्चित् प्राणांस्त्वदर्थेषु संत्यजन्ति त्वया हृताः ॥ (८५।२)

कच्चित् ते सर्वविद्यासु गुणतो ऽर्चा प्रवर्तते । (८६।१)

ब्राह्मणानां च साधूनां तव निःश्रेयसे शुभा । (८६।२)

दक्षिणास्त्वं ददास्येषां नित्यं स्वर्गापवर्गदाः ॥ (८६।३)

कच्चिद् धर्मे त्रयीमूले पूर्वैर् आचरिते जनैः । (८७।१)

वर्तमानस्तथा कर्तुं तस्मिन् कर्मणि वर्तसे ॥ (८७।२)

कच्चित् तव गृहे ऽन्नानि स्वादून्यश्नन्ति वै द्विजाः । (८८।१)

गुणवन्ति गुणोपेतास्तवाध्यक्षं सदक्षिणम् ॥ (८८।२)

कच्चित् क्रतून् एकचित्तो वाजपेयांश्च सर्वशः । (८९।१)

पुण्डरीकांश्च कार्त्स्न्येन यतसे कर्तुम् आत्मवान् ॥ (८९।२)

कच्चिज्ज्ञातीन् गुरून् वृद्धान् दैवतांस्तापसान् अपि । (९०।१)

चैत्यांश्च वृक्षान् कल्याणान् ब्राह्मणांश्च नमस्यसि । (९०।२)

कच्चिच्छोको न मन्युर् वा त्वया प्रोत्पाद्यते ऽनघ । (९०।३)

अपि मङ्गलहस्तश्च जनः पार्श्वे ऽनुतिष्ठति ॥ (९०।४)

कच्चिद् एषा च ते बुद्धिर् वृत्तिर् एषा च ते ऽनघ । (९१।१)

आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थदर्शिनी ॥ (९१।२)

एतया वर्तमानस्य बुद्ध्या राष्ट्रं न सीदति । (९२।१)

विजित्य च महीं राजा सो ऽत्यन्तं सुखम् एधते ॥ (९२।२)

कच्चिद् आर्यो विशुद्धात्मा क्षारितश्चौरकर्मणि । (९३।१)

अदृष्टशास्त्रकुशलैर् न लोभाद् वध्यते शुचिः ॥ (९३।२)

पृष्टो गृहीतस्तत्कारी तज्ज्ञैर् दृष्टः सकारणः । (९४।१)

कच्चिन्न मुच्यते स्तेनो द्रव्यलोभान्नरर्षभ ॥ (९४।२)

व्युत्पन्ने कच्चिद् आढ्यस्य दरिद्रस्य च भारत । (९५।१)

अर्थान्न मिथ्या पश्यन्ति तवामात्या हृता धनैः ॥ (९५।२)

नास्तिक्यम् अनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् । (९६।१)

अदर्शनं ज्ञानवताम् आलस्यं क्षिप्तचित्तताम् ॥ (९६।२)

एकचिन्तनम् अर्थानाम् अनर्थज्ञैश्च चिन्तनम् । (९७।१)

निश्चितानाम् अनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ॥ (९७।२)

मङ्गल्यस्याप्रयोगं च प्रसङ्गं विषयेषु च । (९८।१)

कच्चित् त्वं वर्जयस्येतान् राजदोषांश्चतुर्दश । (९८।२)

प्रायशो यैर् विनश्यन्ति कृतमूलापि पार्थिवाः ॥ (९८।३)

कच्चित् ते सफला वेदाः कच्चित् ते सफलं धनम् । (९९।१)

कच्चित् ते सफला दाराः कच्चित् ते सफलं श्रुतम् ॥ (९९।२)

युधिष्ठिर उवाच । (१००।१)

कथं वै सफला वेदाः कथं वै सफलं धनम् । (१००।२)

कथं वै सफला दाराः कथं वै सफलं श्रुतम् । (१००।३)

इत्येवं भाषितो राज्ञा सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववित् । (१००।४)

धर्मराजं महात्मानं पुनर् आह च तत्त्वतः ॥ (१००।५)

नारद उवाच । (१०१।१)

अग्निहोत्रफला वेदा दत्तभुक्तफलं धनम् । (१०१।२)

रतिपुत्रफला दाराः शीलवृत्तफलं श्रुतम् ॥ (१०१।३)

वैशंपायन उवाच । (१०२।१)

एतद् आख्याय स मुनिर् नारदः सुमहातपाः । (१०२।२)

पप्रच्छानन्तरम् इदं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ॥ (१०२।३)

नारद उवाच । (१०३।१)

कच्चिद् अभ्यागता दूराद् वणिजो लाभकारणात् । (१०३।२)

यथोक्तम् अवहार्यन्ते शुल्कं शुल्कोपजीविभिः ॥ (१०३।३)

कच्चित् ते पुरुषा राजन् पुरे राष्ट्रे च मानिताः । (१०४।१)

उपानयन्ति पण्यानि उपधाभिर् अवञ्चिताः ॥ (१०४।२)

कच्चिच्छृणोषि वृद्धानां धर्मार्थसहिता गिरः । (१०५।१)

नित्यम् अर्थविदां तात तथा धर्मानुदर्शिनाम् ॥ (१०५।२)

कच्चित् ते कृषितन्त्रेषु गोषु पुष्पफलेषु च । (१०६।१)

नियुक्ताः कुशलास्तेषु विभागज्ञाः कुलोचिताः । (१०६।२)

धर्मार्थं च द्विजातिभ्यो दीयते मधुसर्पिषी ॥ (१०६।३)

द्रव्योपकरणं कच्चित् सर्वदा सर्वशिल्पिनाम् । (१०७।१)

चातुर्मास्यावरं सम्यङ् नियतं सम्प्रयच्छसि ॥ (१०७।२)

कच्चित् कृतं विजानीषे कर्तारं च प्रशंससि । (१०८।१)

सतां मध्ये महाराज सत्करोषि च पूजयन् ॥ (१०८।२)

कच्चित् सूत्राणि सर्वाणि गृह्णासि भरतर्षभ । (१०९।१)

हस्तिसूत्राश्वसूत्राणि रथसूत्राणि चाभिभो ॥ (१०९।२)

कच्चिद् अभ्यस्यते शश्वद् गृहे ते भरतर्षभ । (११०।१)

धनुर्वेदस्य सूत्रं च यन्त्रसूत्रं च नागरम् ॥ (११०।२)

कच्चिद् अस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मदण्डश्च ते ऽनघ । (१११।१)

विषयोगाश्च ते सर्वे विदिताः शत्रुनाशनाः ॥ (१११।२)

कच्चिद् अग्निभयाच्चैव सर्पव्यालभयात् तथा । (११२।१)

रोगरक्षोभयाच्चैव राष्ट्रं स्वं परिरक्षसि ॥ (११२।२)

कच्चिद् अन्धांश्च मूकांश्च पङ्गून् व्यङ्गान् अबान्धवान् । (११३।१)

पितेव पासि धर्मज्ञ तथा प्रव्रजितान् अपि । (११३।२)

षडनर्था महाराज कच्चित् ते पृष्ठतः कृताः । (११३।३)

निद्रालस्यं भयं क्रोधो मार्दवं दीर्घसूत्रता ॥ (११३।४)

वैशंपायन उवाच । (११४।१)

एताः कुरूणाम् ऋषभो महात्मा श्रुत्वा गिरो ब्राह्मणसत्तमस्य । (११४।२)

प्रणम्य पादावभिवाद्य हृष्टो राजाब्रवीन्नारदं देवरूपम् ॥ (११४।३)

एवं करिष्यामि यथा त्वयोक्तं प्रज्ञा हि मे भूय एवाभिवृद्धा । (११५।१)

उक्त्वा तथा चैव चकार राजा लेभे महीं सागरमेखलां च ॥ (११५।२)

नारद उवाच । (११६।१)

एवं यो वर्तते राजा चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे । (११६।२)

स विहृत्येह सुसुखी शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ (११६।३)