महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 61

61 of 1995 · 345 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

देवानां दानवानां च यक्षाणाम् अथ रक्षसाम् । (१।२)

devānāṃ dānavānāṃ ca yakṣāṇām atha rakṣasām |

1.3१.३

सिंहव्याघ्रमृगाणां च पन्नगानां पतत्रिणाम् । (१।३)

siṃhavyāghramṛgāṇāṃ ca pannagānāṃ patatriṇām |

1.4१.४

अन्येषां चैव भूतानां सर्वेषां भगवन्न् अहम् ॥ (१।४)

anyeṣāṃ caiva bhūtānāṃ sarveṣāṃ bhagavann aham ||

2.1२.१

श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वेन मानुषेषु महात्मनाम् । (२।१)

śrotum icchāmi tattvena mānuṣeṣu mahātmanām |

2.2२.२

जन्म कर्म च भूतानाम् एतेषाम् अनुपूर्वशः ॥ (२।२)

janma karma ca bhūtānām eteṣām anupūrvaśaḥ ||

3.1३.१

वैशंपायन उवाच । (३।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

3.2३.२

मानुषेषु मनुष्येन्द्र सम्भूता ये दिवौकसः । (३।२)

mānuṣeṣu manuṣyendra sambhūtā ye divaukasaḥ |

3.3३.३

प्रथमं दानवांश्चैव तांस्ते वक्ष्यामि सर्वशः ॥ (३।३)

prathamaṃ dānavāṃścaiva tāṃste vakṣyāmi sarvaśaḥ ||

4.1४.१

विप्रचित्तिर् इति ख्यातो य आसीद् दानवर्षभः । (४।१)

vipracittir iti khyāto ya āsīd dānavarṣabhaḥ |

4.2४.२

जरासंध इति ख्यातः स आसीन् मनुजर्षभः ॥ (४।२)

jarāsaṃdha iti khyātaḥ sa āsīn manujarṣabhaḥ ||

5.1५.१

दितेः पुत्रस्तु यो राजन् हिरण्यकशिपुः स्मृतः । (५।१)

diteḥ putrastu yo rājan hiraṇyakaśipuḥ smṛtaḥ |

5.2५.२

स जज्ञे मानुषे लोके शिशुपालो नरर्षभः ॥ (५।२)

sa jajñe mānuṣe loke śiśupālo nararṣabhaḥ ||

6.1६.१

संह्राद इति विख्यातः प्रह्रादस्यानुजस्तु यः । (६।१)

saṃhrāda iti vikhyātaḥ prahrādasyānujastu yaḥ |

6.2६.२

स शल्य इति विख्यातो जज्ञे वाह्लीकपुंगवः ॥ (६।२)

sa śalya iti vikhyāto jajñe vāhlīkapuṃgavaḥ ||

7.1७.१

अनुह्रादस्तु तेजस्वी यो ऽभूत् ख्यातो जघन्यजः । (७।१)

anuhrādastu tejasvī yo 'bhūt khyāto jaghanyajaḥ |

7.2७.२

धृष्टकेतुर् इति ख्यातः स आसीन् मनुजेश्वरः ॥ (७।२)

dhṛṣṭaketur iti khyātaḥ sa āsīn manujeśvaraḥ ||

8.1८.१

यस्तु राजञ् शिबिर् नाम दैतेयः परिकीर्तितः । (८।१)

yastu rājañ śibir nāma daiteyaḥ parikīrtitaḥ |

8.2८.२

द्रुम इत्यभिविख्यातः स आसीद् भुवि पार्थिवः ॥ (८।२)

druma ityabhivikhyātaḥ sa āsīd bhuvi pārthivaḥ ||

9.1९.१

बाष्कलो नाम यस्तेषाम् आसीद् असुरसत्तमः । (९।१)

bāṣkalo nāma yasteṣām āsīd asurasattamaḥ |

9.2९.२

भगदत्त इति ख्यातः स आसीन् मनुजेश्वरः ॥ (९।२)

bhagadatta iti khyātaḥ sa āsīn manujeśvaraḥ ||

10.1१०.१

अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश्च वीर्यवान् । (१०।१)

ayaḥśirā aśvaśirā ayaḥśaṅkuśca vīryavān |

10.2१०.२

तथा गगनमूर्धा च वेगवांश्चात्र पञ्चमः ॥ (१०।२)

tathā gaganamūrdhā ca vegavāṃścātra pañcamaḥ ||

11.1११.१

पञ्चैते जज्ञिरे राजन् वीर्यवन्तो महासुराः । (११।१)

pañcaite jajñire rājan vīryavanto mahāsurāḥ |

11.2११.२

केकयेषु महात्मानः पार्थिवर्षभसत्तमाः ॥ (११।२)

kekayeṣu mahātmānaḥ pārthivarṣabhasattamāḥ ||

12.1१२.१

केतुमान् इति विख्यातो यस्ततो ऽन्यः प्रतापवान् । (१२।१)

ketumān iti vikhyāto yastato 'nyaḥ pratāpavān |

12.2१२.२

अमितौजा इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन्नृपः ॥ (१२।२)

amitaujā iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavannṛpaḥ ||

13.1१३.१

स्वर्भानुर् इति विख्यातः श्रीमान् यस्तु महासुरः । (१३।१)

svarbhānur iti vikhyātaḥ śrīmān yastu mahāsuraḥ |

13.2१३.२

उग्रसेन इति ख्यात उग्रकर्मा नराधिपः ॥ (१३।२)

ugrasena iti khyāta ugrakarmā narādhipaḥ ||

14.1१४.१

यस्त्वश्व इति विख्यातः श्रीमान् आसीन् महासुरः । (१४।१)

yastvaśva iti vikhyātaḥ śrīmān āsīn mahāsuraḥ |

14.2१४.२

अशोको नाम राजासीन् महावीर्यपराक्रमः ॥ (१४।२)

aśoko nāma rājāsīn mahāvīryaparākramaḥ ||

15.1१५.१

तस्माद् अवरजो यस्तु राजन्न् अश्वपतिः स्मृतः । (१५।१)

tasmād avarajo yastu rājann aśvapatiḥ smṛtaḥ |

15.2१५.२

दैतेयः सो ऽभवद् राजा हार्दिक्यो मनुजर्षभः ॥ (१५।२)

daiteyaḥ so 'bhavad rājā hārdikyo manujarṣabhaḥ ||

16.1१६.१

वृषपर्वेति विख्यातः श्रीमान् यस्तु महासुरः । (१६।१)

vṛṣaparveti vikhyātaḥ śrīmān yastu mahāsuraḥ |

16.2१६.२

दीर्घप्रज्ञ इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन् नृपः ॥ (१६।२)

dīrghaprajña iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavan nṛpaḥ ||

17.1१७.१

अजकस्त्वनुजो राजन् य आसीद् वृषपर्वणः । (१७।१)

ajakastvanujo rājan ya āsīd vṛṣaparvaṇaḥ |

17.2१७.२

स मल्ल इति विख्यातः पृथिव्याम् अभवन् नृपः ॥ (१७।२)

sa malla iti vikhyātaḥ pṛthivyām abhavan nṛpaḥ ||

18.1१८.१

अश्वग्रीव इति ख्यातः सत्त्ववान् यो महासुरः । (१८।१)

aśvagrīva iti khyātaḥ sattvavān yo mahāsuraḥ |

18.2१८.२

रोचमान इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन् नृपः ॥ (१८।२)

rocamāna iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavan nṛpaḥ ||

19.1१९.१

सूक्ष्मस्तु मतिमान् राजन् कीर्तिमान् यः प्रकीर्तितः । (१९।१)

sūkṣmastu matimān rājan kīrtimān yaḥ prakīrtitaḥ |

19.2१९.२

बृहन्त इति विख्यातः क्षितावासीत् स पार्थिवः ॥ (१९।२)

bṛhanta iti vikhyātaḥ kṣitāvāsīt sa pārthivaḥ ||

20.1२०.१

तुहुण्ड इति विख्यातो य आसीद् असुरोत्तमः । (२०।१)

tuhuṇḍa iti vikhyāto ya āsīd asurottamaḥ |

20.2२०.२

सेनाबिन्दुर् इति ख्यातः स बभूव नराधिपः ॥ (२०।२)

senābindur iti khyātaḥ sa babhūva narādhipaḥ ||

21.1२१.१

इसृपा नाम यस्तेषाम् असुराणां बलाधिकः । (२१।१)

isṛpā nāma yasteṣām asurāṇāṃ balādhikaḥ |

21.2२१.२

पापजिन् नाम राजासीद् भुवि विख्यातविक्रमः ॥ (२१।२)

pāpajin nāma rājāsīd bhuvi vikhyātavikramaḥ ||

22.1२२.१

एकचक्र इति ख्यात आसीद् यस्तु महासुरः । (२२।१)

ekacakra iti khyāta āsīd yastu mahāsuraḥ |

22.2२२.२

प्रतिविन्ध्य इति ख्यातो बभूव प्रथितः क्षितौ ॥ (२२।२)

prativindhya iti khyāto babhūva prathitaḥ kṣitau ||

23.1२३.१

विरूपाक्षस्तु दैतेयश्चित्रयोधी महासुरः । (२३।१)

virūpākṣastu daiteyaścitrayodhī mahāsuraḥ |

23.2२३.२

चित्रवर्मेति विख्यातः क्षितावासीत् स पार्थिवः ॥ (२३।२)

citravarmeti vikhyātaḥ kṣitāvāsīt sa pārthivaḥ ||

24.1२४.१

हरस्त्वरिहरो वीर आसीद् यो दानवोत्तमः । (२४।१)

harastvariharo vīra āsīd yo dānavottamaḥ |

24.2२४.२

सुवास्तुर् इति विख्यातः स जज्ञे मनुजर्षभः ॥ (२४।२)

suvāstur iti vikhyātaḥ sa jajñe manujarṣabhaḥ ||

25.1२५.१

अहरस्तु महातेजाः शत्रुपक्षक्षयंकरः । (२५।१)

aharastu mahātejāḥ śatrupakṣakṣayaṃkaraḥ |

25.2२५.२

बाह्लीको नाम राजा स बभूव प्रथितः क्षितौ ॥ (२५।२)

bāhlīko nāma rājā sa babhūva prathitaḥ kṣitau ||

26.1२६.१

निचन्द्रश्चन्द्रवक्त्रश्च य आसीद् असुरोत्तमः । (२६।१)

nicandraścandravaktraśca ya āsīd asurottamaḥ |

26.2२६.२

मुञ्जकेश इति ख्यातः श्रीमान् आसीत् स पार्थिवः ॥ (२६।२)

muñjakeśa iti khyātaḥ śrīmān āsīt sa pārthivaḥ ||

27.1२७.१

निकुम्भस्त्वजितः संख्ये महामतिर् अजायत । (२७।१)

nikumbhastvajitaḥ saṃkhye mahāmatir ajāyata |

27.2२७.२

भूमौ भूमिपतिः श्रेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः ॥ (२७।२)

bhūmau bhūmipatiḥ śreṣṭho devādhipa iti smṛtaḥ ||

28.1२८.१

शरभो नाम यस्तेषां दैतेयानां महासुरः । (२८।१)

śarabho nāma yasteṣāṃ daiteyānāṃ mahāsuraḥ |

28.2२८.२

पौरवो नाम राजर्षिः स बभूव नरेष्विह । (२८।२)

pauravo nāma rājarṣiḥ sa babhūva nareṣviha |

28.3२८.३

कापथस्तु महावीर्यः श्रीमान् राजन् महासुरः । (२८।३)

kāpathastu mahāvīryaḥ śrīmān rājan mahāsuraḥ |

28.4२८.४

सुपार्श्व इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः । (२८।४)

supārśva iti vikhyātaḥ kṣitau jajñe mahīpatiḥ |

28.5२८.५

क्रथस्तु राजन् राजर्षिः क्षितौ जज्ञे महासुरः । (२८।५)

krathastu rājan rājarṣiḥ kṣitau jajñe mahāsuraḥ |

28.6२८.६

पार्वतेय इति ख्यातः काञ्चनाचलसंनिभः ॥ (२८।६)

pārvateya iti khyātaḥ kāñcanācalasaṃnibhaḥ ||

29.1२९.१

द्वितीयः शलभस्तेषाम् असुराणां बभूव यः । (२९।१)

dvitīyaḥ śalabhasteṣām asurāṇāṃ babhūva yaḥ |

29.2२९.२

प्रह्रादो नाम बाह्लीकः स बभूव नराधिपः ॥ (२९।२)

prahrādo nāma bāhlīkaḥ sa babhūva narādhipaḥ ||

30.1३०.१

चन्द्रस्तु दितिजश्रेष्ठो लोके ताराधिपोपमः । (३०।१)

candrastu ditijaśreṣṭho loke tārādhipopamaḥ |

30.2३०.२

चन्द्रवर्मेति विख्यातः काम्बोजानां नराधिपः । (३०।२)

candravarmeti vikhyātaḥ kāmbojānāṃ narādhipaḥ |

30.3३०.३

अर्क इत्यभिविख्यातो यस्तु दानवपुंगवः । (३०।३)

arka ityabhivikhyāto yastu dānavapuṃgavaḥ |

30.4३०.४

ऋषिको नाम राजर्षिर् बभूव नृपसत्तमः ॥ (३०।४)

ṛṣiko nāma rājarṣir babhūva nṛpasattamaḥ ||

31.1३१.१

मृतपा इति विख्यातो य आसीद् असुरोत्तमः । (३१।१)

mṛtapā iti vikhyāto ya āsīd asurottamaḥ |

31.2३१.२

पश्चिमानूपकं विद्धि तं नृपं नृपसत्तम ॥ (३१।२)

paścimānūpakaṃ viddhi taṃ nṛpaṃ nṛpasattama ||

32.1३२.१

गविष्ठस्तु महातेजा यः प्रख्यातो महासुरः । (३२।१)

gaviṣṭhastu mahātejā yaḥ prakhyāto mahāsuraḥ |

32.2३२.२

द्रुमसेन इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन् नृपः ॥ (३२।२)

drumasena iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavan nṛpaḥ ||

33.1३३.१

मयूर इति विख्यातः श्रीमान् यस्तु महासुरः । (३३।१)

mayūra iti vikhyātaḥ śrīmān yastu mahāsuraḥ |

33.2३३.२

स विश्व इति विख्यातो बभूव पृथिवीपतिः ॥ (३३।२)

sa viśva iti vikhyāto babhūva pṛthivīpatiḥ ||

34.1३४.१

सुपर्ण इति विख्यातस्तस्माद् अवरजस्तु यः । (३४।१)

suparṇa iti vikhyātastasmād avarajastu yaḥ |

34.2३४.२

कालकीर्तिर् इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन् नृपः ॥ (३४।२)

kālakīrtir iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavan nṛpaḥ ||

35.1३५.१

चन्द्रहन्तेति यस्तेषां कीर्तितः प्रवरो ऽसुरः । (३५।१)

candrahanteti yasteṣāṃ kīrtitaḥ pravaro 'suraḥ |

35.2३५.२

शुनको नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥ (३५।२)

śunako nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ||

36.1३६.१

विनाशनस्तु चन्द्रस्य य आख्यातो महासुरः । (३६।१)

vināśanastu candrasya ya ākhyāto mahāsuraḥ |

36.2३६.२

जानकिर् नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥ (३६।२)

jānakir nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ||

37.1३७.१

दीर्घजिह्वस्तु कौरव्य य उक्तो दानवर्षभः । (३७।१)

dīrghajihvastu kauravya ya ukto dānavarṣabhaḥ |

37.2३७.२

काशिराज इति ख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपतिः ॥ (३७।२)

kāśirāja iti khyātaḥ pṛthivyāṃ pṛthivīpatiḥ ||

38.1३८.१

ग्रहं तु सुषुवे यं तं सिंही चन्द्रार्कमर्दनम् । (३८।१)

grahaṃ tu suṣuve yaṃ taṃ siṃhī candrārkamardanam |

38.2३८.२

क्राथ इत्यभिविख्यातः सो ऽभवन् मनुजाधिपः ॥ (३८।२)

krātha ityabhivikhyātaḥ so 'bhavan manujādhipaḥ ||

39.1३९.१

अनायुषस्तु पुत्राणां चतुर्णां प्रवरो ऽसुरः । (३९।१)

anāyuṣastu putrāṇāṃ caturṇāṃ pravaro 'suraḥ |

39.2३९.२

विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रो ऽभवन् नृपः ॥ (३९।२)

vikṣaro nāma tejasvī vasumitro 'bhavan nṛpaḥ ||

40.1४०.१

द्वितीयो विक्षराद्यस्तु नराधिप महासुरः । (४०।१)

dvitīyo vikṣarādyastu narādhipa mahāsuraḥ |

40.2४०.२

पांसुराष्ट्राधिप इति विश्रुतः सो ऽभवन् नृपः ॥ (४०।२)

pāṃsurāṣṭrādhipa iti viśrutaḥ so 'bhavan nṛpaḥ ||

41.1४१.१

बलवीर इति ख्यातो यस्त्वासीद् असुरोत्तमः । (४१।१)

balavīra iti khyāto yastvāsīd asurottamaḥ |

41.2४१.२

पौण्ड्रमत्स्यक इत्येव स बभूव नराधिपः ॥ (४१।२)

pauṇḍramatsyaka ityeva sa babhūva narādhipaḥ ||

42.1४२.१

वृत्र इत्यभिविख्यातो यस्तु राजन् महासुरः । (४२।१)

vṛtra ityabhivikhyāto yastu rājan mahāsuraḥ |

42.2४२.२

मणिमान् नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥ (४२।२)

maṇimān nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ||

43.1४३.१

क्रोधहन्तेति यस्तस्य बभूवावरजो ऽसुरः । (४३।१)

krodhahanteti yastasya babhūvāvarajo 'suraḥ |

43.2४३.२

दण्ड इत्यभिविख्यातः स आसीन् नृपतिः क्षितौ ॥ (४३।२)

daṇḍa ityabhivikhyātaḥ sa āsīn nṛpatiḥ kṣitau ||

44.1४४.१

क्रोधवर्धन इत्येव यस्त्वन्यः परिकीर्तितः । (४४।१)

krodhavardhana ityeva yastvanyaḥ parikīrtitaḥ |

44.2४४.२

दण्डधार इति ख्यातः सो ऽभवन् मनुजेश्वरः ॥ (४४।२)

daṇḍadhāra iti khyātaḥ so 'bhavan manujeśvaraḥ ||

45.1४५.१

कालकायास्तु ये पुत्रास्तेषाम् अष्टौ नराधिपाः । (४५।१)

kālakāyāstu ye putrāsteṣām aṣṭau narādhipāḥ |

45.2४५.२

जज्ञिरे राजशार्दूल शार्दूलसमविक्रमाः ॥ (४५।२)

jajñire rājaśārdūla śārdūlasamavikramāḥ ||

46.1४६.१

मगधेषु जयत्सेनः श्रीमान् आसीत् स पार्थिवः । (४६।१)

magadheṣu jayatsenaḥ śrīmān āsīt sa pārthivaḥ |

46.2४६.२

अष्टानां प्रवरस्तेषां कालेयानां महासुरः ॥ (४६।२)

aṣṭānāṃ pravarasteṣāṃ kāleyānāṃ mahāsuraḥ ||

47.1४७.१

द्वितीयस्तु ततस्तेषां श्रीमान् हरिहयोपमः । (४७।१)

dvitīyastu tatasteṣāṃ śrīmān harihayopamaḥ |

47.2४७.२

अपराजित इत्येव स बभूव नराधिपः ॥ (४७।२)

aparājita ityeva sa babhūva narādhipaḥ ||

48.1४८.१

तृतीयस्तु महाराज महाबाहुर् महासुरः । (४८।१)

tṛtīyastu mahārāja mahābāhur mahāsuraḥ |

48.2४८.२

निषादाधिपतिर् जज्ञे भुवि भीमपराक्रमः ॥ (४८।२)

niṣādādhipatir jajñe bhuvi bhīmaparākramaḥ ||

49.1४९.१

तेषाम् अन्यतमो यस्तु चतुर्थः परिकीर्तितः । (४९।१)

teṣām anyatamo yastu caturthaḥ parikīrtitaḥ |

49.2४९.२

श्रेणिमान् इति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः ॥ (४९।२)

śreṇimān iti vikhyātaḥ kṣitau rājarṣisattamaḥ ||

50.1५०.१

पञ्चमस्तु बभूवैषां प्रवरो यो महासुरः । (५०।१)

pañcamastu babhūvaiṣāṃ pravaro yo mahāsuraḥ |

50.2५०.२

महौजा इति विख्यातो बभूवेह परंतपः ॥ (५०।२)

mahaujā iti vikhyāto babhūveha paraṃtapaḥ ||

51.1५१.१

षष्ठस्तु मतिमान् यो वै तेषाम् आसीन् महासुरः । (५१।१)

ṣaṣṭhastu matimān yo vai teṣām āsīn mahāsuraḥ |

51.2५१.२

अभीरुर् इति विख्यातः क्षितौ राजर्षिसत्तमः । (५१।२)

abhīrur iti vikhyātaḥ kṣitau rājarṣisattamaḥ |

51.3५१.३

सप्तमस्तु बभूवैषां प्रवरो यो महासुरः ॥ (५१।३)

saptamastu babhūvaiṣāṃ pravaro yo mahāsuraḥ ||

52.1५२.१

समुद्रसेनश्च नृपस्तेषाम् एवाभवद् गणात् । (५२।१)

samudrasenaśca nṛpasteṣām evābhavad gaṇāt |

52.2५२.२

विश्रुतः सागरान्तायां क्षितौ धर्मार्थतत्त्ववित् ॥ (५२।२)

viśrutaḥ sāgarāntāyāṃ kṣitau dharmārthatattvavit ||

53.1५३.१

बृहन् नामाष्टमस्तेषां कालेयानां परंतपः । (५३।१)

bṛhan nāmāṣṭamasteṣāṃ kāleyānāṃ paraṃtapaḥ |

53.2५३.२

बभूव राजन् धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः । (५३।२)

babhūva rājan dharmātmā sarvabhūtahite rataḥ |

53.3५३.३

कुपथस्त्वथ विख्यातो दानवानां महाबलः । (५३।३)

kupathastvatha vikhyāto dānavānāṃ mahābalaḥ |

53.4५३.४

पार्वतीय इति ख्यातः काञ्चनाचलसंनिभः । (५३।४)

pārvatīya iti khyātaḥ kāñcanācalasaṃnibhaḥ |

53.5५३.५

क्रथनस्तु महावीर्यः श्रीमान् राजन् महासुरः । (५३।५)

krathanastu mahāvīryaḥ śrīmān rājan mahāsuraḥ |

53.6५३.६

सुपार्श्व इति विख्यातः क्षितौ जज्ञे महीपतिः । (५३।६)

supārśva iti vikhyātaḥ kṣitau jajñe mahīpatiḥ |

53.7५३.७

असुराणां तु यः सूर्यः श्रीमान् राजन् महासुरः । (५३।७)

asurāṇāṃ tu yaḥ sūryaḥ śrīmān rājan mahāsuraḥ |

53.8५३.८

दरदो नाम बाह्लीको वरः सर्वमहीक्षिताम् ॥ (५३।८)

darado nāma bāhlīko varaḥ sarvamahīkṣitām ||

54.1५४.१

गणः क्रोधवशो नाम यस्ते राजन् प्रकीर्तितः । (५४।१)

gaṇaḥ krodhavaśo nāma yaste rājan prakīrtitaḥ |

54.2५४.२

ततः संजज्ञिरे वीराः क्षिताविह नराधिपाः ॥ (५४।२)

tataḥ saṃjajñire vīrāḥ kṣitāviha narādhipāḥ ||

55.1५५.१

नन्दिकः कर्णवेष्टश्च सिद्धार्थः कीटकस्तथा । (५५।१)

nandikaḥ karṇaveṣṭaśca siddhārthaḥ kīṭakastathā |

55.2५५.२

सुवीरश्च सुबाहुश्च महावीरो ऽथ बाह्लिकः ॥ (५५।२)

suvīraśca subāhuśca mahāvīro 'tha bāhlikaḥ ||

56.1५६.१

क्रोधो विचित्यः सुरसः श्रीमान् नीलश्च भूमिपः । (५६।१)

krodho vicityaḥ surasaḥ śrīmān nīlaśca bhūmipaḥ |

56.2५६.२

वीरधामा च कौरव्य भूमिपालश्च नामतः ॥ (५६।२)

vīradhāmā ca kauravya bhūmipālaśca nāmataḥ ||

57.1५७.१

दन्तवक्त्रश्च नामासीद् दुर्जयश्चैव नामतः । (५७।१)

dantavaktraśca nāmāsīd durjayaścaiva nāmataḥ |

57.2५७.२

रुक्मी च नृपशार्दूलो राजा च जनमेजयः ॥ (५७।२)

rukmī ca nṛpaśārdūlo rājā ca janamejayaḥ ||

58.1५८.१

आषाढो वायुवेगश्च भूरितेजास्तथैव च । (५८।१)

āṣāḍho vāyuvegaśca bhūritejāstathaiva ca |

58.2५८.२

एकलव्यः सुमित्रश्च वाटधानो ऽथ गोमुखः ॥ (५८।२)

ekalavyaḥ sumitraśca vāṭadhāno 'tha gomukhaḥ ||

59.1५९.१

कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिस्तथैव च । (५९।१)

kārūṣakāśca rājānaḥ kṣemadhūrtistathaiva ca |

59.2५९.२

श्रुतायुर् उद्धवश्चैव बृहत्सेनस्तथैव च ॥ (५९।२)

śrutāyur uddhavaścaiva bṛhatsenastathaiva ca ||

60.1६०.१

क्षेमोग्रतीर्थः कुहरः कलिङ्गेषु नराधिपः । (६०।१)

kṣemogratīrthaḥ kuharaḥ kaliṅgeṣu narādhipaḥ |

60.2६०.२

मतिमांश्च मनुष्येन्द्र ईश्वरश्चेति विश्रुतः ॥ (६०।२)

matimāṃśca manuṣyendra īśvaraśceti viśrutaḥ ||

61.1६१.१

गणात् क्रोधवशाद् एवं राजपूगो ऽभवत् क्षितौ । (६१।१)

gaṇāt krodhavaśād evaṃ rājapūgo 'bhavat kṣitau |

61.2६१.२

जातः पुरा महाराज महाकीर्तिर् महाबलः । (६१।२)

jātaḥ purā mahārāja mahākīrtir mahābalaḥ |

61.3६१.३

कालनेमिर् इति ख्यातो दानवानां महाबलः । (६१।३)

kālanemir iti khyāto dānavānāṃ mahābalaḥ |

61.4६१.४

स कंस इति विख्यात उग्रसेनसुतो बली ॥ (६१।४)

sa kaṃsa iti vikhyāta ugrasenasuto balī ||

62.1६२.१

यस्त्वासीद् देवको नाम देवराजसमद्युतिः । (६२।१)

yastvāsīd devako nāma devarājasamadyutiḥ |

62.2६२.२

स गन्धर्वपतिर् मुख्यः क्षितौ जज्ञे नराधिपः ॥ (६२।२)

sa gandharvapatir mukhyaḥ kṣitau jajñe narādhipaḥ ||

63.1६३.१

बृहस्पतेर् बृहत्कीर्तेर् देवर्षेर् विद्धि भारत । (६३।१)

bṛhaspater bṛhatkīrter devarṣer viddhi bhārata |

63.2६३.२

अंशाद् द्रोणं समुत्पन्नं भारद्वाजम् अयोनिजम् ॥ (६३।२)

aṃśād droṇaṃ samutpannaṃ bhāradvājam ayonijam ||

64.1६४.१

धन्विनां नृपशार्दूल यः स सर्वास्त्रवित्तमः । (६४।१)

dhanvināṃ nṛpaśārdūla yaḥ sa sarvāstravittamaḥ |

64.2६४.२

बृहत्कीर्तिर् महातेजाः संजज्ञे मनुजेष्विह ॥ (६४।२)

bṛhatkīrtir mahātejāḥ saṃjajñe manujeṣviha ||

65.1६५.१

धनुर्वेदे च वेदे च यं तं वेदविदो विदुः । (६५।१)

dhanurvede ca vede ca yaṃ taṃ vedavido viduḥ |

65.2६५.२

वरिष्ठम् इन्द्रकर्माणं द्रोणं स्वकुलवर्धनम् ॥ (६५।२)

variṣṭham indrakarmāṇaṃ droṇaṃ svakulavardhanam ||

66.1६६.१

महादेवान्तकाभ्यां च कामात् क्रोधाच्च भारत । (६६।१)

mahādevāntakābhyāṃ ca kāmāt krodhācca bhārata |

66.2६६.२

एकत्वम् उपपन्नानां जज्ञे शूरः परंतपः ॥ (६६।२)

ekatvam upapannānāṃ jajñe śūraḥ paraṃtapaḥ ||

67.1६७.१

अश्वत्थामा महावीर्यः शत्रुपक्षक्षयंकरः । (६७।१)

aśvatthāmā mahāvīryaḥ śatrupakṣakṣayaṃkaraḥ |

67.2६७.२

वीरः कमलपत्राक्षः क्षितावासीन् नराधिप ॥ (६७।२)

vīraḥ kamalapatrākṣaḥ kṣitāvāsīn narādhipa ||

68.1६८.१

जज्ञिरे वसवस्त्वष्टौ गङ्गायां शंतनोः सुताः । (६८।१)

jajñire vasavastvaṣṭau gaṅgāyāṃ śaṃtanoḥ sutāḥ |

68.2६८.२

वसिष्ठस्य च शापेन नियोगाद् वासवस्य च ॥ (६८।२)

vasiṣṭhasya ca śāpena niyogād vāsavasya ca ||

69.1६९.१

तेषाम् अवरजो भीष्मः कुरूणाम् अभयंकरः । (६९।१)

teṣām avarajo bhīṣmaḥ kurūṇām abhayaṃkaraḥ |

69.2६९.२

मतिमान् वेदविद् वाग्मी शत्रुपक्षक्षयंकरः ॥ (६९।२)

matimān vedavid vāgmī śatrupakṣakṣayaṃkaraḥ ||

70.1७०.१

जामदग्न्येन रामेण यः स सर्वविदां वरः । (७०।१)

jāmadagnyena rāmeṇa yaḥ sa sarvavidāṃ varaḥ |

70.2७०.२

अयुध्यत महातेजा भार्गवेण महात्मना ॥ (७०।२)

ayudhyata mahātejā bhārgaveṇa mahātmanā ||

71.1७१.१

यस्तु राजन् कृपो नाम ब्रह्मर्षिर् अभवत् क्षितौ । (७१।१)

yastu rājan kṛpo nāma brahmarṣir abhavat kṣitau |

71.2७१.२

रुद्राणां तं गणाद् विद्धि सम्भूतम् अतिपौरुषम् ॥ (७१।२)

rudrāṇāṃ taṃ gaṇād viddhi sambhūtam atipauruṣam ||

72.1७२.१

शकुनिर् नाम यस्त्वासीद् राजा लोके महारथः । (७२।१)

śakunir nāma yastvāsīd rājā loke mahārathaḥ |

72.2७२.२

द्वापरं विद्धि तं राजन् सम्भूतम् अरिमर्दनम् ॥ (७२।२)

dvāparaṃ viddhi taṃ rājan sambhūtam arimardanam ||

73.1७३.१

सात्यकिः सत्यसंधस्तु यो ऽसौ वृष्णिकुलोद्वहः । (७३।१)

sātyakiḥ satyasaṃdhastu yo 'sau vṛṣṇikulodvahaḥ |

73.2७३.२

पक्षात् स जज्ञे मरुतां देवानाम् अरिमर्दनः ॥ (७३।२)

pakṣāt sa jajñe marutāṃ devānām arimardanaḥ ||

74.1७४.१

द्रुपदश्चापि राजर्षिस्तत एवाभवद् गणात् । (७४।१)

drupadaścāpi rājarṣistata evābhavad gaṇāt |

74.2७४.२

मानुषे नृप लोके ऽस्मिन् सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ (७४।२)

mānuṣe nṛpa loke 'smin sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||

75.1७५.१

ततश्च कृतवर्माणं विद्धि राजञ् जनाधिपम् । (७५।१)

tataśca kṛtavarmāṇaṃ viddhi rājañ janādhipam |

75.2७५.२

जातम् अप्रतिकर्माणं क्षत्रियर्षभसत्तमम् ॥ (७५।२)

jātam apratikarmāṇaṃ kṣatriyarṣabhasattamam ||

76.1७६.१

मरुतां तु गणाद् विद्धि संजातम् अरिमर्दनम् । (७६।१)

marutāṃ tu gaṇād viddhi saṃjātam arimardanam |

76.2७६.२

विराटं नाम राजर्षिं परराष्ट्रप्रतापनम् ॥ (७६।२)

virāṭaṃ nāma rājarṣiṃ pararāṣṭrapratāpanam ||

77.1७७.१

अरिष्टायास्तु यः पुत्रो हंस इत्यभिविश्रुतः । (७७।१)

ariṣṭāyāstu yaḥ putro haṃsa ityabhiviśrutaḥ |

77.2७७.२

स गन्धर्वपतिर् जज्ञे कुरुवंशविवर्धनः ॥ (७७।२)

sa gandharvapatir jajñe kuruvaṃśavivardhanaḥ ||

78.1७८.१

धृतराष्ट्र इति ख्यातः कृष्णद्वैपायनाद् अपि । (७८।१)

dhṛtarāṣṭra iti khyātaḥ kṛṣṇadvaipāyanād api |

78.2७८.२

दीर्घबाहुर् महातेजाः प्रज्ञाचक्षुर् नराधिपः । (७८।२)

dīrghabāhur mahātejāḥ prajñācakṣur narādhipaḥ |

78.3७८.३

मातुर् दोषाद् ऋषेः कोपाद् अन्ध एव व्यजायत । (७८।३)

mātur doṣād ṛṣeḥ kopād andha eva vyajāyata |

78.4७८.४

तस्यैवावरजो भ्राता महासत्त्वो महाबलः । (७८।४)

tasyaivāvarajo bhrātā mahāsattvo mahābalaḥ |

78.5७८.५

स पाण्डुर् इति विख्यातः सत्यधर्मरतः शुचिः । (७८।५)

sa pāṇḍur iti vikhyātaḥ satyadharmarataḥ śuciḥ |

78.6७८.६

मरुतां तु गणाद् वीरः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (७८।६)

marutāṃ tu gaṇād vīraḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |

78.7७८.७

पाण्डुर् जज्ञे महाभाग तव पूर्वपितामहः ॥ (७८।७)

pāṇḍur jajñe mahābhāga tava pūrvapitāmahaḥ ||

79.1७९.१

अत्रेस्तु सुमहाभागं पुत्रं पुत्रवतां वरम् । (७९।१)

atrestu sumahābhāgaṃ putraṃ putravatāṃ varam |

79.2७९.२

विदुरं विद्धि लोके ऽस्मिञ् जातं बुद्धिमतां वरम् ॥ (७९।२)

viduraṃ viddhi loke 'smiñ jātaṃ buddhimatāṃ varam ||

80.1८०.१

कलेर् अंशात् तु संजज्ञे भुवि दुर्योधनो नृपः । (८०।१)

kaler aṃśāt tu saṃjajñe bhuvi duryodhano nṛpaḥ |

80.2८०.२

दुर्बुद्धिर् दुर्मतिश्चैव कुरूणाम् अयशस्करः ॥ (८०।२)

durbuddhir durmatiścaiva kurūṇām ayaśaskaraḥ ||

81.1८१.१

जगतो यः स सर्वस्य विद्विष्टः कलिपूरुषः । (८१।१)

jagato yaḥ sa sarvasya vidviṣṭaḥ kalipūruṣaḥ |

81.2८१.२

यः सर्वां घातयामास पृथिवीं पुरुषाधमः । (८१।२)

yaḥ sarvāṃ ghātayāmāsa pṛthivīṃ puruṣādhamaḥ |

81.3८१.३

येन वैरं समुद्दीप्तं भूतान्तकरणं महत् ॥ (८१।३)

yena vairaṃ samuddīptaṃ bhūtāntakaraṇaṃ mahat ||

82.1८२.१

पौलस्त्या भ्रातरः सर्वे जज्ञिरे मनुजेष्विह । (८२।१)

paulastyā bhrātaraḥ sarve jajñire manujeṣviha |

82.2८२.२

शतं दुःशासनादीनां सर्वेषां क्रूरकर्मणाम् ॥ (८२।२)

śataṃ duḥśāsanādīnāṃ sarveṣāṃ krūrakarmaṇām ||

83.1८३.१

दुर्मुखो दुःसहश्चैव ये चान्ये नानुशब्दिताः । (८३।१)

durmukho duḥsahaścaiva ye cānye nānuśabditāḥ |

83.2८३.२

दुर्योधनसहायास्ते पौलस्त्या भरतर्षभ । (८३।२)

duryodhanasahāyāste paulastyā bharatarṣabha |

83.3८३.३

जनमेजय उवाच । (८३।३)

janamejaya uvāca

83.4८३.४

वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः । (८३।४)

vaiśyāputro yuyutsuśca dhārtarāṣṭraḥ śatādhikaḥ |

83.5८३.५

ज्येष्ठानुज्येष्ठतां चैव नामधेयानि वा विभो । (८३।५)

jyeṣṭhānujyeṣṭhatāṃ caiva nāmadheyāni vā vibho |

83.6८३.६

वैशंपायन उवाच । (८३।६)

vaiśaṃpāyana uvāca

83.7८३.७

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणाम् आनुपूर्व्येण कीर्तय । (८३।७)

dhṛtarāṣṭrasya putrāṇām ānupūrvyeṇa kīrtaya |

83.8८३.८

दुर्योधनो युयुत्सुश्च राजन् दुःशासनस्तथा । (८३।८)

duryodhano yuyutsuśca rājan duḥśāsanastathā |

83.9८३.९

दुःसहो दुःशलश्चैव दुर्मुखश्च तथापरः । (८३।९)

duḥsaho duḥśalaścaiva durmukhaśca tathāparaḥ |

83.10८३.१०

विविंशतिर् विकर्णश्च जलसंधः सुलोचनः । (८३।१०)

viviṃśatir vikarṇaśca jalasaṃdhaḥ sulocanaḥ |

83.11८३.११

विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर् दुष्प्रधर्षणः । (८३।११)

vindānuvindau durdharṣaḥ subāhur duṣpradharṣaṇaḥ |

83.12८३.१२

दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च । (८३।१२)

durmarṣaṇo durmukhaśca duṣkarṇaḥ karṇa eva ca |

83.13८३.१३

चित्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्राङ्गदश्च ह । (८३।१३)

citropacitrau citrākṣaścārucitrāṅgadaśca ha |

83.14८३.१४

दुर्मदो दुष्प्रहर्षश्च विवित्सुर् विकटः समः । (८३।१४)

durmado duṣpraharṣaśca vivitsur vikaṭaḥ samaḥ |

83.15८३.१५

ऊर्णनाभः सुनाभश्च तथा नन्दोपनन्दकौ । (८३।१५)

ūrṇanābhaḥ sunābhaśca tathā nandopanandakau |

83.16८३.१६

सेनापतिः सुषेणश्च कुण्डोदरमहोदरौ । (८३।१६)

senāpatiḥ suṣeṇaśca kuṇḍodaramahodarau |

83.17८३.१७

चित्रबाहुश्चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विमोचनः । (८३।१७)

citrabāhuścitravarmā suvarmā durvimocanaḥ |

83.18८३.१८

अयोबाहुर् महाबाहुश्चित्रचापसुकुण्डलौ । (८३।१८)

ayobāhur mahābāhuścitracāpasukuṇḍalau |

83.19८३.१९

भीमवेगो भीमबलो बलाकी बलवर्धनः । (८३।१९)

bhīmavego bhīmabalo balākī balavardhanaḥ |

83.20८३.२०

उग्रायुधो भीमशरः कनकायुर् दृढायुधः । (८३।२०)

ugrāyudho bhīmaśaraḥ kanakāyur dṛḍhāyudhaḥ |

83.21८३.२१

दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिर् अनूदरः । (८३।२१)

dṛḍhavarmā dṛḍhakṣatraḥ somakīrtir anūdaraḥ |

83.22८३.२२

जरासंधो दृढसंधः सत्यसंधः सहस्रवाक् । (८३।२२)

jarāsaṃdho dṛḍhasaṃdhaḥ satyasaṃdhaḥ sahasravāk |

83.23८३.२३

उग्रश्रवा उग्रसेनः सेनानीर् दुष्पराजयः । (८३।२३)

ugraśravā ugrasenaḥ senānīr duṣparājayaḥ |

83.24८३.२४

अपराजितः पण्डितको विशालाक्षो दुराधरः । (८३।२४)

aparājitaḥ paṇḍitako viśālākṣo durādharaḥ |

83.25८३.२५

दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुवर्चसौ । (८३।२५)

dṛḍhahastaḥ suhastaśca vātavegasuvarcasau |

83.26८३.२६

आदित्यकेतुर् बह्वाशी नागदन्तोग्रयायिनौ । (८३।२६)

ādityaketur bahvāśī nāgadantograyāyinau |

83.27८३.२७

कवची निषङ्गी पाशी दण्डधारो धनुर्ग्रहः । (८३।२७)

kavacī niṣaṅgī pāśī daṇḍadhāro dhanurgrahaḥ |

83.28८३.२८

उग्रो भीमरथो वीरो वीरबाहुर् अलोलुपः । (८३।२८)

ugro bhīmaratho vīro vīrabāhur alolupaḥ |

83.29८३.२९

अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथश्च यः । (८३।२९)

abhayo raudrakarmā ca tathā dṛḍharathaśca yaḥ |

83.30८३.३०

अनाधृष्यः कुण्डभेदी विरावी दीर्घलोचनः । (८३।३०)

anādhṛṣyaḥ kuṇḍabhedī virāvī dīrghalocanaḥ |

83.31८३.३१

दीर्घबाहुर् महाबाहुर् व्यूढोरुः कनकध्वजः । (८३।३१)

dīrghabāhur mahābāhur vyūḍhoruḥ kanakadhvajaḥ |

83.32८३.३२

कुण्डाशी विरजाश्चैव दुःशला च शताधिका । (८३।३२)

kuṇḍāśī virajāścaiva duḥśalā ca śatādhikā |

83.33८३.३३

वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च धार्तराष्ट्रः शताधिकः । (८३।३३)

vaiśyāputro yuyutsuśca dhārtarāṣṭraḥ śatādhikaḥ |

83.34८३.३४

एतद् एकशतं राजन् कन्या चैका प्रकीर्तिता । (८३।३४)

etad ekaśataṃ rājan kanyā caikā prakīrtitā |

83.35८३.३५

नामधेयानुपूर्व्या च ज्येष्ठानुज्येष्ठतां विदुः । (८३।३५)

nāmadheyānupūrvyā ca jyeṣṭhānujyeṣṭhatāṃ viduḥ |

83.36८३.३६

सर्वे त्वतिरथाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः । (८३।३६)

sarve tvatirathāḥ śūrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ |

83.37८३.३७

सर्वे वेदविदश्चैव राजशास्त्रे च पारगाः । (८३।३७)

sarve vedavidaścaiva rājaśāstre ca pāragāḥ |

83.38८३.३८

सर्वे संसर्गविद्यासु विद्याभिजनशोभिनः । (८३।३८)

sarve saṃsargavidyāsu vidyābhijanaśobhinaḥ |

83.39८३.३९

सर्वेषाम् अनुरूपाश्च कृता दारा महीपते । (८३।३९)

sarveṣām anurūpāśca kṛtā dārā mahīpate |

83.40८३.४०

दुःशलां चैव समये सिन्धुराजाय कौरवः । (८३।४०)

duḥśalāṃ caiva samaye sindhurājāya kauravaḥ |

83.41८३.४१

जयद्रथाय प्रददौ सौबलानुमते तदा ॥ (८३।४१)

jayadrathāya pradadau saubalānumate tadā ||

84.1८४.१

धर्मस्यांशं तु राजानं विद्धि राजन् युधिष्ठिरम् । (८४।१)

dharmasyāṃśaṃ tu rājānaṃ viddhi rājan yudhiṣṭhiram |

84.2८४.२

भीमसेनं तु वातस्य देवराजस्य चार्जुनम् ॥ (८४।२)

bhīmasenaṃ tu vātasya devarājasya cārjunam ||

85.1८५.१

अश्विनोस्तु तथैवांशौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि । (८५।१)

aśvinostu tathaivāṃśau rūpeṇāpratimau bhuvi |

85.2८५.२

नकुलः सहदेवश्च सर्वलोकमनोहरौ ॥ (८५।२)

nakulaḥ sahadevaśca sarvalokamanoharau ||

86.1८६.१

यः सुवर्चा इति ख्यातः सोमपुत्रः प्रतापवान् । (८६।१)

yaḥ suvarcā iti khyātaḥ somaputraḥ pratāpavān |

86.2८६.२

अभिमन्युर् बृहत्कीर्तिर् अर्जुनस्य सुतो ऽभवत् । (८६।२)

abhimanyur bṛhatkīrtir arjunasya suto 'bhavat |

86.3८६.३

यस्यावतरणे राजन् सुरान् सोमो ऽब्रवीद् वचः । (८६।३)

yasyāvataraṇe rājan surān somo 'bravīd vacaḥ |

86.4८६.४

नाहं दद्यां प्रियं पुत्रं प्रेयांसम् अपि जीवितात् । (८६।४)

nāhaṃ dadyāṃ priyaṃ putraṃ preyāṃsam api jīvitāt |

86.5८६.५

समयः क्रियताम् एष न शक्यम् अतिवर्तितुम् । (८६।५)

samayaḥ kriyatām eṣa na śakyam ativartitum |

86.6८६.६

सुरकार्यं हि नः कार्यम् असुराणां क्षितौ वधः । (८६।६)

surakāryaṃ hi naḥ kāryam asurāṇāṃ kṣitau vadhaḥ |

86.7८६.७

तत्र यास्यत्ययं वर्चा न च स्थास्यति मे चिरम् । (८६।७)

tatra yāsyatyayaṃ varcā na ca sthāsyati me ciram |

86.8८६.८

ऐन्द्रिर् नरस्तु भविता यस्य नारायणः सखा । (८६।८)

aindrir narastu bhavitā yasya nārāyaṇaḥ sakhā |

86.9८६.९

सो ऽर्जुनेत्यभिविख्यातः पाण्डोः पुत्रः प्रतापवान् । (८६।९)

so 'rjunetyabhivikhyātaḥ pāṇḍoḥ putraḥ pratāpavān |

86.10८६.१०

तस्यायं भविता पुत्रो बालो भुवि महारथः । (८६।१०)

tasyāyaṃ bhavitā putro bālo bhuvi mahārathaḥ |

86.11८६.११

तत्र षोडश वर्षाणि स्थास्यत्यमरसत्तमाः । (८६।११)

tatra ṣoḍaśa varṣāṇi sthāsyatyamarasattamāḥ |

86.12८६.१२

अस्य षोडशवर्षस्य स संग्रामो भविष्यति । (८६।१२)

asya ṣoḍaśavarṣasya sa saṃgrāmo bhaviṣyati |

86.13८६.१३

यत्रांशा वः करिष्यन्ति कर्म दानवसूदनम् । (८६।१३)

yatrāṃśā vaḥ kariṣyanti karma dānavasūdanam |

86.14८६.१४

नरनारायणाभ्यां तु स संग्रामो विनाकृतः । (८६।१४)

naranārāyaṇābhyāṃ tu sa saṃgrāmo vinākṛtaḥ |

86.15८६.१५

चक्रव्यूहं समास्थाय योधयिष्यन्ति चासुराः । (८६।१५)

cakravyūhaṃ samāsthāya yodhayiṣyanti cāsurāḥ |

86.16८६.१६

विमुखाञ्शात्रवान् सर्वान् कारयिष्यति मे सुतः । (८६।१६)

vimukhāñśātravān sarvān kārayiṣyati me sutaḥ |

86.17८६.१७

बालः प्रविश्य तं व्यूहम् अभेद्यं विचरिष्यति । (८६।१७)

bālaḥ praviśya taṃ vyūham abhedyaṃ vicariṣyati |

86.18८६.१८

महारथानां वीराणां कदनं च करिष्यति । (८६।१८)

mahārathānāṃ vīrāṇāṃ kadanaṃ ca kariṣyati |

86.19८६.१९

सर्वेषां चैव शत्रूणां चतुर्थांशं नयिष्यति । (८६।१९)

sarveṣāṃ caiva śatrūṇāṃ caturthāṃśaṃ nayiṣyati |

86.20८६.२०

दिनार्धेन महाबाहुः प्रेतराजपुरं प्रति । (८६।२०)

dinārdhena mahābāhuḥ pretarājapuraṃ prati |

86.21८६.२१

ततो महारथैर् वीरैः समेत्य बहुभी रणे । (८६।२१)

tato mahārathair vīraiḥ sametya bahubhī raṇe |

86.22८६.२२

दिनक्षये महाबाहुर् मया भूयः समेष्यति । (८६।२२)

dinakṣaye mahābāhur mayā bhūyaḥ sameṣyati |

86.23८६.२३

एकं वंशकरं वीरं पुत्रं वै जनयिष्यति । (८६।२३)

ekaṃ vaṃśakaraṃ vīraṃ putraṃ vai janayiṣyati |

86.24८६.२४

प्रनष्टं भारतं वंशं स भूयो धारयिष्यति । (८६।२४)

pranaṣṭaṃ bhārataṃ vaṃśaṃ sa bhūyo dhārayiṣyati |

86.25८६.२५

एतत् सोमवचः श्रुत्वा तथास्त्विति दिवौकसः । (८६।२५)

etat somavacaḥ śrutvā tathāstviti divaukasaḥ |

86.26८६.२६

प्रत्यूचुः सहिताः सर्वे ताराधिपम् अपूजयन् । (८६।२६)

pratyūcuḥ sahitāḥ sarve tārādhipam apūjayan |

86.27८६.२७

एवं ते कथितं राजंस्तव जन्म पितुः पितुः ॥ (८६।२७)

evaṃ te kathitaṃ rājaṃstava janma pituḥ pituḥ ||

87.1८७.१

अग्नेर् अंशं तु विद्धि त्वं धृष्टद्युम्नं महारथम् । (८७।१)

agner aṃśaṃ tu viddhi tvaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ mahāratham |

87.2८७.२

शिखण्डिनम् अथो राजन् स्त्रीपुंसं विद्धि राक्षसम् ॥ (८७।२)

śikhaṇḍinam atho rājan strīpuṃsaṃ viddhi rākṣasam ||

88.1८८.१

द्रौपदेयाश्च ये पञ्च बभूवुर् भरतर्षभ । (८८।१)

draupadeyāśca ye pañca babhūvur bharatarṣabha |

88.2८८.२

विश्वेदेवगणान् राजंस्तान् विद्धि भरतर्षभ । (८८।२)

viśvedevagaṇān rājaṃstān viddhi bharatarṣabha |

88.3८८.३

भीमसेनाद् राक्षसेन्द्रो गुह्यकेभ्यस्त्वजायत । (८८।३)

bhīmasenād rākṣasendro guhyakebhyastvajāyata |

88.4८८.४

जयस्य परिरक्षार्थं स हि सृष्टो महात्मना । (८८।४)

jayasya parirakṣārthaṃ sa hi sṛṣṭo mahātmanā |

88.5८८.५

सर्वेषां देवताभागं दत्त्वा विद्धि महीपते । (८८।५)

sarveṣāṃ devatābhāgaṃ dattvā viddhi mahīpate |

88.6८८.६

प्रतिविन्ध्यः सुतसोमः श्रुतकीर्तिस्तथापरः । (८८।६)

prativindhyaḥ sutasomaḥ śrutakīrtistathāparaḥ |

88.7८८.७

नाकुलिश्च शतानीकः श्रुतसेनश्च वीर्यवान् । (८८।७)

nākuliśca śatānīkaḥ śrutasenaśca vīryavān |

88.8८८.८

शूरो नाम यदुश्रेष्ठो वसुदेवपिताभवत् । (८८।८)

śūro nāma yaduśreṣṭho vasudevapitābhavat |

88.9८८.९

तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणासदृशी भुवि । (८८।९)

tasya kanyā pṛthā nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi |

88.10८८.१०

पितुः स्वस्रीयपुत्राय सो ऽनपत्याय वीर्यवान् । (८८।१०)

pituḥ svasrīyaputrāya so 'napatyāya vīryavān |

88.11८८.११

अग्रम् अग्रे प्रतिज्ञाय स्वस्यापत्यस्य वै तदा । (८८।११)

agram agre pratijñāya svasyāpatyasya vai tadā |

88.12८८.१२

अग्रजातेति तां कन्यां शूरो ऽनुग्रहकाङ्क्षया । (८८।१२)

agrajāteti tāṃ kanyāṃ śūro 'nugrahakāṅkṣayā |

88.13८८.१३

अददत् कुन्तिभोजाय स तां दुहितरं तदा । (८८।१३)

adadat kuntibhojāya sa tāṃ duhitaraṃ tadā |

88.14८८.१४

सा नियुक्ता पितुर् गेहे ब्राह्मणातिथिपूजने । (८८।१४)

sā niyuktā pitur gehe brāhmaṇātithipūjane |

88.15८८.१५

उग्रं पर्यचरद् घोरं ब्राह्मणं संशितव्रतम् । (८८।१५)

ugraṃ paryacarad ghoraṃ brāhmaṇaṃ saṃśitavratam |

88.16८८.१६

निगूढनिश्चयं धर्मे यं तं दुर्वाससं विदुः । (८८।१६)

nigūḍhaniścayaṃ dharme yaṃ taṃ durvāsasaṃ viduḥ |

88.17८८.१७

तम् उग्रं शंसितात्मानं सर्वयत्नैर् अतोषयत् । (८८।१७)

tam ugraṃ śaṃsitātmānaṃ sarvayatnair atoṣayat |

88.18८८.१८

तुष्टो ऽभिचारसंयुक्तम् आचचक्षे यथाविधि । (८८।१८)

tuṣṭo 'bhicārasaṃyuktam ācacakṣe yathāvidhi |

88.19८८.१९

उवाच चैनां भगवान् प्रीतो ऽस्मि सुभगे तव । (८८।१९)

uvāca caināṃ bhagavān prīto 'smi subhage tava |

88.20८८.२०

यं यं देवं त्वम् एतेन मन्त्रेणावाहयिष्यसि । (८८।२०)

yaṃ yaṃ devaṃ tvam etena mantreṇāvāhayiṣyasi |

88.21८८.२१

तस्य तस्य प्रसादात् त्वं देवि पुत्राञ् जनिष्यसि । (८८।२१)

tasya tasya prasādāt tvaṃ devi putrāñ janiṣyasi |

88.22८८.२२

एवम् उक्ता च सा बाला तदा कौतूहलान्विता । (८८।२२)

evam uktā ca sā bālā tadā kautūhalānvitā |

88.23८८.२३

कन्या सती देवम् अर्कम् आजुहाव यशस्विनी । (८८।२३)

kanyā satī devam arkam ājuhāva yaśasvinī |

88.24८८.२४

प्रकाशकर्मा तपनस्तस्यां गर्भं दधौ तदा । (८८।२४)

prakāśakarmā tapanastasyāṃ garbhaṃ dadhau tadā |

88.25८८.२५

अजीजनत् सुतं चास्यां सर्वशस्त्रभृतां वरम् । (८८।२५)

ajījanat sutaṃ cāsyāṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam |

88.26८८.२६

सकुण्डलं सकवचं देवगर्भं श्रियान्वितम् । (८८।२६)

sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ devagarbhaṃ śriyānvitam |

88.27८८.२७

दिवाकरसमं दीप्त्या चारुसर्वाङ्गभूषणम् । (८८।२७)

divākarasamaṃ dīptyā cārusarvāṅgabhūṣaṇam |

88.28८८.२८

निगूहयन्ती जातं वै बन्धुपक्षभयात् तदा । (८८।२८)

nigūhayantī jātaṃ vai bandhupakṣabhayāt tadā |

88.29८८.२९

उत्ससर्ज जले कुन्ती तं कुमारं यशस्विनम् । (८८।२९)

utsasarja jale kuntī taṃ kumāraṃ yaśasvinam |

88.30८८.३०

तम् उत्सृष्टं जले गर्भं राधाभर्ता महायशाः । (८८।३०)

tam utsṛṣṭaṃ jale garbhaṃ rādhābhartā mahāyaśāḥ |

88.31८८.३१

राधायाः कल्पयामास पुत्रं सो ऽधिरथस्तदा । (८८।३१)

rādhāyāḥ kalpayāmāsa putraṃ so 'dhirathastadā |

88.32८८.३२

चक्रतुर् नामधेयं च तस्य बालस्य तावुभौ । (८८।३२)

cakratur nāmadheyaṃ ca tasya bālasya tāvubhau |

88.33८८.३३

दम्पती वसुषेणेति दिक्षु सर्वासु विश्रुतम् । (८८।३३)

dampatī vasuṣeṇeti dikṣu sarvāsu viśrutam |

88.34८८.३४

स वर्धमानो बलवान् सर्वास्त्रेषूत्तमो ऽभवत् । (८८।३४)

sa vardhamāno balavān sarvāstreṣūttamo 'bhavat |

88.35८८.३५

आ पृष्ठतापाच्च तदा जजाप जपतां वरः । (८८।३५)

ā pṛṣṭhatāpācca tadā jajāpa japatāṃ varaḥ |

88.36८८.३६

यस्मिन् काले जपन्न् आस्ते धीमान् सत्यपराक्रमः । (८८।३६)

yasmin kāle japann āste dhīmān satyaparākramaḥ |

88.37८८.३७

नादेयं ब्राह्मणेष्वासीत् तस्मिन् काले महात्मनः । (८८।३७)

nādeyaṃ brāhmaṇeṣvāsīt tasmin kāle mahātmanaḥ |

88.38८८.३८

तम् इन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा पुत्रार्थे भूतभावनः । (८८।३८)

tam indro brāhmaṇo bhūtvā putrārthe bhūtabhāvanaḥ |

88.39८८.३९

ययाचे कुण्डले वीरं कवचं च सहाङ्गजम् । (८८।३९)

yayāce kuṇḍale vīraṃ kavacaṃ ca sahāṅgajam |

88.40८८.४०

उत्कृत्य कर्णो ह्यददत् कुण्डले कवचं च तत् । (८८।४०)

utkṛtya karṇo hyadadat kuṇḍale kavacaṃ ca tat |

88.41८८.४१

शक्तिं शक्रो ऽददत् तस्मै विस्मितश्चेदम् अब्रवीत् । (८८।४१)

śaktiṃ śakro 'dadat tasmai vismitaścedam abravīt |

88.42८८.४२

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । (८८।४२)

devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasām |

88.43८८.४३

यस्मिन् क्षेप्स्यसि दुर्धर्ष स एको न भविष्यति । (८८।४३)

yasmin kṣepsyasi durdharṣa sa eko na bhaviṣyati |

88.44८८.४४

पुरा नाम तु तस्यासीद् वसुषेणेति विश्रुतम् । (८८।४४)

purā nāma tu tasyāsīd vasuṣeṇeti viśrutam |

88.45८८.४५

ततो वैकर्तनः कर्णः कर्मणा तेन सो ऽभवत् ॥ (८८।४५)

tato vaikartanaḥ karṇaḥ karmaṇā tena so 'bhavat ||

89.1८९.१

आमुक्तकवचः कर्णो यस्तु जज्ञे महारथः । (८९।१)

āmuktakavacaḥ karṇo yastu jajñe mahārathaḥ |

89.2८९.२

कर्ण इत्यभिविख्यातः पृथायाः प्रथमः सुतः । (८९।२)

karṇa ityabhivikhyātaḥ pṛthāyāḥ prathamaḥ sutaḥ |

89.3८९.३

स तु सूतकुले वीरो ववृधे राजसत्तम । (८९।३)

sa tu sūtakule vīro vavṛdhe rājasattama |

89.4८९.४

कर्णं नरवरश्रेष्ठं श्रेष्ठं सर्वधनुष्मताम् । (८९।४)

karṇaṃ naravaraśreṣṭhaṃ śreṣṭhaṃ sarvadhanuṣmatām |

89.5८९.५

दुर्योधनस्य सचिवं मन्त्रिणं शकुनेः समम् । (८९।५)

duryodhanasya sacivaṃ mantriṇaṃ śakuneḥ samam |

89.6८९.६

दिवाकरस्य तं विद्धि देवस्यांशम् अनुत्तमम् ॥ (८९।६)

divākarasya taṃ viddhi devasyāṃśam anuttamam ||

90.1९०.१

यस्तु नारायणो नाम देवदेवः सनातनः । (९०।१)

yastu nārāyaṇo nāma devadevaḥ sanātanaḥ |

90.2९०.२

वशिता सर्वभूतानां संहर्ता चापराजितः । (९०।२)

vaśitā sarvabhūtānāṃ saṃhartā cāparājitaḥ |

90.3९०.३

तस्यांशो मानुषेष्वासीद् वासुदेवः प्रतापवान् ॥ (९०।३)

tasyāṃśo mānuṣeṣvāsīd vāsudevaḥ pratāpavān ||

91.1९१.१

शेषस्यांशस्तु नागस्य बलदेवो महाबलः । (९१।१)

śeṣasyāṃśastu nāgasya baladevo mahābalaḥ |

91.2९१.२

सनत्कुमारं प्रद्युम्नं विद्धि राजन् महौजसम् ॥ (९१।२)

sanatkumāraṃ pradyumnaṃ viddhi rājan mahaujasam ||

92.1९२.१

एवम् अन्ये मनुष्येन्द्र बहवो ऽंशा दिवौकसाम् । (९२।१)

evam anye manuṣyendra bahavo 'ṃśā divaukasām |

92.2९२.२

जज्ञिरे वसुदेवस्य कुले कुलविवर्धनाः ॥ (९२।२)

jajñire vasudevasya kule kulavivardhanāḥ ||

93.1९३.१

गणस्त्वप्सरसां यो वै मया राजन् प्रकीर्तितः । (९३।१)

gaṇastvapsarasāṃ yo vai mayā rājan prakīrtitaḥ |

93.2९३.२

तस्य भागः क्षितौ जज्ञे नियोगाद् वासवस्य च ॥ (९३।२)

tasya bhāgaḥ kṣitau jajñe niyogād vāsavasya ca ||

94.1९४.१

तानि षोडश देवीनां सहस्राणि नराधिप । (९४।१)

tāni ṣoḍaśa devīnāṃ sahasrāṇi narādhipa |

94.2९४.२

बभूवुर् मानुषे लोके नारायणपरिग्रहः ॥ (९४।२)

babhūvur mānuṣe loke nārāyaṇaparigrahaḥ ||

95.1९५.१

श्रियस्तु भागः संजज्ञे रत्यर्थं पृथिवीतले । (९५।१)

śriyastu bhāgaḥ saṃjajñe ratyarthaṃ pṛthivītale |

95.2९५.२

भीष्मकस्य कुले साध्वी रुक्मिणी नाम नामतः । (९५।२)

bhīṣmakasya kule sādhvī rukmiṇī nāma nāmataḥ |

95.3९५.३

द्रौपदी त्वथ संजज्ञे शचीभागाद् अनिन्दिता । (९५।३)

draupadī tvatha saṃjajñe śacībhāgād aninditā |

95.4९५.४

द्रुपदस्य कुले कन्या वेदिमध्याद् अनिन्दिता ॥ (९५।४)

drupadasya kule kanyā vedimadhyād aninditā ||

96.1९६.१

नातिह्रस्वा न महती नीलोत्पलसुगन्धिनी । (९६।१)

nātihrasvā na mahatī nīlotpalasugandhinī |

96.2९६.२

पद्मायताक्षी सुश्रोणी असितायतमूर्धजा ॥ (९६।२)

padmāyatākṣī suśroṇī asitāyatamūrdhajā ||

97.1९७.१

सर्वलक्षणसम्पन्ना वैडूर्यमणिसंनिभा । (९७।१)

sarvalakṣaṇasampannā vaiḍūryamaṇisaṃnibhā |

97.2९७.२

पञ्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथिनी रहः ॥ (९७।२)

pañcānāṃ puruṣendrāṇāṃ cittapramathinī rahaḥ ||

98.1९८.१

सिद्धिर् धृतिश्च ये देव्यौ पञ्चानां मातरौ तु ते । (९८।१)

siddhir dhṛtiśca ye devyau pañcānāṃ mātarau tu te |

98.2९८.२

कुन्ती माद्री च जज्ञाते मतिस्तु सुबलात्मजा ॥ (९८।२)

kuntī mādrī ca jajñāte matistu subalātmajā ||

99.1९९.१

इति देवासुराणां ते गन्धर्वाप्सरसां तथा । (९९।१)

iti devāsurāṇāṃ te gandharvāpsarasāṃ tathā |

99.2९९.२

अंशावतरणं राजन् राक्षसानां च कीर्तितम् ॥ (९९।२)

aṃśāvataraṇaṃ rājan rākṣasānāṃ ca kīrtitam ||

100.1१००.१

ये पृथिव्यां समुद्भूता राजानो युद्धदुर्मदाः । (१००।१)

ye pṛthivyāṃ samudbhūtā rājāno yuddhadurmadāḥ |

100.2१००.२

महात्मानो यदूनां च ये जाता विपुले कुले । (१००।२)

mahātmāno yadūnāṃ ca ye jātā vipule kule |

100.3१००.३

ये च यस्मिन् कुले जाता राजानो भूरितेजसः । (१००।३)

ye ca yasmin kule jātā rājāno bhūritejasaḥ |

100.4१००.४

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मया ते परिकीर्तिताः । (१००।४)

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā mayā te parikīrtitāḥ |

100.5१००.५

एते तु मुख्याः कथिता मया ते राजसत्तम ॥ (१००।५)

ete tu mukhyāḥ kathitā mayā te rājasattama ||

101.1१०१.१

धन्यं यशस्यं पुत्रीयम् आयुष्यं विजयावहम् । (१०१।१)

dhanyaṃ yaśasyaṃ putrīyam āyuṣyaṃ vijayāvaham |

101.2१०१.२

इदम् अंशावतरणं श्रोतव्यम् अनसूयता ॥ (१०१।२)

idam aṃśāvataraṇaṃ śrotavyam anasūyatā ||

102.1१०२.१

अंशावतरणं श्रुत्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् । (१०२।१)

aṃśāvataraṇaṃ śrutvā devagandharvarakṣasām |

102.2१०२.२

प्रभवाप्ययवित् प्राज्ञो न कृच्छ्रेष्ववसीदति ॥ (१०२।२)

prabhavāpyayavit prājño na kṛcchreṣvavasīdati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 61

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit