अर्जुनः । (१।१)

ऋष्योस्तु यत्कृते वैरं विश्वामित्रवसिष्ठयोः । (१।२)

बभूव गन्धर्वपते ब्रूहि तत् सर्वम् एव च । (१।३)

माहात्म्यं च वसिष्ठस्य ब्राह्मण्यं ब्रह्मतेजसः । (१।४)

विश्वामित्रस्य च तथा क्षत्रियस्य महात्मनः । (१।५)

न शृण्वानस्त्वहं तृप्तिम् उपगच्छामि खेचर । (१।६)

आख्याहि गन्धर्वपते विचित्राणीह भाषसे । (१।७)

माहात्म्यं च वसिष्ठस्य विश्वामित्रस्य भाषसे ॥ (१।८)

गन्धर्व उवाच । (२।१)

कल्माषपाद इत्यस्मिंल्लोके राजा बभूव ह । (२।२)

इक्ष्वाकुवंशजः पार्थ तेजसासदृशो भुवि । (२।३)

नास्ति तत्र महाराज वैश्वानरसमद्युतेः ॥ (२।४)

स कदाचिद् वनं राजा मृगयां निर्ययौ पुरात् । (३।१)

मृगान् विध्यन् वराहांश्च चचार रिपुमर्दनः । (३।२)

तस्मिन् वने महाघोरे खड्गांश्च बहुशो ऽहनत् । (३।३)

हत्वा च सुचिरं श्रान्तो राजा निववृते ततः । (३।४)

अकामयत् तं याज्यार्थे विश्वामित्रः प्रतापवान् ॥ (३।५)

स तु राजा महात्मानं वासिष्ठम् ऋषिसत्तमम् । (४।१)

तृषार्तश्च क्षुधार्तश्च एकायनगतः पथि ॥ (४।२)

अपश्यद् अजितः संख्ये मुनिं प्रतिमुखागतम् । (५।१)

शक्तिं नाम महाभागं वसिष्ठकुलनन्दनम् । (५।२)

ज्येष्ठं पुत्रशतात् पुत्रं वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ (५।३)

अपगच्छ पथो ऽस्माकम् इत्येवं पार्थिवो ऽब्रवीत् । (६।१)

तथा ऋषिर् उवाचैनं सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया गिरा । (६।२)

मम पन्था महाराज धर्म एष सनातनः । (६।३)

राज्ञा सर्वेषु धर्मेषु देयः पन्था द्विजातये । (६।४)

एवं परस्परं तौ तु पथो ऽर्थं वाक्यम् ऊचतुः । (६।५)

अपसर्पापसर्पेति वागुत्तरम् अकुर्वताम् ॥ (६।६)

ऋषिस्तु नापचक्राम तस्मिन् धर्मपथे स्थितः । (७।१)

नापि राजा मुनेर् मानात् क्रोधाच्चापि जगाम ह ॥ (७।२)

अमुञ्चन्तं तु पन्थानं तम् ऋषिं नृपसत्तमः । (८।१)

जघान कशया मोहात् तदा राक्षसवन् मुनिम् ॥ (८।२)

कशाप्रहाराभिहतस्ततः स मुनिसत्तमः । (९।१)

तं शशाप नृपश्रेष्ठं वासिष्ठः क्रोधमूर्छितः ॥ (९।२)

हंसि राक्षसवद् यस्माद् राजापसद तापसम् । (१०।१)

तस्मात् त्वम् अद्य प्रभृति पुरुषादो भविष्यसि ॥ (१०।२)

मनुष्यपिशिते सक्तश्चरिष्यसि महीम् इमाम् । (११।१)

गच्छ राजाधमेत्युक्तः शक्तिना वीर्यशक्तिना ॥ (११।२)

ततो याज्यनिमित्तं तु विश्वामित्रवसिष्ठयोः । (१२।१)

वैरम् आसीत् तदा तं तु विश्वामित्रो ऽन्वपद्यत ॥ (१२।२)

तयोर् विवदतोर् एवं समीपम् उपचक्रमे । (१३।१)

ऋषिर् उग्रतपाः पार्थ विश्वामित्रः प्रतापवान् ॥ (१३।२)

ततः स बुबुधे पश्चात् तम् ऋषिं नृपसत्तमः । (१४।१)

ऋषेः पुत्रं वसिष्ठस्य वसिष्ठम् इव तेजसा ॥ (१४।२)

अन्तर्धाय तदात्मानं विश्वामित्रो ऽपि भारत । (१५।१)

तावुभावुपचक्राम चिकीर्षन्न् आत्मनः प्रियम् ॥ (१५।२)

स तु शप्तस्तदा तेन शक्तिना वै नृपोत्तमः । (१६।१)

तस्थौ तत्र च राजा तु सविषादो बभूव ह । (१६।२)

शापान्तो द्वादशे वर्षे तव राजन् भविष्यति । (१६।३)

उक्तस्तु शक्तिणा राजा स तु तत्रैव संस्थितः । (१६।४)

जगाम शरणं शक्तिं प्रसादयितुम् अर्हयन् ॥ (१६।५)

तस्य भावं विदित्वा स नृपतेः कुरुनन्दन । (१७।१)

विश्वामित्रस्ततो रक्ष आदिदेश नृपं प्रति ॥ (१७।२)

स शापात् तस्य विप्रर्षेर् विश्वामित्रस्य चाज्ञया । (१८।१)

राक्षसः किंकरो नाम विवेश नृपतिं तदा ॥ (१८।२)

रक्षसा तु गृहीतं तं विदित्वा स मुनिस्तदा । (१९।१)

विश्वामित्रो ऽप्यपक्रामत् तस्माद् देशाद् अरिंदम ॥ (१९।२)

ततः स नृपतिर् विद्वान् रक्षन्न् आत्मानम् आत्मना । (२०।१)

बलवत् पीड्यमानो ऽपि रक्षसान्तर्गतेन ह ॥ (२०।२)

ददर्श तं द्विजः कश्चिद् राजानं प्रस्थितं पुनः । (२१।१)

ययाचे क्षुधितश्चैनं समांसं भोजनं तदा ॥ (२१।२)

तम् उवाचाथ राजर्षिर् द्विजं मित्रसहस्तदा । (२२।१)

आस्स्व ब्रह्मंस्त्वम् अत्रैव मुहूर्तम् इति सान्त्वयन् ॥ (२२।२)

निवृत्तः प्रतिदास्यामि भोजनं ते यथेप्सितम् । (२३।१)

इत्युक्त्वा प्रययौ राजा तस्थौ च द्विजसत्तमः ॥ (२३।२)

अन्तर्गतं तु तद् राज्ञस्तदा ब्राह्मणभाषितम् । (२४।१)

सो ऽन्तःपुरं प्रविश्याथ संविवेश नराधिपः । (२४।२)

ततो राजा परिक्रम्य यथाकामं यथासुखम् । (२४।३)

निवृत्तो ऽन्तःपुरं पार्थ प्रविवेश महामनाः ॥ (२४।४)

ततो ऽर्धरात्र उत्थाय सूदम् आनाय्य सत्वरम् । (२५।१)

उवाच राजा संस्मृत्य ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुतम् ॥ (२५।२)

गच्छामुष्मिन्न् असौ देशे ब्राह्मणो मां प्रतीक्षते । (२६।१)

अन्नार्थी त्वं तम् अन्नेन समांसेनोपपादय ॥ (२६।२)

एवम् उक्तस्तदा सूदः सो ऽनासाद्यामिषं क्वचित् । (२७।१)

निवेदयामास तदा तस्मै राज्ञे व्यथान्वितः ॥ (२७।२)

राजा तु रक्षसाविष्टः सूदम् आह गतव्यथः । (२८।१)

अप्येनं नरमांसेन भोजयेति पुनः पुनः ॥ (२८।२)

तथेत्युक्त्वा ततः सूदः संस्थानं वध्यघातिनाम् । (२९।१)

गत्वा जहार त्वरितो नरमांसम् अपेतभीः ॥ (२९।२)

स तत् संस्कृत्य विधिवद् अन्नोपहितम् आशु वै । (३०।१)

तस्मै प्रादाद् ब्राह्मणाय क्षुधिताय तपस्विने ॥ (३०।२)

स सिद्धचक्षुषा दृष्ट्वा तदन्नं द्विजसत्तमः । (३१।१)

अभोज्यम् इदम् इत्याह क्रोधपर्याकुलेक्षणः ॥ (३१।२)

यस्माद् अभोज्यम् अन्नं मे ददाति स नराधिपः । (३२।१)

तस्मात् तस्यैव मूढस्य भविष्यत्यत्र लोलुपा ॥ (३२।२)

सक्तो मानुषमांसेषु यथोक्तः शक्तिना पुरा । (३३।१)

उद्वेजनीयो भूतानां चरिष्यति महीम् इमाम् ॥ (३३।२)

द्विर् अनुव्याहृते राज्ञः स शापो बलवान् अभूत् । (३४।१)

रक्षोबलसमाविष्टो विसंज्ञश्चाभवत् तदा ॥ (३४।२)

ततः स नृपतिश्रेष्ठो राक्षसोपहतेन्द्रियः । (३५।१)

उवाच शक्तिं तं दृष्ट्वा नचिराद् इव भारत ॥ (३५।२)

यस्माद् असदृशः शापः प्रयुक्तो ऽयं त्वया मयि । (३६।१)

तस्मात् त्वत्तः प्रवर्तिष्ये खादितुं मानुषान् अहम् ॥ (३६।२)

एवम् उक्त्वा ततः सद्यस्तं प्राणैर् विप्रयुज्य सः । (३७।१)

शक्तिनं भक्षयामास व्याघ्रः पशुम् इवेप्सितम् ॥ (३७।२)

शक्तिनं तु हतं दृष्ट्वा विश्वामित्रस्ततः पुनः । (३८।१)

वसिष्ठस्यैव पुत्रेषु तद् रक्षः संदिदेश ह ॥ (३८।२)

स ताञ् शतावरान् पुत्रान् वसिष्ठस्य महात्मनः । (३९।१)

भक्षयामास संक्रुद्धः सिंहः क्षुद्रमृगान् इव ॥ (३९।२)

वसिष्ठो घातिताञ्श्रुत्वा विश्वामित्रेण तान् सुतान् । (४०।१)

धारयामास तं शोकं महाद्रिर् इव मेदिनीम् ॥ (४०।२)

चक्रे चात्मविनाशाय बुद्धिं स मुनिसत्तमः । (४१।१)

न त्वेव कुशिकोच्छेदं मेने मतिमतां वरः ॥ (४१।२)

स मेरुकूटाद् आत्मानं मुमोच भगवान् ऋषिः । (४२।१)

शिरस्तस्य शिलायां च तूलराशाविवापतत् ॥ (४२।२)

न ममार च पातेन स यदा तेन पाण्डव । (४३।१)

तदाग्निम् इद्ध्वा भगवान् संविवेश महावने ॥ (४३।२)

तं तदा सुसमिद्धो ऽपि न ददाह हुताशनः । (४४।१)

दीप्यमानो ऽप्यमित्रघ्न शीतो ऽग्निर् अभवत् ततः ॥ (४४।२)

स समुद्रम् अभिप्रेत्य शोकाविष्टो महामुनिः । (४५।१)

बद्ध्वा कण्ठे शिलां गुर्वीं निपपात तदम्भसि ॥ (४५।२)

स समुद्रोर्मिवेगेन स्थले न्यस्तो महामुनिः । (४६।१)

न ममार तदा विप्रः कथंचित् संशितव्रतः । (४६।२)

जगाम स ततः खिन्नः पुनर् एवाश्रमं प्रति ॥ (४६।३)