महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 39

1970 of 1995 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

व्यास उवाच । (१।१)

vyāsa uvāca

1.2१.२

भद्रे द्रक्ष्यसि गान्धारि पुत्रान् भ्रातॄन् सखींस्तथा । (१।२)

bhadre drakṣyasi gāndhāri putrān bhrātṝn sakhīṃstathā |

1.3१.३

वधूश्च पतिभिः सार्धं निशि सुप्तोत्थिता इव ॥ (१।३)

vadhūśca patibhiḥ sārdhaṃ niśi suptotthitā iva ||

2.1२.१

कर्णं द्रक्ष्यति कुन्ती च सौभद्रं चापि यादवी । (२।१)

karṇaṃ drakṣyati kuntī ca saubhadraṃ cāpi yādavī |

2.2२.२

द्रौपदी पञ्च पुत्रांश्च पितॄन् भ्रातॄंस्तथैव च ॥ (२।२)

draupadī pañca putrāṃśca pitṝn bhrātṝṃstathaiva ca ||

3.1३.१

पूर्वम् एवैष हृदये व्यवसायो ऽभवन्मम । (३।१)

pūrvam evaiṣa hṛdaye vyavasāyo 'bhavanmama |

3.2३.२

यथास्मि चोदितो राज्ञा भवत्या पृथयैव च ॥ (३।२)

yathāsmi codito rājñā bhavatyā pṛthayaiva ca ||

4.1४.१

न ते शोच्या महात्मानः सर्व एव नरर्षभाः । (४।१)

na te śocyā mahātmānaḥ sarva eva nararṣabhāḥ |

4.2४.२

क्षत्रधर्मपराः सन्तस्तथा हि निधनं गताः ॥ (४।२)

kṣatradharmaparāḥ santastathā hi nidhanaṃ gatāḥ ||

5.1५.१

भवितव्यम् अवश्यं तत् सुरकार्यम् अनिन्दिते । (५।१)

bhavitavyam avaśyaṃ tat surakāryam anindite |

5.2५.२

अवतेरुस्ततः सर्वे देवभागैर् महीतलम् ॥ (५।२)

avaterustataḥ sarve devabhāgair mahītalam ||

6.1६.१

गन्धर्वाप्सरसश्चैव पिशाचा गुह्यराक्षसाः । (६।१)

gandharvāpsarasaścaiva piśācā guhyarākṣasāḥ |

6.2६.२

तथा पुण्यजनाश्चैव सिद्धा देवर्षयो ऽपि च ॥ (६।२)

tathā puṇyajanāścaiva siddhā devarṣayo 'pi ca ||

7.1७.१

देवाश्च दानवाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः । (७।१)

devāśca dānavāścaiva tathā brahmarṣayo 'malāḥ |

7.2७.२

त एते निधनं प्राप्ताः कुरुक्षेत्रे रणाजिरे ॥ (७।२)

ta ete nidhanaṃ prāptāḥ kurukṣetre raṇājire ||

8.1८.१

गन्धर्वराजो यो धीमान् धृतराष्ट्र इति श्रुतः । (८।१)

gandharvarājo yo dhīmān dhṛtarāṣṭra iti śrutaḥ |

8.2८.२

स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्रः पतिस्तव ॥ (८।२)

sa eva mānuṣe loke dhṛtarāṣṭraḥ patistava ||

9.1९.१

पाण्डुं मरुद्गणं विद्धि विशिष्टतमम् अच्युतम् । (९।१)

pāṇḍuṃ marudgaṇaṃ viddhi viśiṣṭatamam acyutam |

9.2९.२

धर्मस्यांशो ऽभवत् क्षत्ता राजा चायं युधिष्ठिरः ॥ (९।२)

dharmasyāṃśo 'bhavat kṣattā rājā cāyaṃ yudhiṣṭhiraḥ ||

10.1१०.१

कलिं दुर्योधनं विद्धि शकुनिं द्वापरं तथा । (१०।१)

kaliṃ duryodhanaṃ viddhi śakuniṃ dvāparaṃ tathā |

10.2१०.२

दुःशासनादीन् विद्धि त्वं राक्षसाञ्शुभदर्शने ॥ (१०।२)

duḥśāsanādīn viddhi tvaṃ rākṣasāñśubhadarśane ||

11.1११.१

मरुद्गणाद् भीमसेनं बलवन्तम् अरिंदमम् । (११।१)

marudgaṇād bhīmasenaṃ balavantam ariṃdamam |

11.2११.२

विद्धि च त्वं नरम् ऋषिम् इमं पार्थं धनंजयम् । (११।२)

viddhi ca tvaṃ naram ṛṣim imaṃ pārthaṃ dhanaṃjayam |

11.3११.३

नारायणं हृषीकेशम् अश्विनौ यमजावुभौ ॥ (११।३)

nārāyaṇaṃ hṛṣīkeśam aśvinau yamajāvubhau ||

12.1१२.१

द्विधा कृत्वात्मनो देहम् आदित्यं तपतां वरम् । (१२।१)

dvidhā kṛtvātmano deham ādityaṃ tapatāṃ varam |

12.2१२.२

लोकांश्च तापयानं वै विद्धि कर्णं च शोभने । (१२।२)

lokāṃśca tāpayānaṃ vai viddhi karṇaṃ ca śobhane |

12.3१२.३

यश्च वैरार्थम् उद्भूतः संघर्षजननस्तथा ॥ (१२।३)

yaśca vairārtham udbhūtaḥ saṃgharṣajananastathā ||

13.1१३.१

यश्च पाण्डवदायादो हतः षड्भिर् महारथैः । (१३।१)

yaśca pāṇḍavadāyādo hataḥ ṣaḍbhir mahārathaiḥ |

13.2१३.२

स सोम इह सौभद्रो योगाद् एवाभवद् द्विधा ॥ (१३।२)

sa soma iha saubhadro yogād evābhavad dvidhā ||

14.1१४.१

द्रौपद्या सह सम्भूतं धृष्टद्युम्नं च पावकात् । (१४।१)

draupadyā saha sambhūtaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāvakāt |

14.2१४.२

अग्नेर् भागं शुभं विद्धि राक्षसं तु शिखण्डिनम् ॥ (१४।२)

agner bhāgaṃ śubhaṃ viddhi rākṣasaṃ tu śikhaṇḍinam ||

15.1१५.१

द्रोणं बृहस्पतेर् भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम् । (१५।१)

droṇaṃ bṛhaspater bhāgaṃ viddhi drauṇiṃ ca rudrajam |

15.2१५.२

भीष्मं च विद्धि गाङ्गेयं वसुं मानुषतां गतम् ॥ (१५।२)

bhīṣmaṃ ca viddhi gāṅgeyaṃ vasuṃ mānuṣatāṃ gatam ||

16.1१६.१

एवम् एते महाप्राज्ञे देवा मानुष्यम् एत्य हि । (१६।१)

evam ete mahāprājñe devā mānuṣyam etya hi |

16.2१६.२

ततः पुनर् गताः स्वर्गं कृते कर्मणि शोभने ॥ (१६।२)

tataḥ punar gatāḥ svargaṃ kṛte karmaṇi śobhane ||

17.1१७.१

यच्च वो हृदि सर्वेषां दुःखम् एनच्चिरं स्थितम् । (१७।१)

yacca vo hṛdi sarveṣāṃ duḥkham enacciraṃ sthitam |

17.2१७.२

तद् अद्य व्यपनेष्यामि परलोककृताद् भयात् ॥ (१७।२)

tad adya vyapaneṣyāmi paralokakṛtād bhayāt ||

18.1१८.१

सर्वे भवन्तो गच्छन्तु नदीं भागीरथीं प्रति । (१८।१)

sarve bhavanto gacchantu nadīṃ bhāgīrathīṃ prati |

18.2१८.२

तत्र द्रक्ष्यथ तान् सर्वान् ये हतास्मिन् रणाजिरे ॥ (१८।२)

tatra drakṣyatha tān sarvān ye hatāsmin raṇājire ||

19.1१९.१

वैशंपायन उवाच । (१९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

19.2१९.२

इति व्यासस्य वचनं श्रुत्वा सर्वो जनस्तदा । (१९।२)

iti vyāsasya vacanaṃ śrutvā sarvo janastadā |

19.3१९.३

महता सिंहनादेन गङ्गाम् अभिमुखो ययौ ॥ (१९।३)

mahatā siṃhanādena gaṅgām abhimukho yayau ||

20.1२०.१

धृतराष्ट्रश्च सामात्यः प्रययौ सह पाण्डवैः । (२०।१)

dhṛtarāṣṭraśca sāmātyaḥ prayayau saha pāṇḍavaiḥ |

20.2२०.२

सहितो मुनिशार्दूलैर् गन्धर्वैश्च समागतैः ॥ (२०।२)

sahito muniśārdūlair gandharvaiśca samāgataiḥ ||

21.1२१.१

ततो गङ्गां समासाद्य क्रमेण स जनार्णवः । (२१।१)

tato gaṅgāṃ samāsādya krameṇa sa janārṇavaḥ |

21.2२१.२

निवासम् अकरोत् सर्वो यथाप्रीति यथासुखम् ॥ (२१।२)

nivāsam akarot sarvo yathāprīti yathāsukham ||

22.1२२.१

राजा च पाण्डवैः सार्धम् इष्टे देशे सहानुगः । (२२।१)

rājā ca pāṇḍavaiḥ sārdham iṣṭe deśe sahānugaḥ |

22.2२२.२

निवासम् अकरोद् धीमान् सस्त्रीवृद्धपुरःसरः ॥ (२२।२)

nivāsam akarod dhīmān sastrīvṛddhapuraḥsaraḥ ||

23.1२३.१

जगाम तद् अहश्चापि तेषां वर्षशतं यथा । (२३।१)

jagāma tad ahaścāpi teṣāṃ varṣaśataṃ yathā |

23.2२३.२

निशां प्रतीक्षमाणानां दिदृक्षूणां मृतान्नृपान् ॥ (२३।२)

niśāṃ pratīkṣamāṇānāṃ didṛkṣūṇāṃ mṛtānnṛpān ||

24.1२४.१

अथ पुण्यं गिरिवरम् अस्तम् अभ्यगमद् रविः । (२४।१)

atha puṇyaṃ girivaram astam abhyagamad raviḥ |

24.2२४.२

ततः कृताभिषेकास्ते नैशं कर्म समाचरन् ॥ (२४।२)

tataḥ kṛtābhiṣekāste naiśaṃ karma samācaran ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 39

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit