महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 7

985 of 1995 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

तथा द्रोणम् अभिघ्नन्तं साश्वसूतरथद्विपान् । (१।२)

tathā droṇam abhighnantaṃ sāśvasūtarathadvipān |

1.3१.३

व्यथिताः पाण्डवा दृष्ट्वा न चैनं पर्यवारयन् ॥ (१।३)

vyathitāḥ pāṇḍavā dṛṣṭvā na cainaṃ paryavārayan ||

2.1२.१

ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नधनंजयौ । (२।१)

tato yudhiṣṭhiro rājā dhṛṣṭadyumnadhanaṃjayau |

2.2२.२

अब्रवीत् सर्वतो यत्तैः कुम्भयोनिर् निवार्यताम् ॥ (२।२)

abravīt sarvato yattaiḥ kumbhayonir nivāryatām ||

3.1३.१

तत्रैनम् अर्जुनश्चैव पार्षतश्च सहानुगः । (३।१)

tatrainam arjunaścaiva pārṣataśca sahānugaḥ |

3.2३.२

पर्यगृह्णंस्ततः सर्वे समायान्तं महारथाः ॥ (३।२)

paryagṛhṇaṃstataḥ sarve samāyāntaṃ mahārathāḥ ||

4.1४.१

केकया भीमसेनश्च सौभद्रो ऽथ घटोत्कचः । (४।१)

kekayā bhīmasenaśca saubhadro 'tha ghaṭotkacaḥ |

4.2४.२

युधिष्ठिरो यमौ मत्स्या द्रुपदस्यात्मजास्तथा ॥ (४।२)

yudhiṣṭhiro yamau matsyā drupadasyātmajāstathā ||

5.1५.१

द्रौपदेयाश्च संहृष्टा धृष्टकेतुः ससात्यकिः । (५।१)

draupadeyāśca saṃhṛṣṭā dhṛṣṭaketuḥ sasātyakiḥ |

5.2५.२

चेकितानश्च संक्रुद्धो युयुत्सुश्च महारथः ॥ (५।२)

cekitānaśca saṃkruddho yuyutsuśca mahārathaḥ ||

6.1६.१

ये चान्ये पार्थिवा राजन् पाण्डवस्यानुयायिनः । (६।१)

ye cānye pārthivā rājan pāṇḍavasyānuyāyinaḥ |

6.2६.२

कुलवीर्यानुरूपाणि चक्रुः कर्माण्यनेकशः ॥ (६।२)

kulavīryānurūpāṇi cakruḥ karmāṇyanekaśaḥ ||

7.1७.१

संगृह्यमाणां तां दृष्ट्वा पाण्डवैर् वाहिनीं रणे । (७।१)

saṃgṛhyamāṇāṃ tāṃ dṛṣṭvā pāṇḍavair vāhinīṃ raṇe |

7.2७.२

व्यावृत्य चक्षुषी कोपाद् भारद्वाजो ऽन्ववैक्षत ॥ (७।२)

vyāvṛtya cakṣuṣī kopād bhāradvājo 'nvavaikṣata ||

8.1८.१

स तीव्रं कोपम् आस्थाय रथे समरदुर्मदः । (८।१)

sa tīvraṃ kopam āsthāya rathe samaradurmadaḥ |

8.2८.२

व्यधमत् पाण्डवानीकम् अभ्राणीव सदागतिः ॥ (८।२)

vyadhamat pāṇḍavānīkam abhrāṇīva sadāgatiḥ ||

9.1९.१

रथान् अश्वान्नरान्नागान् अभिधावंस्ततस्ततः । (९।१)

rathān aśvānnarānnāgān abhidhāvaṃstatastataḥ |

9.2९.२

चचारोन्मत्तवद् द्रोणो वृद्धो ऽपि तरुणो यथा ॥ (९।२)

cacāronmattavad droṇo vṛddho 'pi taruṇo yathā ||

10.1१०.१

तस्य शोणितदिग्धाङ्गाः शोणास्ते वातरंहसः । (१०।१)

tasya śoṇitadigdhāṅgāḥ śoṇāste vātaraṃhasaḥ |

10.2१०.२

आजानेया हया राजन्न् अविभ्रान्ताः श्रियं दधुः ॥ (१०।२)

ājāneyā hayā rājann avibhrāntāḥ śriyaṃ dadhuḥ ||

11.1११.१

तम् अन्तकम् इव क्रुद्धम् आपतन्तं यतव्रतम् । (११।१)

tam antakam iva kruddham āpatantaṃ yatavratam |

11.2११.२

दृष्ट्वा सम्प्राद्रवन् योधाः पाण्डवस्य ततस्ततः ॥ (११।२)

dṛṣṭvā samprādravan yodhāḥ pāṇḍavasya tatastataḥ ||

12.1१२.१

तेषां प्रद्रवतां भीमः पुनर् आवर्तताम् अपि । (१२।१)

teṣāṃ pradravatāṃ bhīmaḥ punar āvartatām api |

12.2१२.२

वीक्षतां तिष्ठतां चासीच्छब्दः परमदारुणः ॥ (१२।२)

vīkṣatāṃ tiṣṭhatāṃ cāsīcchabdaḥ paramadāruṇaḥ ||

13.1१३.१

शूराणां हर्षजननो भीरूणां भयवर्धनः । (१३।१)

śūrāṇāṃ harṣajanano bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ |

13.2१३.२

द्यावापृथिव्योर् विवरं पूरयामास सर्वतः ॥ (१३।२)

dyāvāpṛthivyor vivaraṃ pūrayāmāsa sarvataḥ ||

14.1१४.१

ततः पुनर् अपि द्रोणो नाम विश्रावयन् युधि । (१४।१)

tataḥ punar api droṇo nāma viśrāvayan yudhi |

14.2१४.२

अकरोद् रौद्रम् आत्मानं किरञ् शरशतैः परान् ॥ (१४।२)

akarod raudram ātmānaṃ kirañ śaraśataiḥ parān ||

15.1१५.१

स तथा तान्यनीकानि पाण्डवेयस्य धीमतः । (१५।१)

sa tathā tānyanīkāni pāṇḍaveyasya dhīmataḥ |

15.2१५.२

कालवन्न्यवधीद् द्रोणो युवेव स्थविरो बली ॥ (१५।२)

kālavannyavadhīd droṇo yuveva sthaviro balī ||

16.1१६.१

उत्कृत्य च शिरांस्युग्रो बाहून् अपि सभूषणान् । (१६।१)

utkṛtya ca śirāṃsyugro bāhūn api sabhūṣaṇān |

16.2१६.२

कृत्वा शून्यान् रथोपस्थान् उदक्रोशन्महारथः ॥ (१६।२)

kṛtvā śūnyān rathopasthān udakrośanmahārathaḥ ||

17.1१७.१

तस्य हर्षप्रणादेन बाणवेगेन चाभिभो । (१७।१)

tasya harṣapraṇādena bāṇavegena cābhibho |

17.2१७.२

प्राकम्पन्त रणे योधा गावः शीतार्दिता इव ॥ (१७।२)

prākampanta raṇe yodhā gāvaḥ śītārditā iva ||

18.1१८.१

द्रोणस्य रथघोषेण मौर्वीनिष्पेषणेन च । (१८।१)

droṇasya rathaghoṣeṇa maurvīniṣpeṣaṇena ca |

18.2१८.२

धनुःशब्देन चाकाशे शब्दः समभवन्महान् ॥ (१८।२)

dhanuḥśabdena cākāśe śabdaḥ samabhavanmahān ||

19.1१९.१

अथास्य बहुशो बाणा निश्चरन्तः सहस्रशः । (१९।१)

athāsya bahuśo bāṇā niścarantaḥ sahasraśaḥ |

19.2१९.२

व्याप्य सर्वा दिशः पेतुर् गजाश्वरथपत्तिषु ॥ (१९।२)

vyāpya sarvā diśaḥ petur gajāśvarathapattiṣu ||

20.1२०.१

तं कार्मुकमहावेगम् अस्त्रज्वलितपावकम् । (२०।१)

taṃ kārmukamahāvegam astrajvalitapāvakam |

20.2२०.२

द्रोणम् आसादयांचक्रुः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ (२०।२)

droṇam āsādayāṃcakruḥ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha ||

21.1२१.१

तान् वै सरथहस्त्यश्वान् प्राहिणोद् यमसादनम् । (२१।१)

tān vai sarathahastyaśvān prāhiṇod yamasādanam |

21.2२१.२

द्रोणो ऽचिरेणाकरोच्च महीं शोणितकर्दमाम् ॥ (२१।२)

droṇo 'cireṇākarocca mahīṃ śoṇitakardamām ||

22.1२२.१

तन्वता परमास्त्राणि शरान् सततम् अस्यता । (२२।१)

tanvatā paramāstrāṇi śarān satatam asyatā |

22.2२२.२

द्रोणेन विहितं दिक्षु बाणजालम् अदृश्यत ॥ (२२।२)

droṇena vihitaṃ dikṣu bāṇajālam adṛśyata ||

23.1२३.१

पदातिषु रथाश्वेषु वारणेषु च सर्वशः । (२३।१)

padātiṣu rathāśveṣu vāraṇeṣu ca sarvaśaḥ |

23.2२३.२

तस्य विद्युद् इवाभ्रेषु चरन् केतुर् अदृश्यत ॥ (२३।२)

tasya vidyud ivābhreṣu caran ketur adṛśyata ||

24.1२४.१

स केकयानां प्रवरांश्च पञ्च पाञ्चालराजं च शरैः प्रमृद्य । (२४।१)

sa kekayānāṃ pravarāṃśca pañca pāñcālarājaṃ ca śaraiḥ pramṛdya |

24.2२४.२

युधिष्ठिरानीकम् अदीनयोधी द्रोणो ऽभ्ययात् कार्मुकबाणपाणिः ॥ (२४।२)

yudhiṣṭhirānīkam adīnayodhī droṇo 'bhyayāt kārmukabāṇapāṇiḥ ||

25.1२५.१

तं भीमसेनश्च धनंजयश्च शिनेश्च नप्ता द्रुपदात्मजश्च । (२५।१)

taṃ bhīmasenaśca dhanaṃjayaśca śineśca naptā drupadātmajaśca |

25.2२५.२

शैब्यात्मजः काशिपतिः शिबिश्च हृष्टा नदन्तो व्यकिरञ् शरौघैः ॥ (२५।२)

śaibyātmajaḥ kāśipatiḥ śibiśca hṛṣṭā nadanto vyakirañ śaraughaiḥ ||

26.1२६.१

तेषाम् अथो द्रोणधनुर्विमुक्ताः पतत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खाः । (२६।१)

teṣām atho droṇadhanurvimuktāḥ patatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhāḥ |

26.2२६.२

भित्त्वा शरीराणि गजाश्वयूनां जग्मुर् महीं शोणितदिग्धवाजाः ॥ (२६।२)

bhittvā śarīrāṇi gajāśvayūnāṃ jagmur mahīṃ śoṇitadigdhavājāḥ ||

27.1२७.१

सा योधसंघैश्च रथैश्च भूमिः शरैर् विभिन्नैर् गजवाजिभिश्च । (२७।१)

sā yodhasaṃghaiśca rathaiśca bhūmiḥ śarair vibhinnair gajavājibhiśca |

27.2२७.२

प्रच्छाद्यमाना पतितैर् बभूव समन्ततो द्यौर् इव कालमेघैः ॥ (२७।२)

pracchādyamānā patitair babhūva samantato dyaur iva kālameghaiḥ ||

28.1२८.१

शैनेयभीमार्जुनवाहिनीपाञ् शैब्याभिमन्यू सह काशिराज्ञा । (२८।१)

śaineyabhīmārjunavāhinīpāñ śaibyābhimanyū saha kāśirājñā |

28.2२८.२

अन्यांश्च वीरान् समरे प्रमृद्नाद् द्रोणः सुतानां तव भूतिकामः ॥ (२८।२)

anyāṃśca vīrān samare pramṛdnād droṇaḥ sutānāṃ tava bhūtikāmaḥ ||

29.1२९.१

एतानि चान्यानि च कौरवेन्द्र कर्माणि कृत्वा समरे महात्मा । (२९।१)

etāni cānyāni ca kauravendra karmāṇi kṛtvā samare mahātmā |

29.2२९.२

प्रताप्य लोकान् इव कालसूर्यो द्रोणो गतः स्वर्गम् इतो हि राजन् ॥ (२९।२)

pratāpya lokān iva kālasūryo droṇo gataḥ svargam ito hi rājan ||

30.1३०.१

एवं रुक्मरथः शूरो हत्वा शतसहस्रशः । (३०।१)

evaṃ rukmarathaḥ śūro hatvā śatasahasraśaḥ |

30.2३०.२

पाण्डवानां रणे योधान् पार्षतेन निपातितः ॥ (३०।२)

pāṇḍavānāṃ raṇe yodhān pārṣatena nipātitaḥ ||

31.1३१.१

अक्षौहिणीम् अभ्यधिकां शूराणाम् अनिवर्तिनाम् । (३१।१)

akṣauhiṇīm abhyadhikāṃ śūrāṇām anivartinām |

31.2३१.२

निहत्य पश्चाद् धृतिमान् अगच्छत् परमां गतिम् ॥ (३१।२)

nihatya paścād dhṛtimān agacchat paramāṃ gatim ||

32.1३२.१

पाण्डवैः सह पाञ्चालैर् अशिवैः क्रूरकर्मभिः । (३२।१)

pāṇḍavaiḥ saha pāñcālair aśivaiḥ krūrakarmabhiḥ |

32.2३२.२

हतो रुक्मरथो राजन् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ (३२।२)

hato rukmaratho rājan kṛtvā karma suduṣkaram ||

33.1३३.१

ततो निनादो भूतानाम् आकाशे समजायत । (३३।१)

tato ninādo bhūtānām ākāśe samajāyata |

33.2३३.२

सैन्यानां च ततो राजन्न् आचार्ये निहते युधि ॥ (३३।२)

sainyānāṃ ca tato rājann ācārye nihate yudhi ||

34.1३४.१

द्यां धरां खं दिशो वारि प्रदिशश्चानुनादयन् । (३४।१)

dyāṃ dharāṃ khaṃ diśo vāri pradiśaścānunādayan |

34.2३४.२

अहो धिग् इति भूतानां शब्दः समभवन्महान् ॥ (३४।२)

aho dhig iti bhūtānāṃ śabdaḥ samabhavanmahān ||

35.1३५.१

देवताः पितरश्चैव पूर्वे ये चास्य बान्धवाः । (३५।१)

devatāḥ pitaraścaiva pūrve ye cāsya bāndhavāḥ |

35.2३५.२

ददृशुर् निहतं तत्र भारद्वाजं महारथम् ॥ (३५।२)

dadṛśur nihataṃ tatra bhāradvājaṃ mahāratham ||

36.1३६.१

पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा सिंहनादान् प्रचक्रिरे । (३६।१)

pāṇḍavāstu jayaṃ labdhvā siṃhanādān pracakrire |

36.2३६.२

तेन नादेन महता समकम्पत मेदिनी ॥ (३६।२)

tena nādena mahatā samakampata medinī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit