MBh, 12, 55
Select a line for its word-by-word analysis.
हन्त धर्मान् प्रवक्ष्यामि दृढे वाङ्मनसी मम । (१।३)
hanta dharmān pravakṣyāmi dṛḍhe vāṅmanasī mama |
तव प्रसादाद् गोविन्द भूतात्मा ह्यसि शाश्वतः ॥ (१।४)
tava prasādād govinda bhūtātmā hyasi śāśvataḥ ||
युधिष्ठिरस्तु मां राजा धर्मान् समनुपृच्छतु । (२।१)
yudhiṣṭhirastu māṃ rājā dharmān samanupṛcchatu |
एवं प्रीतो भविष्यामि धर्मान् वक्ष्यामि चानघ ॥ (२।२)
evaṃ prīto bhaviṣyāmi dharmān vakṣyāmi cānagha ||
यस्मिन् राजर्षभे जाते धर्मात्मनि महात्मनि । (३।१)
yasmin rājarṣabhe jāte dharmātmani mahātmani |
अहृष्यन्न् ऋषयः सर्वे स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ (३।२)
ahṛṣyann ṛṣayaḥ sarve sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
यस्य नास्ति समः कश्चित् स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ (४।२)
yasya nāsti samaḥ kaścit sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
धृतिर् दमो ब्रह्मचर्यं क्षमा धर्मश्च नित्यदा । (५।१)
dhṛtir damo brahmacaryaṃ kṣamā dharmaśca nityadā |
यस्मिन् ओजश्च तेजश्च स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ (५।२)
yasmin ojaśca tejaśca sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
सत्यं दानं तपः शौचं शान्तिर् दाक्ष्यम् असंभ्रमः । (६।१)
satyaṃ dānaṃ tapaḥ śaucaṃ śāntir dākṣyam asaṃbhramaḥ |
यस्मिन् एतानि सर्वाणि स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ (६।२)
yasmin etāni sarvāṇi sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
यो न कामान्न संरम्भान्न भयान्नार्थकारणात् । (७।१)
yo na kāmānna saṃrambhānna bhayānnārthakāraṇāt |
कुर्याद् अधर्मं धर्मात्मा स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ (७।२)
kuryād adharmaṃ dharmātmā sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
संबन्धिनो ऽतिथीन् भृत्यान् संश्रितोपाश्रितांश्च यः । (८।१)
saṃbandhino 'tithīn bhṛtyān saṃśritopāśritāṃśca yaḥ |
संमानयति सत्कृत्य स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ (८।२)
saṃmānayati satkṛtya sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
सत्यनित्यः क्षमानित्यो ज्ञाननित्यो ऽतिथिप्रियः । (९।१)
satyanityaḥ kṣamānityo jñānanityo 'tithipriyaḥ |
यो ददाति सतां नित्यं स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ (९।२)
yo dadāti satāṃ nityaṃ sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
शान्तः श्रुतरहस्यश्च स मां पृच्छतु पाण्डवः ॥ (१०।२)
śāntaḥ śrutarahasyaśca sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
लज्जया परयोपेतो धर्मात्मा स युधिष्ठिरः । (११।२)
lajjayā parayopeto dharmātmā sa yudhiṣṭhiraḥ |
पूज्यान्मान्यांश्च भक्तांश्च गुरून् संबन्धिबान्धवान् । (१३।१)
pūjyānmānyāṃśca bhaktāṃśca gurūn saṃbandhibāndhavān |
अर्घ्यार्हान् इषुभिर् हत्वा भवन्तं नोपसर्पति ॥ (१३।२)
arghyārhān iṣubhir hatvā bhavantaṃ nopasarpati ||
ब्राह्मणानां यथा धर्मो दानम् अध्ययनं तपः । (१४।२)
brāhmaṇānāṃ yathā dharmo dānam adhyayanaṃ tapaḥ |
पितॄन् पितामहान् पुत्रान् गुरून् संबन्धिबान्धवान् । (१५।१)
pitṝn pitāmahān putrān gurūn saṃbandhibāndhavān |
मिथ्याप्रवृत्तान् यः संख्ये निहन्याद् धर्म एव सः ॥ (१५।२)
mithyāpravṛttān yaḥ saṃkhye nihanyād dharma eva saḥ ||
निहन्ति समरे पापान् क्षत्रियो यः स धर्मवित् ॥ (१६।२)
nihanti samare pāpān kṣatriyo yaḥ sa dharmavit ||
आहूतेन रणे नित्यं योद्धव्यं क्षत्रबन्धुना । (१७।१)
āhūtena raṇe nityaṃ yoddhavyaṃ kṣatrabandhunā |
धर्म्यं स्वर्ग्यं च लोक्यं च युद्धं हि मनुर् अब्रवीत् ॥ (१७।२)
dharmyaṃ svargyaṃ ca lokyaṃ ca yuddhaṃ hi manur abravīt ||
एवम् उक्तस्तु भीष्मेण धर्मराजो युधिष्ठिरः । (१८।२)
evam uktastu bhīṣmeṇa dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
विनीतवद् उपागम्य तस्थौ संदर्शने ऽग्रतः ॥ (१८।३)
vinītavad upāgamya tasthau saṃdarśane 'grataḥ ||
अथास्य पादौ जग्राह भीष्मश्चाभिननन्द तम् । (१९।१)
athāsya pādau jagrāha bhīṣmaścābhinananda tam |
मूर्ध्नि चैनम् उपाघ्राय निषीदेत्यब्रवीत् तदा ॥ (१९।२)
mūrdhni cainam upāghrāya niṣīdetyabravīt tadā ||
पृच्छ मां तात विस्रब्धं मा भैस्त्वं कुरुसत्तम ॥ (२०।२)
pṛccha māṃ tāta visrabdhaṃ mā bhaistvaṃ kurusattama ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.