MBh, 3, 226
Select a line for its word-by-word analysis.
धृतराष्ट्रस्य तद् वाक्यं निशम्य सहसौबलः । (१।२)
dhṛtarāṣṭrasya tad vākyaṃ niśamya sahasaubalaḥ |
दुर्योधनम् इदं काले कर्णो वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।३)
duryodhanam idaṃ kāle karṇo vacanam abravīt ||
प्रव्राज्य पाण्डवान् वीरान् स्वेन वीर्येण भारत । (२।१)
pravrājya pāṇḍavān vīrān svena vīryeṇa bhārata |
भुङ्क्ष्वेमां पृथिवीम् एको दिवं शम्बरहा यथा ॥ (२।२)
bhuṅkṣvemāṃ pṛthivīm eko divaṃ śambarahā yathā ||
प्राच्याश् च दाक्षिणात्याश् च प्रतीच्योदीच्यवासिनः । (३।१)
prācyāś ca dākṣiṇātyāś ca pratīcyodīcyavāsinaḥ |
साद्य लक्ष्मीस् त्वया राजन्न् अवाप्ता भ्रातृभिः सह ॥ (४।२)
sādya lakṣmīs tvayā rājann avāptā bhrātṛbhiḥ saha ||
इन्द्रप्रस्थगते यां तां दीप्यमानां युधिष्ठिरे । (५।१)
indraprasthagate yāṃ tāṃ dīpyamānāṃ yudhiṣṭhire |
सा तु बुद्धिबलेनेयं राज्ञस् तस्माद् युधिष्ठिरात् । (६।१)
sā tu buddhibaleneyaṃ rājñas tasmād yudhiṣṭhirāt |
शासने ऽधिष्ठिताः सर्वे किं कुर्म इति वादिनः ॥ (७।२)
śāsane 'dhiṣṭhitāḥ sarve kiṃ kurma iti vādinaḥ ||
वन्द्यमानो द्विजै राजन् पूज्यमानश् च राजभिः । (९।१)
vandyamāno dvijai rājan pūjyamānaś ca rājabhiḥ |
पौरुषाद् दिवि देवेषु भ्राजसे रश्मिवान् इव ॥ (९।२)
pauruṣād divi deveṣu bhrājase raśmivān iva ||
रुद्रैर् इव यमो राजा मरुद्भिर् इव वासवः । (१०।१)
rudrair iva yamo rājā marudbhir iva vāsavaḥ |
कुरुभिस् त्वं वृतो राजन् भासि नक्षत्रराड् इव ॥ (१०।२)
kurubhis tvaṃ vṛto rājan bhāsi nakṣatrarāḍ iva ||
ये स्म ते नाद्रियन्त आज्ञा नोद्विजन्ते कदाचन । (११।१)
ye sma te nādriyanta ājñā nodvijante kadācana |
पश्यामस् ताञ्श्रिया हीनान् पाण्डवान् वनवासिनः ॥ (११।२)
paśyāmas tāñśriyā hīnān pāṇḍavān vanavāsinaḥ ||
श्रूयन्ते हि महाराज सरो द्वैतवनं प्रति । (१२।१)
śrūyante hi mahārāja saro dvaitavanaṃ prati |
वसन्तः पाण्डवाः सार्धं ब्राह्मणैर् वनवासिभिः ॥ (१२।२)
vasantaḥ pāṇḍavāḥ sārdhaṃ brāhmaṇair vanavāsibhiḥ ||
प्रतपन् पाण्डुपुत्रांस् त्वं रश्मिवान् इव तेजसा ॥ (१३।२)
pratapan pāṇḍuputrāṃs tvaṃ raśmivān iva tejasā ||
स्थितो राज्ये च्युतान् राज्याच्छ्रिया हीनाञ्श्रिया वृतः । (१४।१)
sthito rājye cyutān rājyācchriyā hīnāñśriyā vṛtaḥ |
असमृद्धान् समृद्धार्थः पश्य पाण्डुसुतान् नृप ॥ (१४।२)
asamṛddhān samṛddhārthaḥ paśya pāṇḍusutān nṛpa ||
महाभिजनसम्पन्नं भद्रे महति संस्थितम् । (१५।१)
mahābhijanasampannaṃ bhadre mahati saṃsthitam |
पाण्डवास्त्वाभिवीक्षन्तां ययातिम् इव नाहुषम् ॥ (१५।२)
pāṇḍavāstvābhivīkṣantāṃ yayātim iva nāhuṣam ||
यां श्रियं सुहृदश् चैव दुर्हृदश् च विशां पते । (१६।१)
yāṃ śriyaṃ suhṛdaś caiva durhṛdaś ca viśāṃ pate |
पश्यन्ति पुरुषे दीप्तां सा समर्था भवत्युत ॥ (१६।२)
paśyanti puruṣe dīptāṃ sā samarthā bhavatyuta ||
समस्थो विषमस्थान् हि दुर्हृदो यो ऽभिवीक्षते । (१७।१)
samastho viṣamasthān hi durhṛdo yo 'bhivīkṣate |
जगतीस्थान् इवाद्रिस्थः किं ततः परमं सुखम् ॥ (१७।२)
jagatīsthān ivādristhaḥ kiṃ tataḥ paramaṃ sukham ||
प्रीतिं नृपतिशार्दूल याम् अमित्राघदर्शनात् ॥ (१८।२)
prītiṃ nṛpatiśārdūla yām amitrāghadarśanāt ||
किं नु तस्य सुखं न स्याद् आश्रमे यो धनंजयम् । (१९।१)
kiṃ nu tasya sukhaṃ na syād āśrame yo dhanaṃjayam |
पश्यन्त्वसुखितां कृष्णां सा च निर्विद्यतां पुनः । (२०।२)
paśyantvasukhitāṃ kṛṣṇāṃ sā ca nirvidyatāṃ punaḥ |
विनिन्दतां तथात्मानं जीवितं च धनच्युता ॥ (२०।३)
vinindatāṃ tathātmānaṃ jīvitaṃ ca dhanacyutā ||
न तथा हि सभामध्ये तस्या भवितुम् अर्हति । (२१।१)
na tathā hi sabhāmadhye tasyā bhavitum arhati |
वैमनस्यं यथा दृष्ट्वा तव भार्याः स्वलंकृताः ॥ (२१।२)
vaimanasyaṃ yathā dṛṣṭvā tava bhāryāḥ svalaṃkṛtāḥ ||
एवम् उक्त्वा तु राजानं कर्णः शकुनिना सह । (२२।१)
evam uktvā tu rājānaṃ karṇaḥ śakuninā saha |
तूष्णीं बभूवतुर् उभौ वाक्यान्ते जनमेजय ॥ (२२।२)
tūṣṇīṃ babhūvatur ubhau vākyānte janamejaya ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.