महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 182

182 of 1995 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

गत्वा तु तां भार्गवकर्मशालां पार्थौ पृथां प्राप्य महानुभावौ । (१।२)

gatvā tu tāṃ bhārgavakarmaśālāṃ pārthau pṛthāṃ prāpya mahānubhāvau |

1.3१.३

तां याज्ञसेनीं परमप्रतीतौ भिक्षेत्यथावेदयतां नराग्र्यौ । (१।३)

tāṃ yājñasenīṃ paramapratītau bhikṣetyathāvedayatāṃ narāgryau |

1.4१.४

प्राग् एव सम्प्रविष्टेषु भवनं भ्रातृषु त्रिषु । (१।४)

prāg eva sampraviṣṭeṣu bhavanaṃ bhrātṛṣu triṣu |

1.5१.५

अम्ब भिक्षेयम् आनीतेत्याहतुर् भीमफल्गुनौ ॥ (१।५)

amba bhikṣeyam ānītetyāhatur bhīmaphalgunau ||

2.1२.१

कुटीगता सा त्वनवेक्ष्य पुत्रान् उवाच भुङ्क्तेति समेत्य सर्वे । (२।१)

kuṭīgatā sā tvanavekṣya putrān uvāca bhuṅkteti sametya sarve |

2.2२.२

पश्चात् तु कुन्ती प्रसमीक्ष्य कन्यां कष्टं मया भाषितम् इत्युवाच ॥ (२।२)

paścāt tu kuntī prasamīkṣya kanyāṃ kaṣṭaṃ mayā bhāṣitam ityuvāca ||

3.1३.१

साधर्मभीता हि विलज्जमाना तां याज्ञसेनीं परमप्रतीताम् । (३।१)

sādharmabhītā hi vilajjamānā tāṃ yājñasenīṃ paramapratītām |

3.2३.२

पाणौ गृहीत्वोपजगाम कुन्ती युधिष्ठिरं वाक्यम् उवाच चेदम् ॥ (३।२)

pāṇau gṛhītvopajagāma kuntī yudhiṣṭhiraṃ vākyam uvāca cedam ||

4.1४.१

इयं हि कन्या द्रुपदस्य राज्ञस् तवानुजाभ्यां मयि संनिसृष्टा । (४।१)

iyaṃ hi kanyā drupadasya rājñas tavānujābhyāṃ mayi saṃnisṛṣṭā |

4.2४.२

यथोचितं पुत्र मयापि चोक्तं समेत्य भुङ्क्तेति नृप प्रमादात् ॥ (४।२)

yathocitaṃ putra mayāpi coktaṃ sametya bhuṅkteti nṛpa pramādāt ||

5.1५.१

कथं मया नानृतम् उक्तम् अद्य भवेत् कुरूणाम् ऋषभ ब्रवीहि । (५।१)

kathaṃ mayā nānṛtam uktam adya bhavet kurūṇām ṛṣabha bravīhi |

5.2५.२

पाञ्चालराजस्य सुताम् अधर्मो न चोपवर्तेत न भूतपूर्वः ॥ (५।२)

pāñcālarājasya sutām adharmo na copavarteta na bhūtapūrvaḥ ||

6.1६.१

मुहूर्तमात्रं त्वनुचिन्त्य राजा युधिष्ठिरो मातरम् उत्तमौजाः । (६।१)

muhūrtamātraṃ tvanucintya rājā yudhiṣṭhiro mātaram uttamaujāḥ |

6.2६.२

कुन्तीं समाश्वास्य कुरुप्रवीरो धनंजयं वाक्यम् इदं बभाषे ॥ (६।२)

kuntīṃ samāśvāsya kurupravīro dhanaṃjayaṃ vākyam idaṃ babhāṣe ||

7.1७.१

त्वया जिता पाण्डव याज्ञसेनी त्वया च तोषिष्यति राजपुत्री । (७।१)

tvayā jitā pāṇḍava yājñasenī tvayā ca toṣiṣyati rājaputrī |

7.2७.२

प्रज्वाल्यतां हूयतां चापि वह्निर् गृहाण पाणिं विधिवत् त्वम् अस्याः ॥ (७।२)

prajvālyatāṃ hūyatāṃ cāpi vahnir gṛhāṇa pāṇiṃ vidhivat tvam asyāḥ ||

8.1८.१

अर्जुन उवाच । (८।१)

arjuna uvāca

8.2८.२

मा मां नरेन्द्र त्वम् अधर्मभाजं कृथा न धर्मो ह्ययम् ईप्सितो ऽन्यैः । (८।२)

mā māṃ narendra tvam adharmabhājaṃ kṛthā na dharmo hyayam īpsito 'nyaiḥ |

8.3८.३

भवान् निवेश्यः प्रथमं ततो ऽयं भीमो महाबाहुर् अचिन्त्यकर्मा ॥ (८।३)

bhavān niveśyaḥ prathamaṃ tato 'yaṃ bhīmo mahābāhur acintyakarmā ||

9.1९.१

अहं ततो नकुलो ऽनन्तरं मे माद्रीसुतः सहदेवो जघन्यः । (९।१)

ahaṃ tato nakulo 'nantaraṃ me mādrīsutaḥ sahadevo jaghanyaḥ |

9.2९.२

वृकोदरो ऽहं च यमौ च राजन्न् इयं च कन्या भवतः स्म सर्वे ॥ (९।२)

vṛkodaro 'haṃ ca yamau ca rājann iyaṃ ca kanyā bhavataḥ sma sarve ||

10.1१०.१

एवंगते यत् करणीयम् अत्र धर्म्यं यशस्यं कुरु तत् प्रचिन्त्य । (१०।१)

evaṃgate yat karaṇīyam atra dharmyaṃ yaśasyaṃ kuru tat pracintya |

10.2१०.२

पाञ्चालराजस्य च यत् प्रियं स्यात् तद् ब्रूहि सर्वे स्म वशे स्थितास्ते ॥ (१०।२)

pāñcālarājasya ca yat priyaṃ syāt tad brūhi sarve sma vaśe sthitāste ||

11.1११.१

वैशंपायन उवाच । (११।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

11.2११.२

जिष्णोर् वचनम् आज्ञाय भक्तिस्नेहसमन्वितम् । (११।२)

jiṣṇor vacanam ājñāya bhaktisnehasamanvitam |

11.3११.३

दृष्टिं निवेशयामासुः पाञ्चाल्यां पाण्डुनन्दनाः । (११।३)

dṛṣṭiṃ niveśayāmāsuḥ pāñcālyāṃ pāṇḍunandanāḥ |

11.4११.४

ते दृष्ट्वा तत्र तिष्ठन्तीं सर्वे कृष्णां यशस्विनीम् । (११।४)

te dṛṣṭvā tatra tiṣṭhantīṃ sarve kṛṣṇāṃ yaśasvinīm |

11.5११.५

सम्प्रेक्ष्यान्योन्यम् आसीना हृदयैस्ताम् अधारयन् ॥ (११।५)

samprekṣyānyonyam āsīnā hṛdayaistām adhārayan ||

12.1१२.१

तेषां हि द्रौपदीं दृष्ट्वा सर्वेषाम् अमितौजसाम् । (१२।१)

teṣāṃ hi draupadīṃ dṛṣṭvā sarveṣām amitaujasām |

12.2१२.२

सम्प्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रादुरासीन् मनोभवः ॥ (१२।२)

sampramathyendriyagrāmaṃ prādurāsīn manobhavaḥ ||

13.1१३.१

काम्यं रूपं हि पाञ्चाल्या विधात्रा विहितं स्वयम् । (१३।१)

kāmyaṃ rūpaṃ hi pāñcālyā vidhātrā vihitaṃ svayam |

13.2१३.२

ते मन्यमानाः कौन्तेयाः सर्वभूतमनोहराम् । (१३।२)

te manyamānāḥ kaunteyāḥ sarvabhūtamanoharām |

13.3१३.३

चकमुः सत्त्वसम्पन्ना विधात्रा च प्रचोदिताः । (१३।३)

cakamuḥ sattvasampannā vidhātrā ca pracoditāḥ |

13.4१३.४

बभूवाधिकम् अन्याभ्यः सर्वभूतमनोहरम् ॥ (१३।४)

babhūvādhikam anyābhyaḥ sarvabhūtamanoharam ||

14.1१४.१

तेषाम् आकारभावज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (१४।१)

teṣām ākārabhāvajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

14.2१४.२

द्वैपायनवचः कृत्स्नं संस्मरन् वै नरर्षभ ॥ (१४।२)

dvaipāyanavacaḥ kṛtsnaṃ saṃsmaran vai nararṣabha ||

15.1१५.१

अब्रवीत् स हि तान् भ्रातॄन् मिथोभेदभयान् नृपः । (१५।१)

abravīt sa hi tān bhrātṝn mithobhedabhayān nṛpaḥ |

15.2१५.२

सर्वेषां द्रौपदी भार्या भविष्यति हि नः शुभा । (१५।२)

sarveṣāṃ draupadī bhāryā bhaviṣyati hi naḥ śubhā |

15.3१५.३

प्रत्यगृह्णंस्ततो वाणीं भ्रातुर् ज्येष्ठस्य पाण्डवाः । (१५।३)

pratyagṛhṇaṃstato vāṇīṃ bhrātur jyeṣṭhasya pāṇḍavāḥ |

15.4१५.४

अन्योन्यं चानुपघ्नन्तो धर्मार्थं कामम् ईप्सितम् । (१५।४)

anyonyaṃ cānupaghnanto dharmārthaṃ kāmam īpsitam |

15.5१५.५

जनमेजयः । (१५।५)

janamejayaḥ |

15.6१५.६

वैशंपायनः । (१५।६)

vaiśaṃpāyanaḥ |

15.7१५.७

सतापि शक्तेन च केशवेन सज्जं धनुस्तन् न कृतं किमर्थम् । (१५।७)

satāpi śaktena ca keśavena sajjaṃ dhanustan na kṛtaṃ kimartham |

15.8१५.८

विद्धं च लक्ष्यं न च कस्य हेतोर् आचक्ष्व तन् मे द्विपदां वरिष्ठ । (१५।८)

viddhaṃ ca lakṣyaṃ na ca kasya hetor ācakṣva tan me dvipadāṃ variṣṭha |

15.9१५.९

शक्तेन कृष्णेन च कार्मुकं तन् नारोपितं ज्ञातुकामेन पार्थान् । (१५।९)

śaktena kṛṣṇena ca kārmukaṃ tan nāropitaṃ jñātukāmena pārthān |

15.10१५.१०

परिश्रमाद् एव बभूव लोके जीवन्ति पार्था इति निश्चयो ऽस्य । (१५।१०)

pariśramād eva babhūva loke jīvanti pārthā iti niścayo 'sya |

15.11१५.११

अन्यान् अशक्तान् नृपतीन् समीक्ष्य स्वयंवरे कार्मुकेणोत्तमेन । (१५।११)

anyān aśaktān nṛpatīn samīkṣya svayaṃvare kārmukeṇottamena |

15.12१५.१२

धनंजयस्तद् धनुर् एकवीरः सज्यं करोतीत्यभिवीक्ष्य कृष्णः । (१५।१२)

dhanaṃjayastad dhanur ekavīraḥ sajyaṃ karotītyabhivīkṣya kṛṣṇaḥ |

15.13१५.१३

इति स्वयं वासुदेवो विचिन्त्य पार्थान् विवित्सन् विविधैर् उपायैः । (१५।१३)

iti svayaṃ vāsudevo vicintya pārthān vivitsan vividhair upāyaiḥ |

15.14१५.१४

न तद् धनुः सज्यम् इयेष कर्तुं बभूवुर् अस्येष्टतमा हि पार्थाः ॥ (१५।१४)

na tad dhanuḥ sajyam iyeṣa kartuṃ babhūvur asyeṣṭatamā hi pārthāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 182

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit