MBh, 7, 128
Select a line for its word-by-word analysis.
विव्यधुः समरे तूर्णं निन्युश्चैव यमक्षयम् ॥ (३।२)
vivyadhuḥ samare tūrṇaṃ ninyuścaiva yamakṣayam ||
रथिनां रथिभिः सार्धं रुधिरस्रावि दारुणम् । (४।१)
rathināṃ rathibhiḥ sārdhaṃ rudhirasrāvi dāruṇam |
प्रावर्तत महद् युद्धं निघ्नताम् इतरेतरम् ॥ (४।२)
prāvartata mahad yuddhaṃ nighnatām itaretaram ||
विषाणैर् दारयामासुः संक्रुद्धाश्च मदोत्कटाः ॥ (५।२)
viṣāṇair dārayāmāsuḥ saṃkruddhāśca madotkaṭāḥ ||
बिभिदुस्तुमुले युद्धे प्रार्थयन्तो महद् यशः ॥ (६।२)
bibhidustumule yuddhe prārthayanto mahad yaśaḥ ||
अन्योन्यम् आर्दयन् राजन् नित्ययत्ताः पराक्रमे ॥ (७।२)
anyonyam ārdayan rājan nityayattāḥ parākrame ||
श्रवणाद्धि विजानीमः पाञ्चालान् कुरुभिः सह ॥ (८।२)
śravaṇāddhi vijānīmaḥ pāñcālān kurubhiḥ saha ||
शरैर् दश दिशो राजंस्तेषां मुक्तैः सहस्रशः । (१०।१)
śarair daśa diśo rājaṃsteṣāṃ muktaiḥ sahasraśaḥ |
न भ्राजन्त यथापूर्वं भास्करे ऽस्तं गते ऽपि च ॥ (१०।२)
na bhrājanta yathāpūrvaṃ bhāskare 'staṃ gate 'pi ca ||
तथा प्रयुध्यमानेषु पाण्डवेयेषु निर्भयः । (११।१)
tathā prayudhyamāneṣu pāṇḍaveyeṣu nirbhayaḥ |
सैन्धवस्य वधेनैव भृशं दुःखसमन्वितः । (१२।१)
saindhavasya vadhenaiva bhṛśaṃ duḥkhasamanvitaḥ |
मर्तव्यम् इति संचिन्त्य प्राविशत् तु द्विषद्बलम् ॥ (१२।२)
martavyam iti saṃcintya prāviśat tu dviṣadbalam ||
अभ्यवर्तत पुत्रस्ते पाण्डवानाम् अनीकिनीम् ॥ (१३।२)
abhyavartata putraste pāṇḍavānām anīkinīm ||
मध्यंदिनगतं सूर्यं प्रतपन्तं गभस्तिभिः । (१५।१)
madhyaṃdinagataṃ sūryaṃ pratapantaṃ gabhastibhiḥ |
तथा तव सुतं मध्ये प्रतपन्तं शरोर्मिभिः ॥ (१५।२)
tathā tava sutaṃ madhye pratapantaṃ śarormibhiḥ ||
न शेकुर् भारतं युद्धे पाण्डवाः समवेक्षितुम् । (१६।१)
na śekur bhārataṃ yuddhe pāṇḍavāḥ samavekṣitum |
रुक्मपुङ्खैः प्रसन्नाग्रैस्तव पुत्रेण धन्विना । (१७।२)
rukmapuṅkhaiḥ prasannāgraistava putreṇa dhanvinā |
अर्द्यमानाः शरैस्तूर्णं न्यपतन् पाण्डुसैनिकाः ॥ (१७।३)
ardyamānāḥ śaraistūrṇaṃ nyapatan pāṇḍusainikāḥ ||
यादृशं कृतवान् राजा पुत्रस्तव विशां पते ॥ (१८।२)
yādṛśaṃ kṛtavān rājā putrastava viśāṃ pate ||
क्षीणतोयानिलार्काभ्यां हतत्विड् इव पद्मिनी । (२०।१)
kṣīṇatoyānilārkābhyāṃ hatatviḍ iva padminī |
पाण्डुसेनां हतां दृष्ट्वा तव पुत्रेण भारत । (२१।१)
pāṇḍusenāṃ hatāṃ dṛṣṭvā tava putreṇa bhārata |
स भीमसेनं दशभिर् माद्रीपुत्रौ त्रिभिस्त्रिभिः । (२२।१)
sa bhīmasenaṃ daśabhir mādrīputrau tribhistribhiḥ |
विराटद्रुपदौ षड्भिः शतेन च शिखण्डिनम् ॥ (२२।२)
virāṭadrupadau ṣaḍbhiḥ śatena ca śikhaṇḍinam ||
धृष्टद्युम्नं च सप्तत्या धर्मपुत्रं च सप्तभिः । (२३।१)
dhṛṣṭadyumnaṃ ca saptatyā dharmaputraṃ ca saptabhiḥ |
केकयांश्चैव चेदींश्च बहुभिर् निशितैः शरैः ॥ (२३।२)
kekayāṃścaiva cedīṃśca bahubhir niśitaiḥ śaraiḥ ||
सात्वतं पञ्चभिर् विद्ध्वा द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः । (२४।१)
sātvataṃ pañcabhir viddhvā draupadeyāṃstribhistribhiḥ |
घटोत्कचं च समरे विद्ध्वा सिंह इवानदत् ॥ (२४।२)
ghaṭotkacaṃ ca samare viddhvā siṃha ivānadat ||
शतशश्चापरान् योधान् सद्विपाश्वरथान् रणे । (२५।१)
śataśaścāparān yodhān sadvipāśvarathān raṇe |
शरैर् अवचकर्तोग्रैः क्रुद्धो ऽन्तक इव प्रजाः ॥ (२५।२)
śarair avacakartograiḥ kruddho 'ntaka iva prajāḥ ||
तस्य तान्निघ्नतः शत्रून् रुक्मपृष्ठं महद् धनुः । (२६।१)
tasya tānnighnataḥ śatrūn rukmapṛṣṭhaṃ mahad dhanuḥ |
भल्लाभ्यां पाण्डवो ज्येष्ठस्त्रिधा चिछेद मारिष ॥ (२६।२)
bhallābhyāṃ pāṇḍavo jyeṣṭhastridhā cicheda māriṣa ||
विव्याध चैनं दशभिः सम्यगस्तैः शितैः शरैः । (२७।१)
vivyādha cainaṃ daśabhiḥ samyagastaiḥ śitaiḥ śaraiḥ |
मर्माणि भित्त्वा ते सर्वे संभग्नाः क्षितिम् आविशन् ॥ (२७।२)
marmāṇi bhittvā te sarve saṃbhagnāḥ kṣitim āviśan ||
ततः प्रमुदिता योधाः परिवव्रुर् युधिष्ठिरम् । (२८।१)
tataḥ pramuditā yodhāḥ parivavrur yudhiṣṭhiram |
वृत्रहत्यै यथा देवाः परिवव्रुः पुरंदरम् ॥ (२८।२)
vṛtrahatyai yathā devāḥ parivavruḥ puraṃdaram ||
ततः पाञ्चालसैन्यानां भृशम् आसीद् रवो महान् । (३०।१)
tataḥ pāñcālasainyānāṃ bhṛśam āsīd ravo mahān |
अथ द्रोणो द्रुतं तत्र प्रत्यदृश्यत संयुगे ॥ (३१।२)
atha droṇo drutaṃ tatra pratyadṛśyata saṃyuge ||
हृष्टो दुर्योधनश्चापि दृढम् आदाय कार्मुकम् । (३२।१)
hṛṣṭo duryodhanaścāpi dṛḍham ādāya kārmukam |
तिष्ठ तिष्ठेति राजानं ब्रुवन् पाण्डवम् अभ्ययात् ॥ (३२।२)
tiṣṭha tiṣṭheti rājānaṃ bruvan pāṇḍavam abhyayāt ||
प्रत्युद्ययुस्तं त्वरिताः पाञ्चाला राजगृद्धिनः । (३३।१)
pratyudyayustaṃ tvaritāḥ pāñcālā rājagṛddhinaḥ |
तान् द्रोणः प्रतिजग्राह परीप्सन् कुरुसत्तमम् । (३३।२)
tān droṇaḥ pratijagrāha parīpsan kurusattamam |
चण्डवातोद्धतान्मेघान्निघ्नन् रश्मिमुचो यथा ॥ (३३।३)
caṇḍavātoddhatānmeghānnighnan raśmimuco yathā ||
ततो राजन्महान् आसीत् संग्रामो भूरिवर्धनः । (३४।१)
tato rājanmahān āsīt saṃgrāmo bhūrivardhanaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.